Bước ngoặt cho các gia đình tại Nhật Bản: lần đầu áp dụng chế độ đồng quyền nuôi con sau ly hôn

Sau gần tám thập niên duy trì cơ chế trao quyền nuôi con cho một bên duy nhất, Nhật Bản đã chính thức áp dụng quy định mới cho phép cha mẹ cùng chia sẻ quyền nuôi con sau ly hôn. Đây được xem là một bước ngoặt quan trọng trong luật dân sự, đồng thời cũng là phản hồi trước những chỉ trích quốc tế kéo dài liên quan đến quyền làm cha mẹ, đặc biệt trong các trường hợp có yếu tố nước ngoài.

Một thay đổi pháp lý mang tính lịch sử

Từ ngày 1 tháng 4 năm 2026, Bộ luật Dân sự Nhật Bản cho phép các cặp vợ chồng sau ly hôn lựa chọn giữa quyền nuôi con đơn phương hoặc đồng quyền nuôi con. Đây là lần sửa đổi đầu tiên kể từ năm 1947, chấm dứt cơ chế lâu nay vốn chỉ trao quyền nuôi con cho một bên – phần lớn là người mẹ.

Quy định mới cũng có hiệu lực hồi tố, nghĩa là áp dụng được cho cả những trường hợp đã ly hôn trước đó. Theo số liệu của Bộ Tư pháp Nhật Bản, riêng năm 2021 có khoảng 180.000 trẻ vị thành niên sống trong hoàn cảnh cha mẹ ly hôn.

Cải cách này diễn ra trong bối cảnh Nhật Bản nhiều lần bị quốc tế chỉ trích liên quan đến các trường hợp một bên là người Nhật đưa con về nước, khiến người còn lại – thường là người nước ngoài – gặp khó khăn trong việc duy trì mối quan hệ lâu dài với con.

Tăng cường nghĩa vụ cấp dưỡng và cơ chế bảo vệ pháp lý

Song song với việc thay đổi cơ chế nuôi con, luật mới cũng đưa ra các biện pháp nhằm hạn chế tình trạng không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Cụ thể, nếu hai bên không đạt được thỏa thuận khi ly hôn, sẽ áp dụng khoản hỗ trợ tạm thời 20.000 yên mỗi tháng cho mỗi trẻ.

Bên cạnh đó, luật còn thiết lập cơ chế ưu tiên pháp lý, cho phép một bên cha hoặc mẹ yêu cầu thi hành nghĩa vụ tài chính từ bên còn lại, ngay cả khi chưa qua hòa giải tại tòa án gia đình. Mức tối đa được ấn định là 80.000 yên mỗi tháng cho mỗi trẻ.

Trong đa số trường hợp, cha mẹ sẽ tự thỏa thuận về hình thức nuôi con. Tuy nhiên, nếu không đạt được đồng thuận, tòa án gia đình sẽ can thiệp để đưa ra quyết định.

Những tranh luận xoay quanh chế độ đồng quyền nuôi con

Những người ủng hộ cho rằng quy định mới giúp cả cha lẫn mẹ tiếp tục tham gia vào việc nuôi dạy con cái, phù hợp với thực tế đời sống gia đình ngày càng đa dạng.

Tuy nhiên, các ý kiến phản đối lại lo ngại cơ chế này có thể làm giảm mức độ bảo vệ trẻ em, đặc biệt trong các trường hợp có yếu tố bạo lực gia đình hoặc lạm dụng. Theo quy định, nếu có dấu hiệu bạo lực hoặc ngược đãi, quyền nuôi con sẽ được trao cho một bên duy nhất. Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn đặt câu hỏi về khả năng của tòa án trong việc đánh giá đầy đủ những tình huống nhạy cảm này.

Các tổ chức hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình cũng bày tỏ quan ngại rằng việc áp dụng đồng quyền nuôi con có thể buộc các nạn nhân phải tiếp tục duy trì liên hệ với người từng gây tổn hại cho họ.

Bà Shiho Tanaka, người đứng đầu một nhóm hỗ trợ cha mẹ đơn thân, nhận định rằng các tòa án tại Nhật Bản vẫn có xu hướng xem nhẹ những hình thức bạo lực tinh thần. Đồng quan điểm, luật sư Harumi Okamura cho rằng hệ thống hòa giải hiện nay “quá nhấn mạnh đến sự cân bằng giữa hai bên, và nhân danh tính trung lập, lại không đủ khả năng nhận diện các hành vi lạm dụng.”

https://www.avvenire.it