Giáo hội Philippines ủng hộ kiến nghị chống các “triều đại chính trị”

Ngày 30 tháng 9 năm 2026, tổ chức xã hội dân sự Liên minh Sáng kiến Nhân dân Chống Triều đại Chính trị (PICAD) đã phát động chiến dịch ký kiến nghị trực tuyến mang tên “Dapat Isa Lang” – “Chỉ một người mà thôi” – nhằm thúc đẩy việc ban hành luật chống các “triều đại chính trị” tại Philippines. Sáng kiến này nhận được sự ủng hộ của Giáo hội Công giáo Philippines.

Chiến dịch được triển khai trong bối cảnh Tòa án Tối cao Philippines vừa tuyên bố rằng Quốc hội có nghĩa vụ theo Hiến pháp phải ban hành luật cấm các “triều đại chính trị”. Điều II, Khoản 26 của Hiến pháp Philippines năm 1987 quy định Nhà nước phải bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng đối với các cơ hội phục vụ công ích và cấm các “triều đại chính trị” theo phạm vi được luật định.

Đức cha Ayuban: “Chức vụ công không phải là gia tài của một gia đình”

Phát biểu tại lễ phát động ở Tòa Giám mục Cubao, thành phố Quezon, Đức cha Elias Lubayog Ayuban nhấn mạnh rằng chiến dịch thu thập chữ ký không nhằm chống lại bất kỳ đảng phái, gia đình hay chính trị gia nào. Mục tiêu là xem xét tình trạng quyền lực chính trị đã được tập trung trong tay các nhóm tinh hoa hoặc các gia đình chính trị như thế nào trong nhiều thập niên.

Nền tảng kỹ thuật số chính thức của sáng kiến nhằm thúc đẩy việc thông qua Luật Chống Triều đại Chính trị, đồng thời cung cấp cho những cử tri đủ điều kiện một phương thức ký tên an toàn, dễ tiếp cận và có thể xác minh.

“Các chức vụ trong bộ máy công quyền không bao giờ được trở thành tài sản thừa kế của một gia đình. Đó là những chức vụ công được nhân dân ủy thác”, Đức cha Ayuban khẳng định.

Theo Đức cha, sáng kiến này không nhằm chỉ cho cử tri phải bỏ phiếu cho ai. Giáo hội có nhiệm vụ khơi dậy và cung cấp những định hướng để người dân bỏ phiếu theo lương tâm, đồng thời tham gia có trách nhiệm vào đời sống chính trị vì công ích và tinh thần phục vụ chân thành.

“Tham gia đời sống chính trị là một phần trách nhiệm của chúng ta đối với công ích”, Đức cha Ayuban nhấn mạnh.

Giám mục Cubao cho biết chiến dịch muốn giúp cử tri hiểu đúng hơn về ý nghĩa của việc phục vụ công ích: đó là một trách nhiệm được nhân dân ủy thác, chứ không phải một vị trí được truyền lại trong gia đình.

Kiến nghị nhằm thúc đẩy việc ban hành một đạo luật trên toàn quốc, giới hạn khả năng các thành viên trong cùng một gia đình đồng thời nắm giữ các chức vụ dân cử hoặc kế nhiệm nhau ngay sau khi một thành viên khác trong gia đình mãn nhiệm. Đây là vấn đề gắn với yêu cầu được nêu trong Điều II, Khoản 26 của Hiến pháp Philippines năm 1987.

Sức ép từ Tòa án Tối cao

Chiến dịch PICAD diễn ra sau phán quyết của Tòa án Tối cao Philippines được công bố ngày 16 tháng 9. Tòa tuyên bố Quốc hội có nghĩa vụ mang tính bắt buộc theo Hiến pháp phải ban hành luật cấm các “triều đại chính trị”, đồng thời nhận định việc Quốc hội không thực hiện nghĩa vụ này trong 39 năm là một hành vi lạm dụng quyền tùy nghi nghiêm trọng. Tòa yêu cầu Quốc hội khẩn trương thực hiện nghĩa vụ hiến định, nhưng vẫn để Quốc hội quyết định cách định nghĩa và phạm vi áp dụng của luật.

Tòa án Tối cao cũng lưu ý rằng Hiến pháp không quy định cụ thể thời hạn để Quốc hội thông qua đạo luật này. Tuy nhiên, theo phán quyết, điều đó không có nghĩa Quốc hội có thể trì hoãn vô thời hạn việc thực hiện nghĩa vụ hiến định.

Ngày 25 tháng 9, Hội đồng Giám mục Philippines (CBCP) tuyên bố ủng hộ sáng kiến “Dapat Isa Lang”, đồng thời cho rằng vấn đề các “triều đại chính trị” đã đặt ra những câu hỏi về luân lý và đạo đức tại đất nước này trong nhiều thập niên.

CBCP nhấn mạnh rằng chức vụ công không phải là tài sản thừa kế của một gia đình, nhưng là một trách nhiệm công được nhân dân ủy thác để phục vụ mọi người.

PICAD đặt mục tiêu thu thập ít nhất 7 triệu chữ ký, tương đương khoảng 10% số cử tri đã đăng ký, theo điều phối viên Eirene Aguila.

Theo Aguila, đây là một nền tảng kỹ thuật số nhằm giúp người dân thực thi quyền hiến định của mình một cách có trách nhiệm. Bà nhấn mạnh rằng sáng kiến này không phải là một cuộc nổi dậy, nhưng là một hình thức tham gia dân chủ thông qua sáng kiến của người dân: “Trong một sáng kiến của nhân dân, chúng ta không chỉ là cử tri. Chúng ta góp phần định hình luật pháp”.

Một hiện tượng hiện diện ở cả cấp quốc gia và địa phương

Cha Robert Reyes, điều phối viên tổ chức Giáo sĩ vì Quản trị Tốt và một nhà hoạt động nhân quyền, cho rằng sáng kiến “Dapat Isa Lang” tạo thêm cơ hội để người dân Philippines thúc đẩy việc thực thi quy định hiến định về các “triều đại chính trị”.

Theo các số liệu được bài viết dẫn lại, khoảng 83% thượng nghị sĩ Philippines và khoảng 80% thành viên Hạ viện xuất thân từ các gia đình chính trị; tỷ lệ này được nêu là khoảng 87% đối với các thống đốc tỉnh và 75% đối với các thị trưởng.

Các “triều đại chính trị” được mô tả là hiện tượng phổ biến ở nhiều địa phương Philippines. Trong một số trường hợp, nhiều thành viên trong cùng một gia đình lần lượt hoặc đồng thời nắm giữ các chức vụ như thống đốc, thị trưởng, nghị sĩ và các chức vụ dân cử khác. Khi nhiệm kỳ của một người kết thúc, một thành viên khác trong gia đình có thể tiếp tục đảm nhận chức vụ.

Theo những người ủng hộ sáng kiến, tình trạng này có thể gắn với hệ thống bảo trợ chính trị. Khi một gia đình duy trì quyền lực trong thời gian dài, các công việc trong khu vực công, hợp đồng, giấy phép, học bổng, hỗ trợ tài chính và việc tiếp cận các nguồn lực công có thể bị nhìn nhận như những ân huệ chính trị thay vì các dịch vụ công dành cho người dân.

Nhà kinh tế chính trị Ronald Mendoza, cựu trưởng khoa Trường Chính phủ Ateneo, cho rằng khoảng 90% dân số sống tại những khu vực thường chịu ảnh hưởng hoặc sự chi phối của các “triều đại chính trị”.

Ông lập luận rằng việc một gia đình duy trì quyền lực lâu dài có thể tạo điều kiện cho các hành vi lạm quyền, tham nhũng, đe dọa, mua phiếu và sử dụng sai mục đích các nguồn lực công. Đây là nhận định của ông về những hệ quả có thể phát sinh từ sự tập trung quyền lực chính trị.

“Chức vụ công là một sự ủy thác”

Michael Castro, một nhân viên công tác xã hội, hoan nghênh tuyên bố mục vụ của CBCP ủng hộ sáng kiến “Dapat Isa Lang”.

“Tôi hoàn toàn hoan nghênh tuyên bố mục vụ của CBCP ủng hộ sáng kiến của nhân dân ‘Dapat Isa Lang’”, ông nói. “Chiến dịch này không nhằm chống lại các gia đình, đảng phái, ứng cử viên hay những người đang giữ chức vụ công. Vấn đề ở đây là thay đổi một hệ thống”.

Theo Castro, đã đến lúc Philippines xem xét một đạo luật mới nhằm mở rộng cơ hội tham gia phục vụ công ích cho nhiều người hơn, thay vì để các chức vụ công được tiếp nối chủ yếu trong một số gia đình.

Ông nhắc lại nguyên tắc được Đức cha Ayuban nhấn mạnh: chức vụ công không phải là tài sản thừa kế của một gia đình, nhưng là một trách nhiệm được nhân dân ủy thác để phục vụ công ích.

https://www.asianews.it/en/south-east-asia/philippines/petition-for-anti-dynasty-law-backed-by-philippine-church