Sao chổi Halley: có lẽ nên mang tên một tu sĩ thời Trung Cổ

Sao chổi Halley là một trong những thiên thể nổi tiếng nhất trong lịch sử thiên văn. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới cho thấy người đầu tiên nhận ra tính lặp lại của nó có thể không phải Edmond Halley, mà là một tu sĩ người Anh sống từ thế kỷ XI.

Trước khi Edmond Halley, nhà thiên văn học người Anh thế kỷ XVIII, chứng minh rằng sao chổi xuất hiện vào các năm 1531, 1607 và 1682 thực chất là cùng một thiên thể có chu kỳ quay lại khoảng 76 năm, một tu sĩ tên là Eilmer xứ Malmesbury đã có một trực giác rất đáng chú ý. Ông cho rằng sao chổi xuất hiện năm 1066 chính là thiên thể mà ông từng quan sát được khi còn trẻ, vào năm 989.

Giả thuyết này được đưa ra bởi nhà vật lý thiên văn Simon Portegies Zwart và sử gia Martin Lewis, dựa trên việc phân tích các biên niên sử Trung Cổ, đặc biệt là các ghi chép của sử gia William xứ Malmesbury. Những phát hiện của họ được công bố trong một công trình nghiên cứu liên ngành về sự lưu thông tri thức ở châu Âu thời Trung Cổ.

Năm 1066, sao chổi Halley đã được quan sát trong hơn hai tháng tại Trung Quốc, nơi các sử quan triều đình ghi lại vị trí và độ sáng của nó với độ chính xác cao. Tại châu Âu, sao chổi trở nên nổi bật vào cuối tháng 4 và được khắc họa trong Tấm thảm Bayeux, tác phẩm nổi tiếng mô tả cuộc chinh phục nước Anh của người Norman. Trong hình ảnh này, sao chổi được xem như một điềm báo đáng sợ.

Vào thời Trung Cổ, các hiện tượng thiên văn thường được hiểu theo chiều hướng biểu tượng và tôn giáo. Sao chổi thường bị coi là dấu hiệu báo trước chiến tranh, dịch bệnh hoặc cái chết của các vị vua. Vì thế, việc một tu sĩ như Eilmer không chỉ quan sát mà còn so sánh các lần xuất hiện cách nhau nhiều thập kỷ cho thấy một cách tiếp cận rất gần với tư duy khoa học hiện đại.

Edmond Halley vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử khoa học, bởi ông là người đầu tiên chứng minh bằng toán học và cơ học Newton rằng sao chổi có quỹ đạo và chu kỳ ổn định. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy tư duy về sự lặp lại của sao chổi đã manh nha từ thời Trung Cổ, dựa trên quan sát và ký ức cá nhân.

Ngày nay, sao chổi Halley được định danh là 1P/Halley và sẽ quay trở lại vùng lân cận Mặt Trời vào năm 2061. Khi đó, nó sẽ tiến gần Mặt Trời đến khoảng 0,59 đơn vị thiên văn (tương đương 150 triệu km là khoảng cách trung bình từ Trái Đất đến Mặt Trời), rồi lại đi xa tới 36 đơn vị thiên văn, vượt ra ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương.

Khi sao chổi Halley xuất hiện trở lại, con người không chỉ nhớ đến Edmond Halley, mà còn có thể nhớ đến Eilmer, một tu sĩ Trung Cổ đã sớm nhận ra rằng bầu trời cũng có quy luật và ký ức — giống như chính con người.

https://www.avvenire.it/