Vatican thận trọng trước sáng kiến ngoại giao mới của Tổng thống Trump: Greenland, NATO và Hội đồng Hòa bình

Trong những ngày Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, các tuyên bố và sáng kiến của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế, đặc biệt liên quan đến hồ sơ Greenland, vai trò của NATO và đề xuất thành lập một cơ chế quốc tế mới mang tên Board of Peace (Hội đồng Hòa bình). Trước những diễn biến này, Tòa Thánh bày tỏ một lập trường điềm tĩnh và phân định, nhất quán với truyền thống ngoại giao Công giáo, vốn đặt trọng tâm nơi luật pháp quốc tế, đối thoại và hòa bình bền vững.

Greenland và an ninh Bắc Cực trong tầm nhìn của Washington

Phát biểu tại Davos, Tổng thống Trump khẳng định rằng khả năng sử dụng vũ lực để sáp nhập Greenland “không nằm trên bàn”. Tuy nhiên, ông tiếp tục mô tả hòn đảo ở Bắc Đại Tây Dương này như một yếu tố then chốt trong hệ thống an ninh của Hoa Kỳ và của toàn bộ khu vực Bắc Cực. Theo ông, Greenland có một vị trí chiến lược đặc biệt trong kiến trúc phòng thủ mới mà chính quyền Mỹ đang hoạch định, nhất là dự án lá chắn tên lửa Golden Dome.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump cho biết đã đạt được một sự hiểu biết bước đầu với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Sau cuộc gặp với Tổng Thư ký NATO Mark Rutte, Tổng thống Hoa Kỳ thông báo rằng các bên đã xác định “khuôn khổ của một thỏa thuận tương lai liên quan đến Greenland và toàn bộ vùng Bắc Cực”, đồng thời tạm dừng các biện pháp thuế quan từng được dự kiến áp dụng đối với các quốc gia có hiện diện quân sự tại đây.

Dù vậy, trong cùng bài phát biểu, Tổng thống Trump tiếp tục đưa ra những nhận định phê phán đối với NATO và các đồng minh châu Âu, cho rằng Hoa Kỳ đang gánh chịu một phần quá lớn các chi phí an ninh chung. Những tuyên bố này phản ánh một cách nhìn mang tính công cụ về các cơ chế đa phương, được đánh giá chủ yếu qua lăng kính lợi ích và gánh nặng tài chính.

Hội đồng Hòa bình cho Gaza và lời mời gửi tới Tòa Thánh

Song song với hồ sơ Bắc Cực, Tổng thống Trump cũng thúc đẩy sáng kiến thành lập Board of Peace, một cơ chế quốc tế mới nhằm hướng tới một giải pháp chính trị cho Gaza. Sáng kiến này được ông trình bày như một lựa chọn thay thế cho Liên Hiệp Quốc, tổ chức mà ông cho là chưa đáp ứng được những thách đố hiện nay của cộng đồng quốc tế.

Tòa Thánh đã xác nhận rằng Đức Thánh Cha Lêô XIV đích thân nhận được lời mời tham gia Hội đồng này. Tuy nhiên, phát biểu tại Rôma ngày 21 tháng 1, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, Đức Hồng y Pietro Parolin, nhấn mạnh rằng vấn đề đang được nghiên cứu một cách nghiêm túc và cần thời gian để phân định. “Đức Giáo hoàng đã nhận được lời mời. Chúng tôi đang xem xét và đào sâu vấn đề, bởi đây là một câu hỏi đòi hỏi sự suy nghĩ thận trọng trước khi có thể đưa ra câu trả lời”, Đức Hồng y nói.

Một yếu tố đáng lưu ý là điều kiện tài chính kèm theo sáng kiến này: các quốc gia thành viên được mời gọi đóng góp một khoản lớn để tham gia Hội đồng. Về điểm này, Đức Hồng y Parolin cho biết rõ rằng Tòa Thánh không ở trong vị thế có thể tham gia về mặt tài chính. Vai trò của Vatican, nếu có, chỉ có thể xuất phát từ thẩm quyền luân lý, kinh nghiệm ngoại giao và truyền thống trung gian hòa giải, chứ không dựa trên tiềm lực kinh tế hay quân sự.

Phản ứng quốc tế và lập trường ngoại giao của Vatican

Phản ứng của cộng đồng quốc tế trước Hội đồng Hòa bình cho thấy những khác biệt rõ rệt. Một số quốc gia, trong đó có Israel và nhiều nước ngoài châu Âu, đã chấp nhận lời mời tham gia. Trái lại, nhiều quốc gia châu Âu bày tỏ sự dè dặt hoặc từ chối tham gia trong hình thức hiện tại, cho rằng sáng kiến này còn thiếu những bảo đảm rõ ràng về khuôn khổ pháp lý và tính bao trùm.

Trong bối cảnh căng thẳng quốc tế và những bất đồng xuyên Đại Tây Dương, Đức Hồng y Parolin nhắc lại tầm quan trọng của việc tôn trọng luật pháp quốc tế và giảm thiểu đối đầu. “Căng thẳng không bao giờ là điều lành mạnh”, ngài nhận định, đồng thời cảnh báo rằng những tranh chấp leo thang có nguy cơ làm trầm trọng thêm một tình hình toàn cầu vốn đã mong manh.

Lập trường thận trọng của Tòa Thánh phản ánh một đường hướng ngoại giao quen thuộc: dù ý thức rõ những giới hạn và bất cập của các cơ chế đa phương hiện nay, Vatican vẫn kiên trì bảo vệ đối thoại và chủ nghĩa đa phương như những công cụ cần thiết cho hòa bình. Trước các sáng kiến mới mang tính chính trị và giao dịch, Tòa Thánh chọn con đường phân định, ưu tiên sự kiên nhẫn, các chuẩn mực pháp lý và tính nhất quán luân lý, như một đóng góp đặc thù cho trật tự quốc tế và cho nỗ lực xây dựng hòa bình đích thực.

Tổng hợp zenit.org & avvenire.it