HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Trong buổi tiếp kiến chung sáng thứ Tư, ngày 28 tháng Mười năm 2026, tại Quảng trường Thánh Phêrô, Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp tục loạt bài giáo lý về Hiến chế mục vụ Vui mừng và Hy vọng của Công đồng Vaticanô II, với chủ đề đức tin và văn hóa. Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng đức tin Kitô giáo không đối lập hay khép mình trước thế giới văn hóa, nhưng phải bén rễ trong đời sống con người, đón nhận những giá trị chân chính và góp phần biến đổi văn hóa theo tinh thần Tin Mừng.
Giáo hội đồng hành với sự phát triển văn hóa
Theo Đức Thánh Cha, Giáo hội luôn quan tâm đến sự phát triển văn hóa của nhân loại. Trong suốt dòng lịch sử, Giáo hội đã đóng góp vào việc hình thành và phát triển nhiều cơ sở giáo dục, trường học và đại học. Đặc biệt, các trường đại học xuất hiện tại châu Âu thời Trung cổ đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của nền văn minh phương Tây.
Hiến chế Vui mừng và Hy vọng mời gọi các Kitô hữu sống gắn bó mật thiết với những người đương thời, đồng thời tìm hiểu cách suy nghĩ, cảm nhận và diễn đạt của họ. Nhờ đó, Giáo hội có thể hiểu rõ hơn những khát vọng, thao thức và câu hỏi sâu xa của con người, để loan báo Tin Mừng bằng ngôn ngữ và cách thức phù hợp với từng hoàn cảnh.
Đức tin bén rễ trong các nền văn hóa nhờ mầu nhiệm Nhập Thể
Đức Thánh Cha giải thích rằng, cũng như Ngôi Lời đã nhập thể và đến cư ngụ giữa nhân loại, đức tin Kitô giáo phải đi vào đời sống cụ thể của con người. Đức tin không thể chỉ tồn tại như một hệ thống tư tưởng trừu tượng, nhưng cần được diễn tả qua ngôn ngữ, truyền thống, cảm thức tôn giáo, nghệ thuật, thi ca và tư tưởng của mỗi dân tộc.
Đức Thánh Cha nhắc lại lời của Thánh Gioan Phaolô II: “Một đức tin không trở thành văn hóa là một đức tin chưa được đón nhận trọn vẹn, chưa được suy tư đầy đủ và chưa được sống cách trung thành.”
Lời khẳng định này cho thấy đức tin cần thấm nhập vào mọi chiều kích của đời sống, giúp con người suy nghĩ, hành động và xây dựng các mối tương quan theo ánh sáng Tin Mừng. Khi được sống cách chân thực, đức tin không tách con người khỏi thế giới, nhưng giúp họ hiện diện giữa lòng xã hội với tinh thần trách nhiệm, tình yêu thương và sự phục vụ.
Đón nhận những giá trị văn hóa và biến đổi chúng bằng Tin Mừng
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng đức tin có khả năng bén rễ trong mọi nền văn hóa, chứ không đồng nhất với bất kỳ nền văn hóa riêng biệt nào. Giáo hội không thuộc độc quyền về một dân tộc, quốc gia, lối sống hay tập tục, dù đó là những truyền thống cổ xưa hay những hình thức văn hóa hiện đại.
Trái lại, Tin Mừng đi vào các nền văn hóa, nhận ra những giá trị tốt đẹp, chân thật và cao quý nơi đó, đồng thời thanh luyện và biến đổi chúng từ bên trong theo tinh thần Đức Kitô. Tinh thần ấy được thể hiện qua tình bác ái, sự phục vụ và việc nhìn nhận mọi người là con cái của cùng một Cha trên trời.
Theo hướng đó, những biểu hiện văn hóa chân chính có thể mở rộng tâm trí con người trước các vấn nạn muôn thuở về ý nghĩa cuộc sống, chân lý và vận mệnh nhân loại. Chúng cũng có thể chuẩn bị tâm hồn con người đón nhận Tin Mừng và khám phá vẻ đẹp của đức tin Kitô giáo.
Thúc đẩy quyền tiếp cận văn hóa và phát triển con người
Đức Thánh Cha cũng lưu ý rằng văn hóa là một thiện ích cần được phục vụ con người. Vì thế, mọi người đều cần có cơ hội tiếp cận các thành quả văn hóa, không bị loại trừ vì hoàn cảnh xã hội hay điều kiện kinh tế.
Việc xóa bỏ nạn mù chữ, khắc phục tình trạng thiếu cơ hội học tập và mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục bậc cao là những nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con người. Đồng thời, vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong đời sống văn hóa cần được nhìn nhận, tôn trọng và cổ võ.
Theo tinh thần Công đồng Vaticanô II, phát triển văn hóa không chỉ là tích lũy kiến thức, nhưng còn là tạo điều kiện để mỗi người phát huy phẩm giá, khả năng và trách nhiệm của mình đối với cộng đồng.
Hướng tới sự thống nhất của tri thức
Một điểm quan trọng khác được Đức Thánh Cha đề cập là lời mời gọi xây dựng sự thống nhất giữa các lĩnh vực tri thức. Người Kitô hữu không được miễn trừ khỏi bổn phận học hỏi kiên trì, đào sâu kiến thức và trưởng thành về mặt trí thức cũng như văn hóa.
Tri thức nhân loại và những thành tựu khoa học không nhất thiết đối nghịch với đức tin. Khi được tìm kiếm bằng tinh thần cởi mở và trung thực, chúng có thể giúp con người hiểu sâu hơn về thế giới, về chính mình và về những câu hỏi căn bản của đời sống. Đối với người Kitô hữu, việc học hỏi và nghiên cứu cũng có thể trở thành con đường đào sâu đức tin và nhận ra những dấu chỉ của chân lý.
Mời gọi các nhà thần học cộng tác với những ngành khoa học khác
Kết thúc bài giáo lý, Đức Thánh Cha nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các nhà thần học cộng tác với những chuyên gia thuộc các ngành khoa học khác. Sự trao đổi kiến thức và kinh nghiệm sẽ giúp thần học duy trì mối liên hệ sống động với thời đại, đồng thời góp phần làm sáng tỏ những vấn đề con người đang đối diện.
Các nhà thần học được mời gọi không ngừng lắng nghe, đối thoại và học hỏi, để có thể trình bày đức tin cách sâu sắc, sáng tỏ và phù hợp với hoàn cảnh đương thời. Qua đó, Giáo hội tiếp tục thực hiện sứ mạng giúp con người khám phá chân lý, nhận ra phẩm giá của mình và hướng đến sự phát triển toàn diện.
Qua bài giáo lý, Đức Thánh Cha một lần nữa khẳng định rằng đức tin Kitô giáo không khép kín trước văn hóa, nhưng được mời gọi đi vào lòng đời, nhận ra những giá trị chân chính và biến đổi chúng bằng ánh sáng Tin Mừng. Khi đức tin thực sự bén rễ trong đời sống, văn hóa trở thành một con đường giúp con người gặp gỡ chân lý, sống trọn vẹn phẩm giá và mở lòng đón nhận tình yêu Thiên Chúa.
