HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Trong mười năm qua, Tòa Thánh đã công nhận hơn một nghìn vị tử đạo, phần lớn là những người bị sát hại trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha, bên cạnh các nạn nhân của chủ nghĩa Quốc xã và những cuộc bách hại khác. Những con số này cho thấy nhiều giai đoạn đẫm máu trong lịch sử Giáo hội vẫn còn rất gần với thời đại chúng ta.
Khi nói đến các thánh, cần hiểu rằng danh xưng này có nhiều ý nghĩa. Theo nghĩa rộng, các thánh là những người đang hưởng vinh phúc trên Thiên Đàng; trong một số cách dùng, thuật ngữ này còn bao gồm cả các thiên thần. Các thánh cũng chỉ toàn thể những người thuộc mầu nhiệm Các Thánh Thông Công. Theo nghĩa hẹp hơn, danh xưng này được dùng cho những người đã qua đời và được Giáo hội chính thức công nhận là những mẫu gương thánh thiện, sau khi cuộc đời và cái chết của họ được xem xét qua một tiến trình điều tra theo giáo luật. Khi được tuyên thánh, danh hiệu “Thánh” trở thành một phần trong tước hiệu chính thức của các ngài, chẳng hạn Thánh Phanxicô và Thánh Têrêsa.
Trong số các thánh có rất nhiều vị tử đạo. Theo Giáo hội Công giáo, tử đạo là làm chứng cho Đức Kitô bằng cách chấp nhận cái chết thay vì chối bỏ đức tin. Các vị tử đạo đặc biệt đông đảo trong những thế kỷ đầu của Kitô giáo, khi các tín hữu bị bách hại dưới thời Đế quốc Rôma. Các ngài trở thành những mẫu gương đức tin, góp phần định hình quan niệm của Giáo hội về sự thánh thiện và tiếp tục khích lệ các tín hữu sống trung thành với Tin Mừng.
Qua nhiều thế kỷ, Giáo hội đã thiết lập những quy trình chính thức để xem xét và công nhận các vị thánh. Ngày nay, tử đạo không còn là con đường duy nhất dẫn đến việc được tuyên thánh. Những người được đề nghị tuyên thánh sẽ trải qua một tiến trình điều tra và phân định, có thể dẫn đến việc được công nhận là Đấng Đáng Kính, được tuyên Chân phước và cuối cùng được tuyên Hiển thánh.
Đối với các vị tử đạo, khi Giáo hội xác nhận rằng các ngài bị sát hại vì lòng thù ghét đức tin, việc tuyên Chân phước có thể được tiến hành mà không cần công nhận phép lạ. Tuy nhiên, để được tuyên Hiển thánh, thông thường cần có một phép lạ được nhìn nhận là nhờ lời chuyển cầu của vị Chân phước ấy, dù vẫn có những trường hợp ngoại lệ.
Các hồ sơ tử đạo chiếm số lượng áp đảo
Bộ Phong thánh là cơ quan thuộc Tòa Thánh chịu trách nhiệm xem xét và giám sát các hồ sơ tuyên Chân phước và tuyên Hiển thánh. Trong mười năm qua, Bộ đã chấp thuận các hồ sơ liên quan đến 1.068 vị tử đạo.
Để so sánh, trong cùng thời gian, có 78 trường hợp tuyên Chân phước thuộc những hồ sơ khác, trong đó việc công nhận phép lạ đóng vai trò quan trọng. Một số trường hợp được xem xét theo diện đặc biệt gọi là “hiến dâng mạng sống”. Đây là sự hy sinh tự nguyện vì tha nhân, phù hợp với tinh thần Tin Mừng. Tuy nhiên, khác với trường hợp tử đạo, người hiến dâng mạng sống không nhất thiết phải bị sát hại vì lòng thù ghét đức tin.
Trong cùng giai đoạn, Giáo hội cũng đã tuyên Hiển thánh 65 vị tử đạo. Nhìn chung, số trường hợp tuyên Chân phước và tuyên Hiển thánh liên quan đến các vị tử đạo cao gấp khoảng mười lần so với những hồ sơ khác.
Lý do là một số giai đoạn đẫm máu nhất trong lịch sử Giáo hội thực ra thuộc về thời kỳ tương đối gần đây, đặc biệt là thế kỷ XX. Chiến tranh thế giới thứ hai và Chiến tranh Lạnh đã khiến nhiều Kitô hữu phải chịu chết vì đức tin. Tuy nhiên, số lượng lớn nhất trong các trường hợp được công nhận đến từ những vụ thảm sát do lực lượng Cộng hòa gây ra trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha, bắt đầu vào năm 1936.
Chỉ tính riêng mười năm qua, Tòa Thánh đã chấp thuận các hồ sơ tuyên Chân phước liên quan đến 821 vị tử đạo trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha, mặc dù chưa có vị nào trong số này được tuyên Hiển thánh. Các hồ sơ được các giáo phận và dòng tu liên quan đệ trình theo từng đợt, thường gồm hơn 100 người trong cùng một hồ sơ.
Các vị tử đạo trong thế kỷ XX
Không tính Tây Ban Nha, trong mười năm qua, Bộ Phong thánh đã chấp thuận các hồ sơ liên quan đến 228 vị tử đạo thuộc thế kỷ XX, cũng thường theo từng nhóm. Trong số đó có các nạn nhân của chủ nghĩa Quốc xã, chủ nghĩa cộng sản và những cuộc xung đột gắn liền với quá trình phi thực dân hóa. Một ví dụ là các vị tử đạo tại Algeria, trong đó có các tu sĩ dòng Xitô nhặt phép tại Tibhirine.
Tòa Thánh cũng đã công nhận 71 trường hợp tử đạo thuộc các thế kỷ trước. Những vị này bao gồm các nạn nhân của những cuộc chiến tranh tôn giáo trong thế kỷ XVI, cuộc Cách mạng Pháp vào thế kỷ XVIII và các cuộc bách hại trong thế kỷ XIX.
Ba hồ sơ khác liên quan đến những vị tử đạo bị sát hại vào đầu thiên niên kỷ thứ ba: linh mục truyền giáo người Ý Nazareno Lanciotti, bị sát hại tại Brazil năm 2001; giáo dân người Congo Floribert Bwana Chui, bị sát hại tại Goma năm 2007; và nữ tu Maria Laura Mainetti, bị sát hại tại Ý năm 2000.
Các vị tử đạo đến từ mọi châu lục
Trong mười năm qua, Tòa Thánh đã tuyên Chân phước hoặc tuyên Hiển thánh cho các vị tử đạo đến từ khắp nơi trên thế giới. Châu Đại Dương có Thánh Peter To Rot, một giáo lý viên người Papua New Guinea bị quân đội Nhật Bản chiếm đóng sát hại năm 1945 và được tuyên Hiển thánh năm 2025.
Đông Âu cũng có nhiều vị tử đạo được công nhận, đặc biệt tại Albania và Ba Lan, nơi các Kitô hữu phải chịu bách hại dưới những chế độ cộng sản trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Tại Pháp, có 76 vị tử đạo được công nhận. Trong số đó có 16 nữ tu dòng Cát Minh tại Compiègne, bị đưa lên máy chém trong cuộc Cách mạng Pháp và được tuyên Hiển thánh năm 2024; cùng 50 tín hữu Công giáo thiệt mạng do cuộc bách hại của Đức Quốc xã.
Trong triều đại Đức Giáo hoàng Phanxicô, Giáo hội cũng công nhận nhiều vị tử đạo chịu bách hại dưới các chế độ độc tài tại khu vực Mỹ Latinh. Một trong những vị nổi bật nhất là Thánh Óscar Romero, Tổng Giám mục San Salvador, được tuyên Hiển thánh năm 2018.
Những hồ sơ khác liên quan đến các nhà truyền giáo bị sát hại tại châu Á và các nạn nhân của bạo lực do những nhóm Hồi giáo cực đoan gây ra, trong đó có các vị tử đạo tại Algeria.
Năm 2023, Đức Giáo hoàng Phanxicô cũng thông báo rằng 21 Kitô hữu Chính thống Coptic bị tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (ISIS) sát hại tại Libya năm 2015 sẽ được ghi vào Sổ Tử đạo Rôma, danh sách chính thức của Giáo hội Công giáo về các thánh và chân phước.
Mặc dù thuộc một Giáo hội Kitô giáo khác, việc ghi nhận các vị này mang ý nghĩa đại kết sâu sắc. Đây là dấu chỉ về sự tôn trọng và tình hiệp thông giữa các Kitô hữu cùng làm chứng cho Đức Kitô, ngay cả khi phải đối diện với cái chết.
https://aleteia.org/2026/10/25/who-is-being-canonized-these-days-and-who-is-to-come/
