HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD Vance mong muốn xây dựng một mối quan hệ mới giữa Hoa Kỳ và Tòa Thánh – một mối quan hệ tốt đẹp hơn hiện nay và gần với thời kỳ Tổng thống Ronald Reagan. Tuy nhiên, theo nhà báo Christopher R. Altieri, đó là một mục tiêu đầy tham vọng và cũng là một thách đố không nhỏ.
Một thời kỳ khó có thể lặp lại
Đức Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Tổng thống Ronald Reagan là hai nhân vật có tầm ảnh hưởng đặc biệt trong lịch sử cuối thế kỷ XX. Sự phối hợp giữa hai nhà lãnh đạo này đã góp phần quan trọng vào sự sụp đổ của khối Xô Viết.
Dù luôn kiên trì cổ võ hòa bình, Thánh Gioan Phaolô II cũng hiểu rõ thực tế chính trị quốc tế. Ngài và Tổng thống Reagan không phải lúc nào cũng đồng quan điểm về phương thức hành động, nhưng họ chia sẻ những mục tiêu nền tảng và cùng cộng tác vì lợi ích chung.
Theo tác giả, chính sự đồng thuận về những giá trị cốt lõi đã giúp họ có thể vượt qua những khác biệt trong cách tiếp cận.
Tuy nhiên, câu hỏi được đặt ra là liệu JD Vance có đủ khả năng để xây dựng một mối quan hệ tương tự hay không.
Hơn nữa, bối cảnh thế giới hiện nay đã khác rất xa so với cuối thập niên 1980. Thời kỳ Reagan kết thúc từ năm 1988, trong khi JD Vance sinh năm 1984. Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Tòa Thánh ngày nay cũng không còn giống như bốn thập niên trước.
Một thế giới phân cực hơn
Thế giới hiện nay cũng đầy chia rẽ và bất ổn như thời Chiến tranh Lạnh, nhưng theo tác giả, một khác biệt quan trọng là các định chế chính trị tại phương Tây ngày nay không còn vững mạnh như trước.
Ông nhận định rằng Tổng thống Donald Trump đã làm suy yếu nhiều định chế trong và ngoài nước, đồng thời những phát biểu công kích Đức Giáo hoàng trên mạng xã hội cũng không góp phần cải thiện quan hệ với Vatican.
Trong khi đó, JD Vance tuy thường xuyên chỉ trích nhiều định chế, nhưng vẫn nhìn nhận vai trò của chúng. Cách ông tiếp cận Đức Giáo hoàng và Tòa Thánh cũng được đánh giá là ôn hòa hơn.
Tuy nhiên, việc gắn chặt tương lai chính trị với Tổng thống Trump sẽ tiếp tục là một phép thử đối với JD Vance trong những năm tới.
Mong muốn một cuộc đối thoại thực chất
Trong cuốn hồi ký Communion: Finding My Way Back to Faith, JD Vance bày tỏ mong muốn có một mối quan hệ sâu sắc hơn với Tòa Thánh.
Ông đặc biệt nhắc đến cuộc gặp với hai nhà ngoại giao cao cấp của Vatican vào ngày 19 tháng 4 năm 2025, tức Thứ Bảy Tuần Thánh, trước khi gặp Đức Giáo hoàng Phanxicô vào ngày hôm sau.
Hôm đó, JD Vance đã gặp Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, và Đức Tổng Giám mục Paul Gallagher, Ngoại trưởng Vatican.
Thông cáo chính thức của Phòng Báo chí Tòa Thánh chỉ cho biết cuộc gặp diễn ra trong bầu khí “thân mật” và tái khẳng định mối quan hệ tốt đẹp giữa Hoa Kỳ và Tòa Thánh cũng như cam kết chung trong việc bảo vệ tự do tôn giáo và tự do lương tâm.
Tuy nhiên, JD Vance cho rằng các cuộc trao đổi này quá chung chung.
Ông viết:
“Tôi là người Công giáo giữ chức vụ cao nhất trong chính quyền Hoa Kỳ, nhưng dường như Vatican không muốn đưa ra sự hướng dẫn luân lý vượt quá những lời nói sáo rỗng.”
Nhận xét này đã gây nhiều tranh luận trong giới Công giáo. Tuy nhiên, tác giả bài viết cho rằng lời phê bình của JD Vance cũng đáng để suy nghĩ trong bối cảnh cụ thể của cuộc gặp.
Vì sao Vatican giữ thái độ dè dặt?
Theo Christopher Altieri, cần nhớ rằng thời điểm diễn ra cuộc gặp, Đức Giáo hoàng Phanxicô chỉ còn sống thêm hai ngày nữa.
Các cộng sự thân cận của ngài đều biết tình trạng sức khỏe của Đức Thánh Cha rất nghiêm trọng và toàn bộ Giáo triều Rôma đã bước vào giai đoạn chuẩn bị cho thời kỳ trống tòa.
Ngoài ra, các nhà ngoại giao Vatican cũng hiểu rằng JD Vance khi đó chưa phải là người đứng đầu chính quyền Hoa Kỳ, đồng thời là một chính trị gia được cho là đang chuẩn bị cho cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2028.
Điều đó phần nào giải thích vì sao các cuộc trao đổi mang tính thận trọng hơn là tranh luận trực diện.
Vai trò đặc biệt của ngành ngoại giao Vatican
Tác giả cho rằng điều JD Vance mong đợi là một cuộc trao đổi thẳng thắn, trong đó hai bên trình bày rõ lập trường của mình và sẵn sàng tranh luận về những điểm bất đồng.
Chính từ những cuộc đối thoại như vậy mới có thể hình thành sự hiểu biết lẫn nhau, dù không nhất thiết đạt được sự đồng thuận về mọi chính sách.
Ông cũng nhấn mạnh rằng sức mạnh của nền ngoại giao Vatican trong nhiều thế kỷ qua nằm ở khả năng đối thoại thực chất phía sau những cánh cửa đóng kín, nơi các vấn đề được trao đổi một cách chân thành nhưng thận trọng.
Muốn xây dựng quan hệ với Vatican phải hiểu cách Vatican hoạt động
Theo Christopher Altieri, nếu JD Vance hoặc bất kỳ nhà lãnh đạo Hoa Kỳ nào thực sự mong muốn thiết lập mối quan hệ sâu sắc với Tòa Thánh, họ cần hiểu rõ vai trò của Đức Giáo hoàng, của các nhà ngoại giao Vatican cũng như cách thức vận hành của nền ngoại giao Tòa Thánh.
Trong cuộc phỏng vấn gần đây với tờ The New York Times, JD Vance cho biết ông có mối quan hệ tích cực với Đức Giáo hoàng Lêô XIV và hiểu rằng Đức Giáo hoàng và Phó Tổng thống Hoa Kỳ có những trách nhiệm khác nhau.
Ông nói:
“Vai trò của Đức Giáo hoàng là rao giảng Tin Mừng và đưa ra nhận định của ngài về những gì đang diễn ra.”
Ông cũng nhìn nhận:
“Điều đó chắc chắn sẽ dẫn đến những bất đồng ở một số vấn đề.”
Tác giả kết luận rằng nếu JD Vance thực sự mong muốn đối thoại thực chất với Vatican, ông cần hiểu và tôn trọng truyền thống ngoại giao lâu đời của Tòa Thánh. Chính nền ngoại giao ấy là yếu tố làm nên hiệu quả của mối quan hệ giữa Vatican với các quốc gia trên thế giới, trong đó có Hoa Kỳ.
Christopher R. Altieri
25/06/2026
https://cruxnow.com/news-analysis/2026/06/jd-vance-wants-better-us-vatican-relations-but-is-he-the-man-to-build-the-relationship
