Ở Catalonia, một vùng thuộc Tây Ban Nha, người dân gọi cầu vồng là l’arc de Sant Martí, nghĩa là “vòm cung Thánh Martin”. Đây là cách gọi đã có từ lâu trong ngôn ngữ và văn hóa địa phương. Theo những truyền thuyết dân gian, tên gọi này bắt nguồn từ câu chuyện Thánh Martin chia sẻ áo choàng với một người ăn xin và một cuộc thi tài giữa ngài với ma quỷ.

Chiếc áo choàng dành cho người ăn xin

Câu chuyện được biết đến nhiều nhất gắn với biến cố nổi tiếng trong cuộc đời Thánh Martin thành Tours. Theo truyền thống, khi còn là một người lính Rôma đóng quân tại thành phố Amiens, vào một ngày mùa đông, ngài gặp một người ăn xin đang rét run bên cổng thành.

Thấy người ấy không có gì che thân, Martin rút gươm, cắt chiếc áo choàng quân nhân của mình làm đôi rồi trao một nửa cho người ăn xin.

Theo lời kể của Sulpicius Severus, người viết tiểu sử Thánh Martin, đêm hôm đó, ngài nằm mơ thấy Đức Kitô đang mặc chính nửa chiếc áo choàng mình đã trao cho người nghèo. Trong giấc mơ, Chúa nói: “Điều gì anh em làm cho một trong những người bé nhỏ nhất của Ta đây, là anh em đã làm cho chính Ta.”

Truyền thuyết được lưu truyền tại Catalonia còn kể thêm rằng, ngay khi Martin trao áo cho người ăn xin, bầu trời bỗng sáng lên. Ánh mặt trời xuyên qua những đám mây, tuyết bắt đầu tan và một chiếc cầu vồng lớn hiện ra trên nền trời.

Chi tiết về cầu vồng này thuộc truyền thuyết dân gian địa phương, không có trong những bản văn Latinh cổ thuật lại cuộc đời Thánh Martin.

Lễ kính Thánh Martin được cử hành vào ngày 11 tháng Mười Một. Tại Catalonia, người dân còn dùng tên ngài để gọi những ngày cuối thu bỗng trở nên ấm áp sau đợt lạnh đầu mùa. Họ gọi khoảng thời gian ấy là estiuet de Sant Martí, nghĩa là “mùa hè nhỏ của Thánh Martin”.

Cuộc thi tài giữa Thánh Martin và ma quỷ

Một truyền thuyết dân gian khác kể về cuộc thi tài giữa Thánh Martin và ma quỷ. Câu chuyện này nhằm giải thích hiện tượng cầu vồng đôi, khi trên bầu trời xuất hiện hai vòng cung: một chiếc sáng rõ ở phía trong và một chiếc nhạt màu hơn ở phía ngoài.

Theo truyền thuyết, Thánh Martin và ma quỷ thách đấu xem ai có thể tạo ra chiếc cầu vồng đẹp hơn. Thánh Martin tạo nên một chiếc cầu vồng bằng nước, với những màu sắc rực rỡ. Ma quỷ làm ra một chiếc lớn hơn, nhưng bằng băng nên màu sắc nhợt nhạt và kém tươi sáng.

Thánh Martin giành chiến thắng. Chiếc cầu vồng của ma quỷ vẫn xuất hiện phía ngoài, nhưng mờ hơn và có thứ tự màu sắc đảo ngược so với chiếc cầu vồng bên trong.

Đây là cách giải thích theo trí tưởng tượng dân gian về hiện tượng cầu vồng đôi. Trên thực tế, hai vòng cung có màu sắc và độ sáng khác nhau do ánh sáng mặt trời phản xạ trong các giọt nước theo những cách khác nhau.

Dấu ấn của Thánh Martin trong văn hóa Catalonia

Thánh Martin thành Tours từng là người lính Rôma, sau đó trở thành đan sĩ và giám mục. Ngài là một trong những vị thánh đầu tiên trong Giáo hội Tây phương được tôn kính dù không chịu tử đạo.

Lễ kính Thánh Martin vào ngày 11 tháng Mười Một có vị trí đặc biệt trong lịch sinh hoạt của người châu Âu thời Trung cổ. Ngày lễ này thường đánh dấu thời điểm kết thúc mùa thu hoạch và bắt đầu thời kỳ chay tịnh mùa đông. Tại Catalonia, người dân có truyền thống nếm thử rượu vang mới, nướng hạt dẻ và chuẩn bị đón những ngày lạnh đầu mùa vào dịp này.

Bởi thế, trong văn hóa địa phương, cầu vồng và những ngày cuối thu ấm áp gắn với tên Thánh Martin trở thành những dấu hiệu báo mùa chuyển đổi. Những hình ảnh ấy cũng gợi nhớ đến vị thánh nổi tiếng vì lòng bác ái, đặc biệt qua câu chuyện chia sẻ áo choàng với người nghèo.

Thánh Martin qua đời năm 397, nhưng tên ngài vẫn hiện diện trong đời sống người Catalonia. Cho đến ngày nay, khi nhìn thấy cầu vồng sau cơn mưa, nhiều người vẫn gọi đó là l’arc de Sant Martí – “vòm cung Thánh Martin”. Đằng sau tên gọi quen thuộc ấy là những câu chuyện dân gian được truyền lại qua nhiều thế hệ, góp phần gìn giữ ký ức về vị thánh trong văn hóa của vùng đất này.