Nhật Bản: Những người “bốc hơi” để bắt đầu một cuộc đời mới

Mỗi năm, Nhật Bản ghi nhận hàng chục nghìn trường hợp mất tích. Tuy nhiên, không phải tất cả những người mất tích đều chủ động rời bỏ cuộc sống cũ để bắt đầu một cuộc đời mới. Bên cạnh những vụ mất tích do nhiều nguyên nhân khác nhau, xã hội Nhật Bản còn ghi nhận một hiện tượng đặc biệt mang tên Jōhatsu – thuật ngữ chỉ những người tự nguyện cắt đứt mọi liên hệ với gia đình, công việc và môi trường sống trước đây để bắt đầu cuộc sống mới ở một nơi khác. Nợ nần, áp lực xã hội, thất bại trong công việc và bạo lực gia đình có thể khiến một số người đi đến quyết định này. Họ tìm đến các dịch vụ hỗ trợ chuyển nơi cư trú kín đáo, trong khi gia đình ở lại phải sống trong cảnh chờ đợi, không biết người thân đang ở đâu, còn sống hay có muốn trở về hay không.

Tokyo – Đã mười năm trôi qua mà không có bất kỳ tin tức nào từ con gái. Đó là khoảng thời gian cha mẹ cô Misaki Gojobori phải chịu đựng kể từ khi cô gái 24 tuổi này biến mất vào tháng 9 năm 2016 tại tỉnh Oita. Cha mẹ cô vẫn tiếp tục tìm kiếm và phát đi những lời kêu gọi, hy vọng có ai đó cung cấp được manh mối hữu ích.

Ngày 12 tháng 10, chương trình truyền hình Asahi TV đã đưa tin về trường hợp này, đồng thời đề cập đến vụ mất tích của Mayo Ide. Cô biến mất năm 1999, khi mới 18 tuổi, và được nhìn thấy lần cuối gần nhà tại Machida, thuộc khu vực đô thị Tokyo. Mẹ cô, hiện đã 72 tuổi, vẫn giữ nguyên căn phòng của con gái như ngày cô rời đi. Bà cũng đã ghi chép sáu cuốn sổ về những nỗ lực tìm kiếm con trong suốt nhiều năm qua.

Dù chưa có đủ bằng chứng để xác định nguyên nhân khiến hai người phụ nữ này biến mất, nhưng trên khắp Nhật Bản vẫn có hàng chục gia đình đang mòn mỏi chờ đợi tin tức về những người thân yêu, kể cả sau nhiều năm dài.

Theo số liệu của Cảnh sát Nhật Bản, riêng trong năm 2025, nước này ghi nhận 80.486 đơn trình báo người mất tích. Trong số đó, 17.345 trường hợp, tương đương khoảng một phần năm tổng số, liên quan đến những người mắc chứng sa sút trí tuệ. Gần 40% số người được trình báo mất tích nằm trong độ tuổi từ 10 đến 29.

Cảnh sát cho biết, trong 95% trường hợp, người mất tích được tìm thấy còn sống trong vòng ba ngày kể từ khi trình báo. Đây là số liệu về tất cả các trường hợp được báo mất tích, chứ không riêng những người chủ động biến mất để cắt đứt liên hệ với cuộc sống cũ.

Hiện tượng mất tích bao gồm nhiều hoàn cảnh khác nhau: người cao tuổi, trẻ vị thành niên, những trường hợp rời khỏi nhà tạm thời và những người trưởng thành không rõ tung tích.

Trong bối cảnh ấy, hiện tượng Jōhatsu càng khó đo lường và khó mô tả chính xác. Thuật ngữ này có nghĩa đen là “bốc hơi”, được dùng để chỉ những người đàn ông và phụ nữ chủ động cắt đứt mọi liên hệ với cuộc sống trước đây, rời bỏ nhà cửa, công việc và gia đình mà không tiết lộ ý định của mình. Hiện chưa có số liệu chính thức cho biết trong tổng số người mất tích mỗi năm, có bao nhiêu người thuộc nhóm này.

Có nhiều nguyên nhân khiến một người lựa chọn biến mất: nợ nần, kinh doanh thất bại, ly hôn, áp lực nơi làm việc, mặc cảm vì không đáp ứng được kỳ vọng của gia đình, hoặc nhu cầu thoát khỏi một mối quan hệ có hành vi bạo hành.

Đối với những người không còn nhìn thấy bất kỳ lối thoát nào, cũng không biết phải tìm kiếm sự trợ giúp ở đâu, việc biến mất đôi khi trở thành lựa chọn duy nhất mà họ nghĩ mình có thể thực hiện.

Những dịch vụ giúp con người biến mất

Thuật ngữ Jōhatsu được biết đến rộng rãi từ năm 1967, khi đạo diễn Nhật Bản Shohei Imamura phát hành bộ phim A Man Vanishes (Người đàn ông biến mất), một tác phẩm phim tài liệu thử nghiệm kể về sự mất tích của một nhân viên bán hàng.

Ngày nay, quyết định rời bỏ cuộc sống cũ được hỗ trợ bởi các dịch vụ yonige-ya, những đơn vị chuyên tổ chức việc chuyển nơi cư trú một cách kín đáo cho những người muốn rời khỏi nhà mà không bị truy tìm.

Các đơn vị này có thể tìm nơi ở mới, thu xếp việc chuyển nhà và giúp khách hàng bắt đầu cuộc sống tại một thành phố khác, cách xa gia đình, chủ nợ hoặc bất cứ ai đang tìm kiếm họ.

Trong khi một số đơn vị chỉ tập trung vào các công việc hậu cần, những đơn vị khác còn cung cấp những hình thức hỗ trợ toàn diện hơn, bên cạnh việc chuyển nơi cư trú.

Hoạt động của một trong những đơn vị như thế được phản ánh trong bộ phim tài liệu Jōhatsu – Into Thin Air, do nhà làm phim người Đức Andreas Hartmann và đạo diễn điện ảnh Nhật Bản Arata Mori thực hiện.

Được công chiếu tại các rạp ở Nhật Bản vào tháng Ba vừa qua, bộ phim theo chân những người lựa chọn biến mất, những người hỗ trợ họ và cả những thân nhân bị bỏ lại trong cảnh không có lời giải đáp.

Trong số những nhân vật xuất hiện có một phụ nữ điều hành dịch vụ hỗ trợ người muốn biến mất. Chính bà từng trải qua bạo lực gia đình và sau đó quyết định dành cuộc đời mình để giúp đỡ những người đang ở trong hoàn cảnh tương tự.

Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí GQ Japan, hai đạo diễn cho biết, theo lời người điều hành dịch vụ này, bạo lực gia đình do bạn đời hoặc người phối ngẫu gây ra là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến phụ nữ tìm đến sự trợ giúp.

Trái lại, nam giới thường tìm đến các dịch vụ này vì những khó khăn tài chính, xung đột cá nhân hoặc áp lực xuất phát từ trách nhiệm xã hội và gia đình.

Bộ phim cho thấy các đơn vị hỗ trợ cung cấp nhiều dịch vụ khác nhau, bao gồm tư vấn qua điện thoại, kết nối với luật sư, hỗ trợ tìm việc làm và bố trí chỗ ở bảo đảm tính bảo mật tuyệt đối.

Nỗi đau của những người ở lại

Tuy nhiên, bộ phim cũng ghi lại nỗi đau của những người bị bỏ lại phía sau. Họ mắc kẹt giữa hy vọng rằng người thân mất tích vẫn còn sống và sự thật đau lòng rằng người ấy có thể không hề muốn được tìm thấy.

Đối với một số người thuộc nhóm Jōhatsu, rời bỏ tất cả có thể là cách duy nhất để tự bảo vệ và tiếp tục sống. Nhưng đối với gia đình họ, sự vắng mặt ấy có thể biến thành một cuộc chờ đợi tuyệt vọng, không biết đến bao giờ mới kết thúc.

Tại Nhật Bản, việc tìm kiếm người mất tích được điều chỉnh bằng những quy định pháp luật cụ thể. Khi tìm thấy một người, cảnh sát có trách nhiệm xác minh tình trạng an toàn của người ấy, đồng thời phải tôn trọng nguyện vọng cá nhân.

Các sĩ quan cảnh sát phải khuyến khích người được tìm thấy liên hệ với người đã trình báo mất tích. Tuy nhiên, tùy theo hoàn cảnh cụ thể, cảnh sát cũng có thể quyết định không tiết lộ nơi ở hoặc những thông tin khác của người đó cho gia đình.

Theo hai đạo diễn bộ phim, khi tiến hành một số hình thức tìm kiếm nhất định, cảnh sát thường liên hệ trước với các đơn vị yonige-ya. Điều này cho thấy những đơn vị ấy đang đảm nhận một vai trò như mạng lưới hỗ trợ an toàn không chính thức đối với những người không tìm được lối thoát thông qua các kênh hỗ trợ của hệ thống thể chế.

https://www.asianews.it/en/east-asia/japan/japan-s-evaporated-people-disappearing-to-start-anew