Châu Á năm 2025 qua mười hai gương mặt tiêu biểu

AsiaNews – 31.12.2025

Năm 2025 sắp khép lại là một năm đầy biến động đối với châu Á. Như thông lệ vào ngày cuối cùng của năm, AsiaNews chọn ra một số nhân vật tiêu biểu, phản ánh những diễn biến quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội dân sự và Giáo hội tại nhiều khu vực khác nhau của lục địa đông dân nhất thế giới.

Sanae Takaichi (Nhật Bản)

Sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ Tự do, từ tháng 10 năm 2025, bà Sanae Takaichi trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản. Sinh năm 1961 tại Nara, bà được xem là chính trị gia có đường lối bảo thủ, gần gũi với cố Thủ tướng Shinzo Abe.

Chiến thắng của bà đánh dấu sự trỗi dậy của khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa trong đảng cầm quyền lâu năm của Nhật Bản. Vấn đề nhập cư là trọng tâm trong chiến dịch tranh cử của bà. Dù chính phủ liên minh hiện nay chỉ có đa số mong manh, tỷ lệ ủng hộ cao khiến khả năng bầu cử sớm vào năm 2026 đang được đặt ra. Quan hệ căng thẳng với Trung Quốc, đặc biệt liên quan đến vấn đề Đài Loan, tiếp tục là thách thức lớn.

Thế hệ Z (Nepal)

Tại Nepal, giới trẻ thuộc Thế hệ Z – gồm sinh viên, lao động trẻ, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội – đã dẫn đầu các cuộc biểu tình lớn trong tháng 9, làm lung lay hệ thống chính trị truyền thống. Các cuộc phản đối ban đầu nhằm vào lệnh cấm mạng xã hội nhanh chóng trở thành phong trào rộng lớn chống tham nhũng, gia đình trị và sự bất khả xâm phạm của các tầng lớp tinh hoa, dẫn đến sự sụp đổ của chính phủ.

Không có một lãnh tụ duy nhất hay đảng phái cụ thể, phong trào này cho thấy một hình thức tham gia chính trị mới, đặt trọng tâm vào minh bạch và công bằng xã hội. Cuộc bầu cử ngày 5.3.2026 được xem là thời điểm then chốt, với sự nổi lên của Thị trưởng Kathmandu trẻ tuổi Balendra Shah.

Zhang Yadi (Trung Quốc)

Zhang Yadi, 22 tuổi, sinh viên Trung Quốc xuất sắc đang học tập tại Pháp, đã bị bắt tại tỉnh Vân Nam vào ngày 31.7.2025 với cáo buộc “đe dọa an ninh quốc gia”, sau khi trở về thăm gia đình.

Cô bị cho là điều hành một tài khoản ủng hộ Tây Tạng trong cộng đồng người Hoa hải ngoại. Trường hợp của Zhang phản ánh khuôn mặt mới của phong trào bất đồng chính kiến trẻ tuổi tại Trung Quốc, đồng thời cho thấy mức độ kiểm soát ngày càng chặt chẽ của chính quyền, kể cả đối với công dân ở nước ngoài.

Asim Munir (Pakistan)

Tổng tham mưu trưởng quân đội Asim Munir đã trở thành nhân vật quyền lực nhất Pakistan trong năm 2025. Sau khi cựu Thủ tướng Imran Khan bị bắt giam, quân đội gia tăng ảnh hưởng thông qua các cải cách hiến pháp, làm suy yếu vai trò của tư pháp.

Chính quyền biện minh cho sự tập trung quyền lực này như một biện pháp bảo vệ an ninh quốc gia và ổn định kinh tế, trong khi nhiều tổ chức quốc tế cảnh báo về nguy cơ quân đội hóa đời sống chính trị.

Zohran Mamdani (Ấn Độ – Hoa Kỳ)

Là chính trị gia gốc Ấn mới đắc cử tại New York, Zohran Mamdani mang đến đời sống chính trị Hoa Kỳ một nhãn quan của thế giới Nam bán cầu. Ông được biết đến với các lập trường bảo vệ người nghèo, quyền tiếp cận y tế và nhân quyền toàn cầu.

Ông cũng không ngần ngại phê phán chính sách dân tộc chủ nghĩa tôn giáo tại Ấn Độ, qua đó phản ánh tiếng nói của cộng đồng người Ấn hải ngoại trước các biến động chính trị trong nước.

Đức Giáo hoàng Phanxicô và châu Á

Sự ra đi của Đức Giáo hoàng Phanxicô vào ngày 21.4.2025 đã để lại niềm tiếc thương sâu sắc không chỉ cho Giáo Hội Công giáo mà còn cho toàn thể châu Á. Trong 12 năm triều đại, ngài đặc biệt quan tâm đến lục địa này với bảy chuyến tông du, việc bổ nhiệm nhiều hồng y đến từ các quốc gia nhỏ bé, và sự ưu ái dành cho những cộng đồng bị lãng quên.

Ngài là vị Giáo hoàng luôn lên tiếng cho người Rohingya, cho đối thoại với Trung Quốc, và cho một Giáo Hội hiện diện khiêm tốn nhưng bền bỉ giữa các nền văn hóa châu Á.

Đức cha Pierre Suon Hang Ly (Campuchia)

Ngày 8.9.2025, Giáo Hội Công giáo Campuchia vui mừng với việc truyền chức cho Đức cha Pierre Suon Hang Ly, vị giám mục người Campuchia đầu tiên của Giáo Hội tái sinh sau thời kỳ diệt chủng Khmer Đỏ.

Sự kiện này mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc đối với cộng đoàn Công giáo chỉ chiếm 0,13% dân số, như một dấu chỉ hy vọng và trung thành giữa bao thử thách.

Cha Flaviano Antonio Villanueva, SVD (Philippines)

Linh mục Flaviano Antonio Villanueva, thuộc Hội Dòng Ngôi Lời (SVD), được trao Giải thưởng Ramon Magsaysay lần thứ 67, thường được ví như “Nobel châu Á”, vì những dấn thân không mệt mỏi trong việc bảo vệ phẩm giá con người.

Được nhiều người biết đến với tên gọi thân thương “Cha Flavie”, ngài từng trải qua một quá khứ nghiện ngập trước khi hoán cải và bước vào con đường linh mục. Năm 2015, cha thành lập Trung tâm Arnold Janssen Kalinga tại Manila, nơi đón tiếp và nâng đỡ hàng ngàn người nghèo khổ, vô gia cư và nạn nhân của “cuộc chiến chống ma túy”.

Trong thời kỳ bạo lực gia tăng dưới chính quyền cựu Tổng thống Duterte, cha Villanueva đã đồng hành với các gia đình có người thân bị sát hại ngoài pháp luật, tìm kiếm thi thể nạn nhân, tổ chức mai táng và lưu giữ ký ức cho người đã khuất. Chính sự dấn thân ấy đã khiến cha phải đối diện với đe dọa và cáo buộc chính trị, nhưng cũng làm nổi bật chứng tá Tin Mừng giữa lòng xã hội đầy thương tích.

Ekrem Imamoglu (Thổ Nhĩ Kỳ)

Thị trưởng Istanbul Ekrem Imamoglu là một trong những gương mặt tiêu biểu của phe đối lập tại Thổ Nhĩ Kỳ. Sau hai lần đánh bại ứng viên của đảng cầm quyền trong các cuộc bầu cử địa phương, ông trở thành biểu tượng cho khát vọng dân chủ tại quốc gia này.

Tuy nhiên, từ tháng 3 năm 2025, ông bị giam giữ với nhiều cáo buộc bị cho là mang động cơ chính trị. Giới quan sát quốc tế nhận định việc bắt giữ Imamoglu phản ánh xu hướng gia tăng kiểm soát quyền lực và hạn chế tự do chính trị, trong bối cảnh các cuộc biểu tình ôn hòa và tiếng nói phản biện bị trấn áp.

Ahmed al-Sharaa (Syria)

Sau khi lật đổ chế độ Bashar al-Assad vào cuối năm 2024, Ahmed al-Sharaa, lãnh đạo lực lượng Hay’at Tahrir al-Sham, đã nổi lên như nhân vật trung tâm của đời sống chính trị Syria trong năm 2025.

Dù đạt được sự công nhận quốc tế và việc dỡ bỏ nhiều biện pháp trừng phạt, tương lai của Syria vẫn đầy bất ổn. Các cộng đồng tôn giáo, đặc biệt là Kitô hữu, tiếp tục đối diện với bạo lực, bất an và nguy cơ bị gạt ra bên lề. Giáo Hội tại Syria vẫn kiên trì hiện diện như tiếng nói của hòa giải, bảo vệ sự sống và phẩm giá con người trong một đất nước bị tàn phá bởi chiến tranh.

Cha Bashar Fawadleh (Palestine – Israel)

Giữa bối cảnh căng thẳng leo thang tại Bờ Tây, cha Bashar Fawadleh, cha xứ làng Taybeh – ngôi làng cuối cùng hoàn toàn Kitô giáo tại Palestine – đã trở thành tiếng nói can đảm bảo vệ cộng đoàn trước làn sóng bạo lực từ các nhóm định cư Do Thái cực đoan.

Cha nhiều lần lên tiếng tố cáo việc chiếm đất, phá hoại tài sản và đe dọa đời sống của người dân địa phương. Sự hiện diện liên đới của Đức Thượng phụ Latinh Giêrusalem và các vị lãnh đạo Kitô giáo khác tại Taybeh là dấu chỉ mạnh mẽ của tình hiệp thông đại kết và quyết tâm bảo vệ sự sống còn của các cộng đoàn Kitô hữu tại Thánh Địa.

Bagrat Galstanyan (Armenia)

Tổng Giám mục Bagrat Galstanyan, thuộc Giáo Hội Tông truyền Armenia, là nhân vật trung tâm của phong trào phản đối chính phủ Armenia liên quan đến việc nhượng lại các vùng lãnh thổ tranh chấp tại Nagorno-Karabakh.

Việc ngài tạm ngưng thi hành chức vụ mục tử để dấn thân chính trị, cùng với việc bị bắt giam sau cáo buộc âm mưu đảo chính, đã làm bộc lộ cuộc khủng hoảng sâu sắc giữa Giáo Hội và Nhà nước tại Armenia. Vụ việc này đặt ra nhiều câu hỏi về vai trò của các lãnh đạo tôn giáo trong đời sống công cộng và sứ mạng ngôn sứ của Giáo Hội giữa những biến động lịch sử.

Một bức tranh đa diện của châu Á năm 2025

Qua mười hai gương mặt được AsiaNews chọn lựa, năm 2025 hiện lên như một bức tranh đầy xung đột nhưng không thiếu hy vọng. Đó là châu Á của những biến chuyển chính trị mạnh mẽ, của giới trẻ khao khát công lý, của các cộng đoàn tôn giáo nhỏ bé nhưng kiên trung, và của Giáo Hội tiếp tục hiện diện như men hy vọng giữa lòng nhân loại.

Trong những thực tại phức tạp ấy, lời mời gọi của Tin Mừng vẫn vang lên: xây dựng hòa bình, bảo vệ sự sống, thăng tiến phẩm giá con người và làm chứng cho sự thật trong bác ái.