Các Kitô hữu ở Trung Đông là ai?

Các cộng đoàn Kitô hữu tại Trung Đông từ lâu đã sống trong hoàn cảnh bấp bênh, thường xuyên phải đối diện với bách hại và xung đột. Tình hình căng thẳng hiện nay giữa Iran với Israel và Hoa Kỳ có nguy cơ khiến đời sống của họ trở nên khó khăn hơn, không chỉ tại Iran mà trên toàn khu vực.

Các Kitô hữu tại Trung Đông từ lâu đã ở trong một tình thế mong manh. Cuộc xung đột hiện nay giữa Israel và Hoa Kỳ với Iran nhiều khả năng sẽ khiến hoàn cảnh của họ thêm phần khó khăn trong thời gian trước mắt, cả tại Iran lẫn trên toàn khu vực.

Trong khu vực Trung Đông và Bắc Phi, Kitô hữu chỉ chiếm khoảng 3% dân số. Tại các quốc gia vùng Vịnh, phần lớn Kitô hữu là lao động nhập cư. Riêng tại Iran, Kitô hữu chiếm chưa tới 1% dân số và thường xuyên phải đối diện với bách hại.

Ngoài những áp lực từ chính quyền Hồi giáo, các Kitô hữu tại Iran còn có nguy cơ trở thành nạn nhân gián tiếp của các cuộc tấn công nhằm vào chính quyền nước này.

Theo các tổ chức theo dõi tình trạng bách hại tôn giáo, trong đó có tổ chức Open Doors, chính quyền Iran gần đây đã cáo buộc một số Kitô hữu – đặc biệt là những người cải đạo – là gián điệp của phương Tây. Nếu không có sự thay đổi chính trị theo hướng cởi mở hơn với Kitô giáo và phương Tây, tình hình của họ có thể tiếp tục xấu đi.

Cuộc xung đột đang lan rộng

Tuy nhiên, khó khăn của các Kitô hữu Trung Đông không chỉ dừng lại ở Iran. Sau các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel, Iran đã đáp trả bằng cách tấn công Israel và nhiều căn cứ quân sự của Mỹ và Anh trong khu vực, đồng thời nhắm vào các mục tiêu dân sự như sân bay và khách sạn tại nhiều quốc gia vùng Vịnh và bán đảo Ả Rập.

Những quốc gia bị ảnh hưởng gồm Syria, Iraq, Kuwait, Jordan, Saudi Arabia, Cyprus, Qatar, Azerbaijan và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất – và danh sách này vẫn đang tiếp tục tăng lên.

Chiến sự cũng đang ảnh hưởng mạnh đến Liban, khi Israel tấn công lực lượng Hezbollah ở miền nam nước này. Tại Liban, Kitô hữu chiếm khoảng 40% dân số.

Trong hầu hết các quốc gia nói trên – ngoại trừ Cyprus – Kitô hữu là thiểu số và thường phải đối diện với nhiều khó khăn, từ bách hại trực tiếp, hạn chế tự do tôn giáo cho đến hậu quả của các cuộc xung đột trong khu vực.

Dù các Kitô hữu không phải là mục tiêu trực tiếp của các cuộc tấn công, họ vẫn chịu ảnh hưởng như toàn bộ dân cư. Vì thế, nhiều người buộc phải rời bỏ quê hương để tìm nơi an toàn hơn, giống như nhiều cộng đoàn Kitô hữu trước đây đã phải di cư vì bách hại và chiến tranh.

Năm 2024, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhận định rằng Trung Đông “đang dần mất đi các Kitô hữu”.

Phản ứng của các lãnh đạo Hội Thánh địa phương

Từ khi cuộc xung đột mới bùng phát, vị Hồng y của Iran hầu như không xuất hiện trước công chúng, dù các tu sĩ dòng Phanxicô cho biết họ vẫn giữ liên lạc riêng với ngài. Năm ngoái, sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel, ngài đã chia sẻ rằng:

Trong thời đại vũ trang quá mức và ngoại giao suy yếu, Hội Thánh cần thể hiện điều mà Đức Thánh Cha Lêô XIV gọi là “một nền hòa bình không vũ khí và có sức giải giáp”. Đó không phải là thứ hòa bình áp đặt hay chinh phục, nhưng là hòa bình mang lại sự xoa dịu và mời gọi.

Ngài cũng nhấn mạnh rằng ngoài việc loại bỏ vũ khí, Hội Thánh còn phải giúp con người xây dựng bình an nội tâm qua cầu nguyện, lòng cảm thông và đối thoại, để nuôi dưỡng hòa giải, công lý và tình yêu.

Trong bóng tối của chiến tranh, khi bạo lực dường như chiếm ưu thế, Đức Kitô nhắc nhở rằng sự cao cả đích thực nằm ở việc phục vụ và hy sinh.

Đức cha Aldo Berardi, Đại diện Tông Tòa Bắc Ả Rập, hiện đang phục vụ tại Awali, Bahrain, cho biết khu vực này vốn đã phức tạp về địa chính trị và kinh tế, và cuộc xung đột mới đã tạo nên một tình hình mà ít ai lường trước.

Ngài giải thích rằng dù các nhà thờ và tín hữu không phải là mục tiêu trực tiếp, nhưng những mảnh vỡ từ các vụ nổ vẫn có thể gây thiệt hại cho các công trình và gây thương tích cho con người.

Ngài nhận định rằng trong khu vực này, nhiều bất bình đã tích tụ qua nhiều thế kỷ. Khi bạo lực gia tăng và phẩm giá của các dân tộc bị tổn thương, phản ứng thường cũng sẽ trở nên dữ dội.

Vì thế, ngài kêu gọi mọi người cầu nguyện để hòa bình được tái lập, bởi nguy cơ toàn bộ khu vực rơi vào một cuộc khủng hoảng lớn hơn là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Cầu xin Đức Mẹ Ả Rập và Nữ Vương Hòa Bình

Đức cha Paolo Martinelli, Đại diện Tông Tòa Nam Ả Rập, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quay trở lại con đường ngoại giao và đối thoại, để tháo gỡ các trở ngại và thúc đẩy hòa bình giữa các dân tộc.

Ngài cũng nhắc đến đời sống hằng ngày của người dân, những người chỉ mong muốn một cuộc sống bình an dựa trên công lý.

Đức Tổng Giám mục Eugene Nugent, Sứ thần Tòa Thánh tại Kuwait, Bahrain và Qatar, cho biết tình hình trong khu vực đang trở nên “nghiêm trọng và xấu đi nhanh chóng”, khi các tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã tấn công sân bay và đại sứ quán Hoa Kỳ.

Ngài nói rằng các đại diện ngoại giao vẫn duy trì liên lạc với chính quyền các nước để tìm mọi cách chấm dứt chiến tranh, dù khi chiến tranh đã bắt đầu thì không ai biết nó sẽ kết thúc khi nào.

Các tín hữu Công giáo trong khu vực đặc biệt sùng kính Đức Mẹ Ả Rập, và trong thời khắc đầy thử thách này, họ cầu xin Đức Trinh Nữ Maria – Nữ Vương Hòa Bình chuyển cầu để chiến tranh sớm chấm dứt.

Tình trạng bách hại Kitô hữu tại Iran

Tổ chức Open Doors – một tổ chức đại kết theo dõi tình trạng bách hại Kitô hữu trên toàn thế giới – xếp Iran đứng thứ 10 trong danh sách các quốc gia bách hại Kitô hữu nghiêm trọng nhất.

Theo các báo cáo, việc cải đạo từ Hồi giáo sang Kitô giáo tại Iran bị xem là bất hợp pháp. Những người cải đạo thường bị bắt giữ, bỏ tù và bị coi là thân phương Tây hoặc là công cụ của “tuyên truyền Do Thái giáo”.

Trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran và phương Tây, điều này khiến các Kitô hữu cải đạo rơi vào tình thế đặc biệt nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, họ còn bị cáo buộc làm gián điệp.

Theo Open Doors, ngay cả trong những hoàn cảnh tốt nhất, các Kitô hữu tại Iran cũng thường bị đối xử như công dân hạng hai, khiến nhiều người phải chọn con đường di cư.

Có bao nhiêu Kitô hữu tại Iran?

Iran có hơn 80 triệu dân, phần lớn theo Hồi giáo dòng Shi’a. Các tôn giáo khác – gồm Kitô giáo, Baha’i và Hỏa giáo – chiếm chưa đến 1% dân số.

Trong số các Kitô hữu, đông nhất là người Armenia Chính Thống. Người Công giáo theo nghi lễ Latinh tại Iran chỉ khoảng 2.000 đến 6.000 người, với một vị Hồng y là Tổng Giám mục Tehran–Isfahan: Đức Hồng y Dominique Mathieu, một tu sĩ Phanxicô người Bỉ.

Ngoài ra còn có một Tổng Giám mục Công giáo nghi lễ Canđê là Imad Khoshaba Gargees.

Hiến pháp Iran năm 1979 sau cuộc cách mạng Hồi giáo công nhận Kitô hữu, người Do Thái và tín đồ Hỏa giáo là các cộng đồng tôn giáo thiểu số chính thức. Tuy nhiên, quyền tự do tôn giáo của họ vẫn bị hạn chế đáng kể.

Theo báo cáo về tự do tôn giáo năm 2023 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, nhiều cộng đoàn Kitô hữu tại Iran phải sinh hoạt âm thầm và kín đáo, nên con số tín hữu thực tế rất khó xác định. Một số ước tính cho rằng có dưới 200.000 người, trong khi những nguồn khác cho rằng có thể lên đến hơn 1 triệu, thậm chí từ 1 đến 3 triệu người.

Một số nguồn Tin Lành cho rằng Iran đang chứng kiến một trong những phong trào Kitô giáo phát triển nhanh nhất thế giới, dù hiện vẫn còn ít dữ liệu để xác nhận đầy đủ nhận định này.

Dù con số chính xác là bao nhiêu, các Kitô hữu trên toàn thế giới vẫn hiệp ý cầu nguyện cho hòa bình và tự do tôn giáo tại Iran cũng như toàn vùng Trung Đông.

https://aleteia.org/2026/03/07/who-are-the-christians-in-the-middle-east/