Một “Tiến sĩ Thiên Thần” có thể dạy chúng ta gì về cách chữa lành nỗi buồn?

Khi nhắc đến Thánh Tôma Aquinô, người ta thường nghĩ ngay đến một trí tuệ siêu việt và những công trình thần học đồ sộ. Thế nhưng, nơi vị thánh được gọi là Tiến sĩ Thiên Thần ấy, ta còn gặp một con người thấu hiểu sâu xa những khắc khoải rất đời thường của tâm hồn nhân loại. Chính từ ánh sáng của chân lý và sự quân bình giữa ân sủng và tự nhiên, Thánh Tôma đã để lại cho Hội Thánh những chỉ dẫn đầy khôn ngoan và nhân bản về cách chữa lành nỗi buồn.

1. Vì sao Thánh Tôma được gọi là “Tiến sĩ”?

Trong Hội Thánh, tước hiệu Tiến sĩ Hội Thánh không chỉ dành cho những vị thánh sống thánh thiện, mà còn cho những ai đã dạy dỗ Hội Thánh bằng tư tưởng của mình, cách đặc biệt trong lãnh vực thần học và đời sống thiêng liêng. Từ doctor bắt nguồn từ tiếng Latinh docere, nghĩa là dạy dỗ.

Thánh Tôma Aquinô đã để lại cho Hội Thánh một gia sản đồ sộ, nổi bật nhất là bộ Summa Theologiae, một công trình nền tảng của thần học Công giáo. Trong đó, ngài đặt ra những câu hỏi rất cụ thể của con người và của thời đại, rồi trả lời bằng một phương pháp vừa chặt chẽ về lý trí, vừa thấm đẫm ánh sáng đức tin. Cho đến hôm nay, tư tưởng của Thánh Tôma vẫn tiếp tục được sử dụng để bảo vệ, đào sâu và giảng dạy giáo lý Công giáo.

2. Vì sao là “Thiên Thần”?

Danh xưng Tiến sĩ Thiên Thần gắn liền với độ tinh tuyền của đời sống và sự cao vời của tư tưởng nơi Thánh Tôma. Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI từng giải thích rằng ngài được gọi như thế “vì các nhân đức của mình, đặc biệt là sự cao cả trong tư tưởng và sự trong sạch của đời sống”.

Theo các bản văn trong hồ sơ phong thánh, Thánh Tôma đã được Thiên Chúa ban cho một ân huệ đặc biệt: đức khiết tịnh bền vững, qua biến cố được các thiên thần thắt dây lưng thiêng liêng, như dấu chỉ một đời sống được giải phóng khỏi những xáo trộn của dục vọng, để hoàn toàn hướng về chân lý. Chính sự tinh tuyền ấy giúp trí tuệ của ngài đạt đến một độ sáng suốt gần như “thiên thần”, không phải theo nghĩa thoát ly con người, nhưng là con người được ân sủng thanh luyện và nâng cao.

Không ngẫu nhiên mà Thánh Tôma cũng là nhà thần học viết sâu sắc và toàn diện nhất về các thiên thần trong toàn bộ truyền thống Kitô giáo.

3. Tiến sĩ Thiên Thần và sự thấu hiểu nỗi buồn của con người

Điều đáng ngạc nhiên là: một con người được gọi là Thiên Thần ấy lại hiểu con người rất rõ, đặc biệt trong những kinh nghiệm rất đời thường như nỗi buồn và đau khổ. Trong Summa Theologiae (Phần I–II, Câu 38), Thánh Tôma dành hẳn một khảo luận để bàn về những phương thế chữa lành nỗi buồn.

Ngài không nói bằng những khẩu hiệu đạo đức trừu tượng, nhưng bằng một cái nhìn vừa triết học, vừa nhân bản, vừa đức tin.

Ngài lần lượt trả lời năm câu hỏi:

Thứ nhất, mọi niềm vui chân chính đều có thể làm dịu nỗi buồn. Không phải mọi khoái lạc đều là phương thuốc tốt nhất, nhưng bất cứ niềm vui nào cũng mang lại một sự nhẹ nhõm nào đó cho tâm hồn đang đau khổ.

Thứ hai, khóc lóc là một phương thuốc chữa lành. Bởi vì nỗi đau, nếu bị dồn nén, sẽ càng trở nên nặng nề hơn; còn nước mắt và tiếng than thở là những hành vi phù hợp với tình trạng của con người đang buồn đau, nên tự nó đã đem lại một sự giải tỏa.

Thứ ba, sự cảm thông của bạn bè là liều thuốc quý giá. Khi có người chia sẻ nỗi buồn, gánh nặng trở nên nhẹ hơn; và khi biết mình được yêu thương, con người tìm lại được niềm vui – mà theo Thánh Tôma, mọi niềm vui đều làm vơi bớt sầu khổ.

Thứ tư, chiêm ngắm chân lý là phương thuốc cao quý nhất. Bởi vì trong mọi niềm vui, niềm vui lớn nhất chính là việc chiêm niệm chân lý. Ở đây, ta thấy rõ chiều kích “thiên thần” nơi Thánh Tôma: cuối cùng, tâm hồn con người chỉ được an ủi trọn vẹn khi chạm đến ánh sáng của chân lý.

Thứ năm, giấc ngủ và việc tắm rửa cũng là phương thế chữa lành. Nỗi buồn làm suy kiệt sinh lực thân xác; vì thế, bất cứ điều gì giúp cơ thể được phục hồi nhịp sống tự nhiên – như ngủ nghỉ và tắm rửa – đều góp phần làm dịu nỗi buồn của tâm hồn.

4. Một Tiến sĩ Thiên Thần rất… con người

Qua đó, ta nhận ra một điều rất đẹp: Thánh Tôma Aquinô không phải là một “thiên thần bay lơ lửng trên mây”, mà là một con người thánh thiện, hiểu sâu sắc thân phận con người. Danh xưng Tiến sĩ Thiên Thần không tách ngài khỏi đời sống, nhưng cho thấy nơi ngài sự hòa hợp tuyệt vời giữa ân sủng và tự nhiên, giữa chân lý vĩnh cửu và những mệt mỏi rất thường ngày của con người.

Chính vì thế, Thánh Tôma Aquinô vẫn tiếp tục nói với chúng ta hôm nay:
một vị thánh của chân lý, một bậc thầy của trí tuệ, và cũng là người bạn đồng hành đầy cảm thông với nỗi buồn của nhân loại.

Tổng hợp https://aleteia.org/