
Tại Bangkok, các bộ trưởng giao thông vận tải của các quốc gia châu Á – Thái Bình Dương đã nhất trí thông qua kế hoạch 5 năm do Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên Hiệp Quốc về châu Á và Thái Bình Dương (ESCAP) xây dựng. Kế hoạch nhằm đáp ứng nhu cầu kết nối ngày càng tăng, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường, cải thiện an toàn giao thông và giúp người dân có thêm những lựa chọn đi lại thuận tiện, dễ tiếp cận. Hiện nay, ngành giao thông vận tải tạo việc làm cho khoảng 149,5 triệu người trong khu vực. Một trong những mục tiêu quan trọng của kế hoạch là mở rộng các phương thức giao thông xanh đến cả những vùng nông thôn.
Bangkok (AsiaNews) – Các bộ trưởng tham dự Hội nghị Bộ trưởng Giao thông vận tải lần thứ năm tại Bangkok, do Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên Hiệp Quốc về châu Á và Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức, đã nhất trí thông qua kế hoạch 5 năm nhằm thúc đẩy giao thông thân thiện hơn với môi trường, cải thiện khả năng kết nối và nâng cao an toàn đường bộ trên toàn khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Kế hoạch cũng hướng đến việc cung cấp cho người dân những phương thức đi lại thuận tiện và dễ tiếp cận hơn.
Ngành giao thông vận tải giữ vai trò nền tảng trong sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường của khu vực. Sự gia tăng hoạt động thương mại, quá trình đô thị hóa và dân số ngày càng đông đang thúc đẩy nhu cầu về các dịch vụ vận tải cũng như mạng lưới logistics. Đây là những yếu tố thiết yếu để duy trì và hỗ trợ các chuỗi cung ứng trong khu vực.
Ngành giao thông vận tải tạo việc làm cho 149,5 triệu người
Theo báo cáo Tổng quan những diễn biến trong lĩnh vực giao thông vận tải tại châu Á và Thái Bình Dương năm 2026: Các xu hướng mới nổi và những đổi mới vì giao thông bền vững, được ESCAP công bố tại hội nghị, ngành giao thông vận tải đóng góp khoảng 8–10% tổng giá trị gia tăng của khu vực và tạo việc làm cho khoảng 149,5 triệu người.
Xét về phương diện xã hội, việc cải thiện khả năng kết nối góp phần thúc đẩy sự hòa nhập, đặc biệt giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của phụ nữ, trẻ em gái, người cao tuổi và những người sinh sống tại các vùng nông thôn.
Tỷ lệ dân số nông thôn không được tiếp cận với những tuyến đường có thể lưu thông trong mọi điều kiện thời tiết đã giảm từ khoảng 30% năm 2019 xuống còn 18% năm 2023. Tại các đô thị, mạng lưới giao thông nhanh đã tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2011–2021, góp phần rút ngắn thời gian di chuyển và cải thiện khả năng đi lại của người dân.
An toàn đường bộ vẫn là một thách thức đáng kể, mặc dù tình hình đã có một số cải thiện trong những năm qua. Tuy nhiên, những tác động tiêu cực của ngành giao thông vận tải đối với môi trường vẫn còn rất lớn.
Tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, mức tiêu thụ năng lượng trong ngành giao thông vận tải đã tăng 42% trong giai đoạn 2010–2023, chủ yếu do hoạt động vận tải đường bộ.
Trong cùng thời kỳ, lượng phát thải carbon dioxide (CO₂) tăng 43,4%, trong khi lượng phát thải oxit nitơ và oxit lưu huỳnh lần lượt tăng 5,5% và 52,3%.
Mặc dù tổng lượng phát thải gia tăng, cường độ phát thải – tức lượng khí nhà kính được thải ra trên mỗi đơn vị sản lượng kinh tế – đã giảm. Điều này cho thấy những tiến bộ trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đưa vào áp dụng các công nghệ sạch hơn.
Vận tải hàng hóa: Tăng trưởng gắn liền với tính bền vững
Để tiếp tục cải thiện tình hình, cần xem xét những chuyển đổi kinh tế đang diễn ra trong khu vực. Kể từ năm 2015, nhu cầu vận tải hàng hóa đã tăng hơn 35%, chủ yếu nhờ sự phát triển thương mại giữa các quốc gia châu Á. Hoạt động thương mại nội vùng này đang tăng trưởng nhanh hơn so với thương mại giữa các châu lục. Những yêu cầu mới của thương mại điện tử cũng góp phần thúc đẩy xu hướng đó.
Vận tải hàng hóa bằng đường bộ và đường sắt vẫn giữ vai trò nền tảng trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, các xe tải hạng nặng tiếp tục là nguồn phát thải chính.
Để giải quyết những vấn đề cấp thiết đó, cần triển khai các công nghệ mới, bao gồm phương tiện chạy bằng điện và hydro, hệ thống giao thông thông minh, phương tiện tự hành và các công cụ kỹ thuật số nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động vận tải và thương mại.
ESCAP đề xuất với các chính phủ hai kịch bản phát triển khác nhau. Kịch bản thứ nhất phù hợp với những mục tiêu khí hậu mà các chính phủ hiện đã cam kết thực hiện. Kịch bản thứ hai, được gọi là Đổi mới công nghệ cao, dựa trên việc triển khai các công nghệ nhanh chóng và đồng bộ hơn, với sự hỗ trợ của những chính sách và cơ sở hạ tầng thích hợp.
Nếu được thực hiện hiệu quả, kịch bản thứ hai có thể giúp giảm khoảng 40% lượng phát thải của ngành giao thông vận tải vào năm 2030 và 78% vào năm 2050.
Những thay đổi trong vận tải hành khách
Bên cạnh nhu cầu vận tải hàng hóa, nhu cầu đi lại của hành khách cũng ngày càng gia tăng, chủ yếu do dân số tăng, quá trình đô thị hóa và số lượng phương tiện cá nhân ngày càng nhiều.
Theo một nghiên cứu của ESCAP, xu hướng này sẽ tiếp tục trong những thập niên tới, tạo thêm áp lực lên cơ sở hạ tầng giao thông và khiến việc đạt được các mục tiêu khí hậu trở nên khó khăn hơn.
Một yếu tố khác góp phần làm gia tăng phát thải là xu hướng chuyển từ giao thông công cộng và đường sắt sang sử dụng phương tiện cá nhân. Sự thay đổi này dẫn đến lượng phát thải cao hơn.
Hoạt động vận tải hành khách cũng có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực.
Tại Đông Á và Đông Bắc Á, lượng phát thải từ vận tải hành khách bắt đầu giảm từ năm 2019, nhờ quá trình điện hóa phương tiện giao thông và việc mở rộng mạng lưới đường sắt cao tốc. Ngược lại, tại Đông Nam Á, Nam Á và Tây Nam Á, lượng phát thải vẫn tăng nhẹ.
Thách thức hiện nay nằm ở việc triển khai các đổi mới công nghệ, chẳng hạn như từng bước điện hóa phương tiện giao thông, sử dụng nhiên liệu thay thế, tự động hóa hoạt động vận tải, phát triển các hình thức di chuyển thông minh và kết nối nhiều dịch vụ giao thông thông qua các nền tảng kỹ thuật số.
Trong bối cảnh đó, kịch bản Đổi mới công nghệ cao của ESCAP cho thấy lượng phát thải từ vận tải hành khách có thể giảm 23% vào năm 2030 và 63% vào năm 2050. Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc rất nhiều vào khả năng mở rộng những dịch vụ và công nghệ tiên tiến này đến các vùng nông thôn. Theo báo cáo, hiện nay, tổng lượng phát thải từ hoạt động di chuyển tại khu vực nông thôn còn cao hơn so với khu vực đô thị.
Những lựa chọn chính sách
Theo kế hoạch do ESCAP xây dựng, các chính sách về vận tải hàng hóa cần tập trung nâng cao hiệu quả của hệ thống logistics, số hóa các quy trình, kết nối nhiều phương thức vận tải và thúc đẩy việc áp dụng những công nghệ không phát thải.
Bên cạnh đó, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan và đẩy mạnh hợp tác khu vực cũng là những yếu tố thiết yếu.
Đối với vận tải hành khách, cần khuyến khích sử dụng các phương tiện có sức chở lớn và mức phát thải thấp, thúc đẩy các hình thức đi lại chung, cải thiện khả năng tiếp cận giao thông cho mọi tầng lớp xã hội và mở rộng mạng lưới đường sắt, đặc biệt là các tuyến kết nối liên vùng và liên tỉnh.
Các chính sách cũng phải tính đến sự khác biệt về giới tính, độ tuổi, tình trạng khuyết tật và thu nhập, nhằm bảo đảm rằng những đổi mới công nghệ không làm trầm trọng thêm các bất bình đẳng hiện có.
Sau cùng, việc thu thập dữ liệu giao thông vận tải chi tiết và đầy đủ hơn có ý nghĩa rất quan trọng. Những dữ liệu này sẽ giúp các cơ quan chức năng xây dựng và triển khai các chính sách ngày càng dựa trên những bằng chứng và số liệu xác thực, qua đó hướng tới một hệ thống giao thông kết nối rộng khắp, an toàn, công bằng và bền vững hơn.
https://www.asianews.it/en/articles/more-transport-with-fewer-emissions-asia-s-challenge-in-the-coming-years