Ngày 2 tháng Mười Một, nhân dịp tưởng nhớ các tín hữu đã qua đời, Đức Thánh Cha Lêô XIV cử hành Thánh lễ tại Nghĩa trang Verano ở Rôma. Trong dịp này, ngài dừng lại đặt hoa trước một ngôi mộ để bày tỏ lòng kính nhớ những người đã an nghỉ nơi đây. Trong bài giảng, Đức Thánh Cha đặc biệt cầu nguyện cho những người vừa mất đi người thân yêu, nhất là những người có thân nhân bị cướp đi mạng sống bởi sự tàn bạo phi lý của chiến tranh. Ngài tha thiết kêu gọi: “Ước gì nước mắt của biết bao bà mẹ, biết bao trẻ em và người cao tuổi đánh động lương tâm của những người có quyền làm cho tiếng súng phải im tiếng!”

Salvatore Cernuzio – Rôma

“Trong giây phút này, chúng ta muốn cầu nguyện cho những người vừa mất đi một người thân yêu; cách riêng là những người có thân nhân bị cướp đi bởi sự tàn bạo phi lý của chiến tranh. Ước gì nước mắt của biết bao bà mẹ, biết bao trẻ em và người cao tuổi đánh động lương tâm của những người có quyền làm cho tiếng súng phải im tiếng!”

Lời khẩn nguyện của Đức Thánh Cha – gần như một tiếng kêu đau đớn – đã phá vỡ bầu khí thinh lặng trang nghiêm, vốn chỉ bị gián đoạn bởi tiếng xào xạc của những hàng cây bách đung đưa trong gió, bao quanh khu hành lang bốn phía của Nghĩa trang Verano. Một lần nữa, trong năm nay, Đức Thánh Cha Lêô XIV chọn nghĩa trang nổi tiếng của Rôma này để cử hành Thánh lễ tưởng niệm các tín hữu đã qua đời.

Đức Thánh Cha đến Nghĩa trang Verano

Đức Thánh Cha đến nơi chỉ vài phút trước 16 giờ, tại cổng vào của một địa điểm thực sự được xem như bảo tàng ngoài trời, được bao bọc bởi những bức tường thành cao lớn và trải rộng trên diện tích khoảng 83 hécta, phía sau Vương cung thánh đường Thánh Lôrenxô Ngoại Thành.

Bốn bức tượng lớn có từ thế kỷ XIX, do kiến trúc sư Virginio Vespignani thực hiện, tượng trưng cho Suy niệm, Hy vọng, Bác ái và Thinh lặng, với ánh mắt bằng đá và những cánh tay giơ cao, dường như đang chào đón vị Chủ chăn của Giáo hội hoàn vũ. Đồng hành với ngài có Đức Hồng y Baldo Reina, Giám quản Giáo phận Rôma. Bên ngoài nghĩa trang, giữa những con đường đã được phong tỏa từ sáng sớm, Đức Thánh Cha chào Thị trưởng Rôma Roberto Gualtieri.

Khi tiến vào qua cổng Pincetto, trên tay cầm bó hoa cúc vàng và trắng, Đức Thánh Cha được chào đón bằng tiếng trò chuyện rì rầm của khoảng 2.000 tín hữu, phần lớn là các nữ tu. Họ đã ổn định chỗ ngồi trên những chiếc ghế phía trước lễ đài được trang hoàng bằng hoa và đang lần chuỗi Mân Côi. Nhiều người khác đứng phía sau, dọc theo lối đi được ngăn cách bằng hàng rào. Từ xa, có thể nhìn thấy nhiều người đang bước đi giữa những hàng bia mộ và các nhà nguyện gia đình san sát, tìm đến phần mộ của những người thân yêu, mang theo hoa, nến, những kỷ vật và lời cầu nguyện.

Bầu trời dường như báo hiệu một cơn mưa. Hương trầm và mùi sáp nến hòa quyện với mùi đất ẩm. Mọi người khoác khăn quàng cổ, đội mũ len và mặc áo ấm để chống chọi với đợt lạnh vừa tràn về thủ đô, đánh dấu sự chấm dứt hoàn toàn những ngày thời tiết ấm áp như mùa xuân trước đó. Một số người, bên cạnh tràng chuỗi và sách lễ, còn chuẩn bị sẵn chiếc ô trong tay.

Đặt hoa trước một ngôi mộ

Không có tiếng vỗ tay khi Đức Thánh Cha tiến vào. Từ lễ đài, người ta nhắc nhở mọi người giữ bầu khí thinh lặng và hồi tâm. Trước khi bắt đầu cử hành phụng vụ với kinh An nghỉ muôn đời, Đức Thánh Cha Lêô XIV đưa mắt nhìn thoáng qua những ngôi đền nhỏ và các công trình tưởng niệm trong nghĩa trang, rồi dừng lại trước một ngôi mộ.

Đó là một trong nhiều ngôi mộ gia đình cổ kính nằm gần lối vào nghĩa trang, xen giữa những phần mộ của các nhân vật lịch sử, nhà văn, trí thức và nghệ sĩ. Xung quanh là những tác phẩm điêu khắc, trong đó có những tác phẩm mang giá trị nghệ thuật vô giá, mô tả Đức Mẹ và các thiên thần đau buồn, những người phụ nữ bồng trẻ nhỏ, các tượng bán thân, mái vòm cùng những bức ảnh đen trắng hoặc ảnh màu.

Trên phiến đá cẩm thạch ở chính giữa có khắc dòng chữ Antonia Coccia Nicolini. Đức Thánh Cha đặt bó hoa xuống trước ngôi mộ và dừng lại trong giây lát để cầu nguyện, hai tay chắp lại.

Đó là cử chỉ tưởng nhớ của Đấng kế vị Thánh Phêrô dành cho tất cả những người đã qua đời: những người an nghỉ tại Verano, tại Rôma, trên khắp nước Ý và toàn thế giới. Đó là những người hôm nay không còn ai đến đặt một bông hoa trên phần mộ của họ; những người mà không ai nhớ đến, như lời Đức Thánh Cha đã nhắc trong giờ Kinh Truyền Tin hôm trước, khi ngài mời gọi mọi người cầu nguyện cho họ. Đó cũng là những người đã chết vì sự tàn bạo phi lý do những cuộc xung đột đang xé nát nhân loại gây ra.

“Không một đau khổ nào chạm đến họ”

Chính để tưởng nhớ những linh hồn ấy, cùng với tất cả các “nạn nhân của chiến tranh, lòng thù hận và bạo lực” được nhắc đến trong lời nguyện tín hữu, Đức Thánh Cha dành bài giảng Thánh lễ tại nơi mà ngài gọi là “một địa điểm của cầu nguyện và tưởng niệm, của tình thương và hy vọng”.

Đức Thánh Cha triển khai suy tư từ Lời Chúa, trong đó khẳng định rằng linh hồn những người công chính được bàn tay Thiên Chúa gìn giữ cách vững chắc: “Không một đau khổ nào chạm đến họ”.

Ngài nhấn mạnh:

“Đây chính là lời hứa cứu độ, đặc biệt trong ngày hôm nay trở thành tâm điểm của lời khẩn nguyện mà chúng ta dâng lên Chúa Tể sự sống cho tất cả các tín hữu đã qua đời.”

Các Mối Phúc – chân dung tự họa của Chúa Giêsu

Những “bàn tay đầy tình phụ tử và vững chắc” của Thiên Chúa sẽ gìn giữ các linh hồn ấy muôn đời, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh. Sau đó, ngài hướng suy tư đến Tin Mừng theo thánh Mátthêu, với đoạn Tin Mừng về Tám Mối Phúc Thật.

Theo Đức Thánh Cha, các Mối Phúc “như một bức chân dung tự họa của Chúa Giêsu”, đồng thời là “con đường dẫn đến sự sống viên mãn và trọn vẹn, ngay từ hôm nay và cho đến muôn đời”.

Ngài chia sẻ:

“Lời loan báo ơn cứu độ được thể hiện qua các Mối Phúc vang lên với sức mạnh thiêng liêng đặc biệt tại nghĩa trang, nơi tựa như ngưỡng cửa phân cách giữa cuộc sống hiện tại và đời sau, giữa sự hiện hữu trần thế và thực tại vượt quá cuộc đời này đang chờ đợi chúng ta. Chúa Giêsu Phục Sinh nói với chúng ta: Phúc thay những ai sống theo con đường này, vì Nước Trời là của họ.”

Tiếng khóc của các bà mẹ, trẻ em và người cao tuổi

Trong Tám Mối Phúc, có một lời hôm nay đặc biệt chạm đến tâm hồn mỗi người: “Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an”.

Có quá nhiều tiếng khóc của những người mẹ, trẻ em, người cao tuổi và những người đã chứng kiến người thân yêu của mình thiệt mạng dưới những trận bom đạn hoặc bởi sự tàn bạo không thể tưởng tượng nổi đang diễn ra tại một số nơi trên thế giới.

Đức Thánh Cha hy vọng rằng những tiếng khóc và những giọt nước mắt ấy sẽ trở thành lời cảnh tỉnh, lời kêu gọi và động lực mạnh mẽ, có khả năng “đánh động lương tâm của những người có quyền làm cho tiếng súng phải im tiếng”.

Tưởng nhớ thánh Phanxicô Assisi

Kết thúc bài giảng, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc đến thánh Phanxicô Assisi, nhân dịp kỷ niệm 800 năm ngày thánh nhân qua đời. Ngài gợi lại mối phúc mà vị thánh khó nghèo đã thêm vào Bài ca thụ tạo khi nhận ra giờ phút cuối đời mình đang đến gần:

“Lạy Chúa, xin chúc tụng Chúa vì chị Chết, người chị mà không ai có thể tránh khỏi…”

Đức Thánh Cha khẳng định: “Đức tin vào Đức Kitô cho chúng ta biết rằng mối dây liên kết giữa chúng ta với các tín hữu đã qua đời không bị cắt đứt, nhưng được biến đổi.”

Ngài mời gọi cộng đoàn:

“Được nâng đỡ bởi đức tin tràn đầy hy vọng ấy, chúng ta tiếp tục cuộc hành trình trần thế, trong khi chờ đợi ngày Người sẽ lau khô mọi giọt lệ, khi sẽ không còn sự chết, cũng chẳng còn tang tóc, than van hay đau khổ, vì những điều cũ đã qua đi.”

Kinh An nghỉ muôn đời

Kinh An nghỉ muôn đời khép lại Thánh lễ. Bóng tối đã phủ xuống nghĩa trang Verano. Sau khi rời lễ đài, Đức Thánh Cha tiến đến phía bên phải khu hành lang bốn phía để rảy nước thánh trên các công trình tưởng niệm và phần mộ.

Cuối cùng, giữa tiếng chuông ngân vang, ngài ban phép lành cho cộng đoàn tín hữu. Chỉ trong chốc lát, đám đông dần giải tán, trở về với những lối đi trong “thành phố giữa lòng thành phố” này, nơi mỗi người đều biết rõ mình cần tìm đến nơi nào để tưởng nhớ những người thân yêu.