Trong buổi Tiếp kiến chung ngày 4/11 tại Quảng trường Thánh Phêrô, Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp tục loạt giáo lý về Hiến chế mục vụ Gaudium et spes của Công đồng Vaticanô II, tập trung vào mối tương quan giữa đức tin với đời sống xã hội, chính trị và kinh tế. Ngài nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế phải phục vụ con người, lao động phải bảo đảm phẩm giá và cơ hội cho mọi người, còn quyền bính chính trị phải luôn hướng đến công ích. Đặc biệt, một nền chính trị biết quan tâm đến những thương tích của các dân tộc và những người chịu bất công chính là nguồn mạch hy vọng cho tương lai nhân loại.

Trong buổi Tiếp kiến chung, sau khi đi qua Quảng trường Thánh Phêrô bằng xe giáo hoàng để chào thăm các tín hữu và khách hành hương, Đức Thánh Cha Lêô XIV trình bày giáo huấn của Giáo hội về sự phát triển kinh tế, lao động và trách nhiệm chính trị, dựa trên các chương III và IV của phần thứ hai Hiến chế mục vụ Gaudium et spes.

Ngài khẳng định rằng “chiều kích xã hội là một phần thiết yếu” của đức tin vào Đức Giêsu Kitô. Vì thế, đức tin Kitô giáo cũng cung cấp những tiêu chuẩn phân định cho các lĩnh vực kinh tế, xã hội và chính trị. Đây không phải là những lĩnh vực tách biệt khỏi đời sống đức tin, nhưng là những môi trường trong đó người Kitô hữu được mời gọi thể hiện trách nhiệm đối với con người và toàn thể xã hội.

Phát triển kinh tế phải phục vụ con người

Trước hết, Đức Thánh Cha nhắc lại mối quan tâm của các nghị phụ Công đồng đối với những mất cân đối do sự phát triển kinh tế thiếu công bằng và không tôn trọng công trình tạo dựng gây ra. Những bất bình đẳng ấy có thể đe dọa nền hòa bình thế giới, như đã từng xảy ra vào cuối thế kỷ trước và vẫn còn hiện diện trong thời đại hôm nay.

Theo giáo huấn của Gaudium et spes, giải pháp không chỉ nằm ở sự tiến bộ kỹ thuật, nhưng còn đòi hỏi “nhiều cuộc cải tổ trong các cơ cấu của đời sống kinh tế – xã hội”, cùng với sự thay đổi trong não trạng và thói quen sống của mỗi người. Đức Thánh Cha cũng nhấn mạnh lời kêu gọi loại bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với những nhóm xã hội yếu thế và người di dân. Đây là những đòi hỏi vẫn còn nguyên tính thời sự, nhất là trong bối cảnh thế giới đang phải đối diện với nhiều bất công và bất bình đẳng.

Lao động phải là cơ hội dành cho mọi người

Đề cập đến lao động, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng công việc giúp con người phát triển nhân cách, đáp ứng những nhu cầu của gia đình, phát huy tài năng, tham gia vào đời sống xã hội và góp phần xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn qua việc cộng tác vào công trình sáng tạo của Thiên Chúa.

Vì thế, lao động phải luôn hướng đến những mục đích tốt đẹp và không được trở thành đặc quyền của một số người, trong khi những người khác bị tước mất cơ hội làm việc.

Ngài nói: “Lao động không bao giờ được bóp méo theo cách gây tổn hại cho con người, công ích hoặc công trình tạo dựng. Thách đố đích thực là mang đến cho mọi người cơ hội phát huy những khả năng của mình. Không thể chấp nhận tình trạng thất nghiệp, bóc lột và những điều kiện lao động đe dọa sức khỏe, thậm chí cả mạng sống con người.”

Đức Thánh Cha cũng nhắc lại rằng người lao động có quyền và nghĩa vụ tham gia vào các quyết định liên quan đến công việc của mình, kể cả thông qua những hình thức liên kết và tổ chức chung. Những xung đột trong lao động cần được giải quyết bằng đối thoại và các hành động bất bạo động.

Đồng thời, ngài nhắc nhở những người chịu trách nhiệm về đầu tư và tổ chức đời sống kinh tế toàn cầu phải bảo đảm những điều kiện cần thiết để mọi người có được một cuộc sống xứng với phẩm giá. Họ cũng cần dự liệu những hoàn cảnh trong tương lai, duy trì sự quân bình chính đáng giữa nhu cầu tiêu dùng hiện tại và những đòi hỏi của các thế hệ mai sau.

Cộng đồng chính trị phải hướng đến công ích

Tiếp tục giáo lý, Đức Thánh Cha đề cập đến sự phát triển của một trật tự chính trị và pháp lý tại nhiều nơi trên thế giới, nhằm bảo vệ tốt hơn các quyền của con người trong đời sống công cộng. Ngài nhận định rằng khát vọng ấy xuất phát từ ý thức ngày càng sâu sắc hơn về phẩm giá con người.

Theo Gaudium et spes, cộng đồng chính trị hiện hữu vì công ích. Công ích không chỉ là tổng hợp những lợi ích riêng lẻ, nhưng là “toàn bộ những điều kiện của đời sống xã hội, giúp con người, gia đình và các tổ chức có thể đạt tới sự hoàn thiện của mình một cách đầy đủ hơn và dễ dàng hơn”.

Do đó, việc thực thi quyền bính chính trị phải luôn hướng đến công ích. Dù được tổ chức và vận hành tùy theo hoàn cảnh lịch sử, địa phương, quyền bính chính trị vẫn phải quan tâm đến lợi ích của toàn thể gia đình nhân loại.

Người trẻ hãy dấn thân xây dựng hòa bình

Đức Thánh Cha Lêô XIV cũng nhắc lại giáo huấn của Công đồng về mối tương quan giữa Giáo hội và cộng đồng chính trị. Cả hai đều phục vụ ơn gọi cá nhân và xã hội của con người, dù theo những cách thức khác nhau. Giáo hội và cộng đồng chính trị độc lập, tự chủ trong lãnh vực riêng của mình, nhưng sự phục vụ của cả hai sẽ đạt hiệu quả hơn khi có sự cộng tác lành mạnh.

Theo Đức Thánh Cha, dấn thân trong lĩnh vực kinh tế và chính trị theo những tiêu chuẩn ấy chính là một cách thức xây dựng hòa bình.

Ngài nhấn mạnh: “Nền chính trị biết chăm lo những thương tích của các dân tộc và những người đang chịu bất công sẽ mang lại những lý do để hy vọng vào tương lai nhân loại. Vì thế, tôi khuyến khích người trẻ noi gương những người nam nữ đã nêu gương tốt đẹp trong các lãnh vực này.”

Đức Thánh Cha cũng mời gọi các cộng đoàn Kitô hữu tái khởi động việc đào luyện về Học thuyết Xã hội của Giáo hội, để các tín hữu có thể hiểu rõ hơn và thực thi trách nhiệm của mình trong đời sống xã hội.

Đồng hành bằng lời cầu nguyện với chuyến tông du Nam Mỹ

Trong phần chào thăm các tín hữu thuộc nhiều ngôn ngữ khác nhau, Đức Thánh Cha Lêô XIV đặc biệt nhắc đến chuyến tông du thứ sáu của ngài, sẽ diễn ra từ ngày 6 đến 17/11 tại Uruguay, Argentina và Peru.

Chỉ còn hai ngày trước khi khởi hành, ngài xin toàn thể Dân Chúa đồng hành với chuyến đi bằng lời cầu nguyện, để sứ vụ này đem lại nhiều hoa trái thiêng liêng cho các Giáo hội địa phương và các dân tộc ngài sắp viếng thăm.

“Tôi xin anh chị em đồng hành với tôi bằng lời cầu nguyện, để Chúa chúc lành cho sứ vụ này tại những quốc gia mà tôi hết sức yêu mến.”

Trong lời chào bằng tiếng Tây Ban Nha, Đức Thánh Cha cầu mong chuyến tông du sẽ “củng cố đức tin, đổi mới niềm hy vọng, khơi dậy ngọn lửa đức ái và trở thành động lực để tiếp tục loan báo Tin Mừng với niềm vui”. Ngài cũng nhắc đến điểm dừng chân đầu tiên tại Montevideo, thủ đô Uruguay, vào ngày 6/11.

Hòa bình được xây dựng trên công lý và đối thoại

Hướng đến các tín hữu Ba Lan, Đức Thánh Cha tưởng nhớ biến cố cách đây 70 năm, vào tháng 11/1956, hai vị Giáo chủ anh hùng của Ba Lan và Hungary là Đức Hồng y Stefan Wyszyński và Đức Hồng y József Mindszenty được trả tự do sau thời gian bị các chế độ cầm tù.

Nhắc lại thông điệp Laetamur admodum của Đức Giáo hoàng Piô XII được ban hành nhân dịp ấy, Đức Thánh Cha mời gọi mọi người ghi nhớ rằng hòa bình phải được xây dựng trên công lý, sự tôn trọng luật pháp và đối thoại, chứ không phải bằng bạo lực.

Hai lễ tuyên phong Chân phước ngày 7/11

Trước khi kết thúc buổi Tiếp kiến chung, Đức Thánh Cha thông báo về hai lễ tuyên phong Chân phước sẽ được cử hành vào thứ Bảy, ngày 7/11.

Tại Antigua Guatemala, linh mục Augusto Rafael Ramírez Monasterio, thuộc Dòng Anh Em Hèn Mọn, sẽ được tuyên phong Chân phước. Ngài đã bị sát hại năm 1983 vì lòng thù ghét đức tin.

Tại Santander, Tây Ban Nha, linh mục giáo phận Francesco González de Córdova cùng 79 vị tử đạo khác, gồm các linh mục, chủng sinh và giáo dân, cũng sẽ được tuyên phong Chân phước. Các ngài đã không sợ hiến dâng máu mình vì tình yêu dành cho Đức Kitô trong cuộc bách hại tại Tây Ban Nha vào thế kỷ trước.

Đức Thánh Cha nhận định: “Những vị Tân Chân phước này làm cho một phần mới của ‘đoàn người đông đảo không ai đếm nổi’ những người bạn của Chúa trở nên hữu hình.”

Sau cùng, nhân ngày 4/11, lễ nhớ thánh Carôlô Bôrômêô, Đức Thánh Cha giới thiệu ngài như một vị Giám mục lỗi lạc của Giáo phận Milan, được thúc đẩy bởi tình yêu nồng cháy dành cho Chúa, đã trở thành người thầy và người hướng dẫn anh em. Ngài mời gọi các tín hữu noi gương vị thánh, để Đức Kitô dẫn dắt mình trong đời sống thường ngày.

Qua buổi Tiếp kiến chung lần này, Đức Thánh Cha Lêô XIV một lần nữa cho thấy đức tin Kitô giáo không thể tách rời trách nhiệm đối với xã hội. Việc bảo vệ phẩm giá con người, kiến tạo những điều kiện lao động công bằng, chăm lo người yếu thế và xây dựng một nền chính trị phục vụ công ích không chỉ là những đòi hỏi của đời sống xã hội, nhưng còn là những cách thức cụ thể để người Kitô hữu làm chứng cho Tin Mừng và góp phần xây dựng hòa bình.