Hai ngày lễ 1 và 2 tháng 11 trong lịch phụng vụ Công giáo có mối liên hệ sâu sắc với nhau. Ngày 1 tháng 11, Giáo hội mừng kính tất cả các thánh, những người đã được hưởng vinh quang Thiên quốc. Ngày 2 tháng 11, Giáo hội cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời, đặc biệt là những linh hồn đang được thanh luyện. Hai ngày lễ cùng diễn tả niềm tin rằng tình yêu và sự hiệp thông trong Đức Kitô không chấm dứt khi con người lìa đời, nhưng hướng tất cả chúng ta đến sự sống đời đời.

Thiên Chúa là Đấng giàu lòng thương xót

Thiên Chúa là Đấng giàu lòng thương xót. Trong sách Xuất Hành, qua lời ông Môsê, Người mặc khải về chính mình: “Ta là Đức Chúa, Thiên Chúa nhân hậu và từ bi, chậm bất bình, giàu nhân nghĩa và thành tín” (Xh 34,6).

Đặc tính ấy được phản chiếu trọn vẹn nơi Chúa Con, Đấng đồng bản thể với Chúa Cha. Thánh Gioan khẳng định: “Ai không yêu thương thì không biết Thiên Chúa, vì Thiên Chúa là tình yêu” (1 Ga 4,8). Tình yêu ấy được thể hiện nơi Chúa Con và được Đức Maria ca tụng trong lời kinh Magnificat: “Người nhớ lại lòng thương xót dành cho tổ phụ chúng ta” (Lc 1,54). Tình yêu của Thiên Chúa cũng được tuôn đổ vào tâm hồn các tín hữu nhờ những hồng ân của Chúa Thánh Thần.

Truyền thống Công giáo dạy chúng ta thực hành 14 việc thương xót, gồm bảy việc thương xót phần xác và bảy việc thương xót phần hồn. Việc cuối cùng trong danh sách ấy là: “Cầu nguyện cùng Thiên Chúa cho người sống và người đã qua đời.”

Đây không chỉ là một việc đạo đức, nhưng còn là cách thể hiện tình yêu đối với mọi người, kể cả những người đã rời bỏ thế gian. Qua lời cầu nguyện, chúng ta tiếp tục gìn giữ mối dây hiệp thông với họ trong tình yêu Thiên Chúa.

Cầu nguyện cho những người thân yêu đã qua đời

Chúng ta cầu nguyện cho những người đã khuất trong gia đình mình. Tôi nhớ đến người anh họ Egisto, người đã qua đời đột ngột sau khi ngã từ chiếc thang tại nhà. Người con trai của anh bàng hoàng tự hỏi: “Một người có thể chết như thế này sao?”

Đó cũng là câu chuyện của biết bao gia đình. Có bao nhiêu người thân và bạn bè của chúng ta đã ra đi chỉ sau vài tháng chống chọi với căn bệnh ung thư? Và còn biết bao tai ương khác đã cướp đi những người chúng ta yêu thương.

Cầu nguyện cho người đã qua đời cũng có nghĩa là không ngừng chất vấn và trăn trở trước cái chết. Chúng ta đau đớn tự hỏi vì sao con người phải chết, bởi cái chết là kẻ cướp đi ánh sáng cuộc đời một cách đáng sợ. Cầu nguyện còn là ở lại trong tình yêu và kiên trì gìn giữ mối dây tình cảm gắn bó chúng ta với những người đã khuất. Đó là tình yêu bền bỉ “mạnh như tử thần” (Dc 8,6).

Việc cầu nguyện cho người đã qua đời không chỉ dành cho những người thân trong gia đình, mà còn mở rộng đến tất cả những người đã khuất thuộc cộng đồng Giáo hội và toàn thể nhân loại. Đó chính là điều đã diễn ra trong tang lễ Đức Giáo hoàng Phanxicô, kéo dài gần một tuần sau lễ Phục Sinh trong Năm Thánh vừa qua.

Một đám đông tự phát đã quy tụ tại Quảng trường Thánh Phêrô rộng lớn để cầu nguyện. Một nhà báo hỏi một phụ nữ: “Tại sao bà có mặt ở đây?” Bà trả lời: “Bởi vì Đức Giáo hoàng Phanxicô yêu thương người nghèo, mà tôi cũng là một người nghèo.”

Trong lời cầu nguyện dành cho Đức Giáo hoàng, người phụ nữ ấy cảm nhận được phẩm giá của đời sống nghèo khó nơi ngài, cũng như giá trị và vẻ đẹp của chính cuộc đời ngài.

Cái chết không kết thúc sự sống, nhưng biến đổi sự sống

Đầu tháng Chín vừa qua, chúng ta đã cử hành tang lễ của Enzo Bianchi, người để lại một thông điệp quý giá: cái chết không phải là sự sống bị cắt đứt, nhưng là sự sống được “thu góp lại”, như mùa thu hoạch nho vào mùa thu.

Ông nhắc lại lời nguyện trong Kinh nguyện Thánh Thể: “Đối với các tín hữu của Chúa, sự sống không mất đi, nhưng được biến đổi.” Cũng như những chùm nho chín trở thành thứ rượu quý, cuộc đời con người được biến đổi để trở thành niềm vui mừng trong Sự Sống. Nhờ đó, những gì từng bị chia lìa được hòa giải và trở nên một trong chén của Đức Kitô.

Cũng trong tháng Chín ấy, một phụng vụ tưởng niệm và cầu nguyện cho người quá cố được cử hành để tiễn biệt Angelo Casati, một linh mục tuyệt vời của Giáo phận Milano, một thi sĩ của Thiên Chúa và một ngôn sứ của Giáo hội. Nơi ngài, sự nhỏ bé và khiêm nhường đã trở thành hương thơm của ân sủng dành cho các thánh hôm nay và mai sau.

Trước đó, vào tháng Tám, trên những ngọn đồi thuộc vùng Modena, Đức Hồng y Matteo Zuppi đã chủ sự tang lễ đơn sơ, riêng tư của Francesco Guccini, một thi sĩ viết về cuộc sống qua những khía cạnh xã hội và thân phận con người. Trong bài hát Khúc ca dành cho Piero, ông từng ngậm ngùi viết: “Tưởng chừng mọi chuyện sẽ không bao giờ kết thúc, nhưng mỗi khi mùa đông đến, mùa hè lại qua đi.”

Năm tháng trôi qua, mọi sự đều thay đổi. Vì thế, chúng ta cần nhìn nhận đúng giới hạn của thời gian hiện tại, để có được một cái nhìn khách quan hơn và một nhãn quan thiêng liêng về thực tại “đã rồi nhưng vẫn chưa hoàn tất”. Đó là niềm mơ ước và hy vọng về sự giải thoát.

Phẩm giá người đã khuất và niềm hy vọng phục sinh

Trong Kinh Thánh, việc chôn cất người đã qua đời là một trong những bổn phận quan trọng. Cầu nguyện cho người chết là một nghĩa vụ luân lý tuyệt đối. Trái lại, người chết không được mai táng bị xem như một thân xác chịu lời nguyền rủa.

Từ đó, chúng ta nghĩ đến biết bao trẻ em và người trưởng thành ngày nay vẫn đang bị sát hại cách tàn bạo bởi sự độc ác của con người, rồi bị bỏ mặc, không được chôn cất.

Kinh Thánh kể lại một câu chuyện kinh hoàng trong sách Thủ Lãnh: người vợ của một thầy Lêvi bị cưỡng hiếp đến chết, sau đó bị chính người chồng phân xác thành mười hai phần và gửi đến mười hai chi tộc Israel, kèm theo lời nhắn: “Từ khi con cái Israel ra khỏi đất Ai Cập cho đến ngày nay, chưa từng xảy ra một việc như thế này. Hãy suy nghĩ, bàn bạc và quyết định!” (Tl 19,30).

Một đoạn sách Giêrêmia khác cũng diễn tả cảnh tượng đau thương: “Chúng sẽ không được than khóc, cũng chẳng được chôn cất, nhưng sẽ trở thành phân bón trên mặt đất” (Gr 16,4).

Thế nhưng, đó không phải là tiếng nói cuối cùng! Lời của các ngôn sứ, lời cầu nguyện của những người còn sống và những tâm hồn được biến đổi nơi các thế hệ mới sẽ góp phần phục hồi phẩm giá cho những thân xác từng bị xúc phạm. Một lời khẩn cầu cho sự sống mới sẽ được cất lên, và chắc chắn từ bùn đất sẽ mọc lên một Mầm Sống mới.

Hai ngày lễ và mầu nhiệm các thánh thông công

Lễ Các Thánh ngày 1 tháng 11 và lễ Cầu cho các tín hữu đã qua đời ngày 2 tháng 11 không phải là hai ngày lễ tách biệt, nhưng gắn bó với nhau trong mầu nhiệm các thánh thông công.

Ngày 1 tháng 11, Giáo hội mừng kính những người đã hoàn tất hành trình đức tin và được hưởng hạnh phúc Thiên quốc. Các ngài là những mẫu gương cho chúng ta noi theo, đồng thời chuyển cầu cùng Thiên Chúa cho những người còn đang sống trên trần thế.

Ngày 2 tháng 11, Giáo hội dành lời cầu nguyện đặc biệt cho các tín hữu đã qua đời, nhất là những linh hồn đang được thanh luyện nơi luyện ngục. Chúng ta cầu xin Thiên Chúa thương thanh luyện và đưa các linh hồn vào hưởng vinh quang đời đời. Qua việc tham dự Thánh lễ, cầu nguyện và thực hành những việc lành, chúng ta tiếp tục thể hiện tình yêu đối với những người đã khuất.

Như vậy, hai ngày lễ diễn tả hai khía cạnh của cùng một mầu nhiệm. Một ngày hướng chúng ta về những người đã được hưởng vinh quang Thiên Chúa; ngày kia mời gọi chúng ta cầu nguyện cho những người đã qua đời nhưng còn cần được thanh luyện. Cả hai đều nhắc rằng tất cả những người thuộc về Đức Kitô vẫn hiệp thông với nhau trong Người.

Các thánh và những người đã qua đời không thể tách rời nhau, cũng như người đang sống và người đã khuất vẫn được liên kết trong cùng một Thân Thể Đức Kitô. Những người đang sống cầu nguyện cho các linh hồn đã qua đời; các thánh trên trời chuyển cầu cho chúng ta. Đó là mối dây hiệp thông vượt qua ranh giới của sự chết.

Tác giả ví mối liên kết ấy như sợi dây rốn nối sự sống trong lòng mẹ với tiếng khóc chào đời của trẻ thơ. Đó là mạch nối của tình yêu, là vòng tay ôm lấy nhau giữa thế giới hiện tại và thế giới bên kia. Vì thế, cầu nguyện cho người đã qua đời cũng đồng thời là cầu nguyện cho những người đang sống. Tất cả chúng ta là một Thân Thể, và cùng nhau chúng ta hướng đến ơn cứu độ, như Đức Thánh Cha Lêô XIV vẫn kiên trì nhắc nhở với sự bình tĩnh và xác tín.

Bởi vậy, hai ngày lễ này là dịp để chúng ta dâng lời tạ ơn Thiên Chúa, tưởng nhớ những người đã khuất, cầu nguyện cho các linh hồn và nuôi dưỡng niềm hy vọng. Đó là những ngày có cả nước mắt lẫn niềm vui, cả nỗi nhớ thương lẫn niềm tin vào sự sống đời đời.

Khi nhìn những chiếc lá mùa thu đang tàn úa, chúng ta cũng có thể nhận ra hình ảnh của sự biến đổi và niềm hy vọng về một sự sống mới. Cái chết không phải là kết thúc, bởi Thiên Chúa là nguồn mạch sự sống và tình yêu. Tất cả chúng ta đều được mời gọi nên thánh và được tái sinh trong Đấng mà Giáo hội không ngừng tung hô: “Thánh! Thánh! Thánh! Đức Chúa là Thiên Chúa các đạo binh.”

https://www.avvenire.it/chiesa/labbraccio-che-unisce-i-vivi-e-i-morti-perche-ognissanti-e-legata-alla-commemorazione-dei-defunti_115119