Từ những người phụ nữ trồng hàng triệu cây xanh để chống sa mạc hóa tại Trung Quốc, phát triển cà phê bền vững ở Indonesia, đến những nữ thợ lặn tự do tại Hàn Quốc bảo vệ nguồn lợi biển, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã vinh danh 100 phụ nữ có đóng góp nổi bật trong lĩnh vực nông nghiệp, an ninh lương thực và phát triển nông thôn. Những câu chuyện của họ cho thấy vai trò quan trọng của phụ nữ trong việc bảo vệ môi trường, cải thiện sinh kế và phát triển cộng đồng, dù bất bình đẳng giới trong lĩnh vực này vẫn còn hiện hữu.

Vinh danh 100 phụ nữ có đóng góp cho nông nghiệp và nông thôn

Danh sách 100 phụ nữ tiêu biểu được FAO công bố trong khuôn khổ Năm Quốc tế về Phụ nữ trong Nông nghiệp 2026, do Liên Hợp Quốc phát động nhằm làm nổi bật vai trò của phụ nữ trong sản xuất lương thực, đồng thời thu hút sự chú ý đến những trở ngại khiến họ chưa được tiếp cận bình đẳng với các nguồn lực.

Lễ vinh danh diễn ra ngày 15 tháng Mười tại trụ sở FAO ở Roma, trong khuôn khổ Diễn đàn Lương thực Thế giới, nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ Nông thôn. Ban tổ chức đã nhận được 609 đề cử từ 131 quốc gia thành viên. Trong số những người được vinh danh có nhiều phụ nữ châu Á đang tạo nên những thay đổi tích cực tại cộng đồng của mình.

Ấn Độ: Trồng dâu tây, mở ra cơ hội mới cho nông thôn

Tại làng Sangau, bang Mizoram của Ấn Độ, ZT Lalrithangi đã xây dựng một cơ sở kinh doanh nông nghiệp chuyên trồng dâu tây, kết hợp sản xuất trái cây với chăn nuôi cá và gia cầm. Trang trại rộng khoảng hai mẫu Anh của bà mang lại thu nhập ước tính từ 600.000 đến một triệu rupee Ấn Độ mỗi năm.

Không chỉ phát triển sản xuất, Lalrithangi còn chia sẻ kinh nghiệm với những nông dân khác, tham gia các nhóm địa phương và tạo việc làm cho người trẻ. Nhờ những đóng góp trong đổi mới nông nghiệp, bà được công nhận là nữ nông dân xuất sắc nhất trong lĩnh vực làm vườn tại huyện Lawngtlai trong giai đoạn 2025–2026.

Bangladesh và Pakistan: Phát triển sản xuất hạt giống hành

Tại miền bắc Bangladesh, Bilkis Khatun đã xây dựng một cơ sở sản xuất hạt giống hành, biến những khó khăn do biến đổi khí hậu thành cơ hội phát triển kinh tế nông thôn. Trong khu vực thường xuyên chịu hạn hán, bà áp dụng các kỹ thuật như thụ phấn bằng tay, qua đó tăng năng suất và củng cố hoạt động kinh doanh.

Bilkis Khatun còn đào tạo và hỗ trợ hơn 100 phụ nữ tại năm ngôi làng thành lập các cơ sở sản xuất hạt giống có khả năng sinh lợi. Trên cương vị người đứng đầu hợp tác xã sản xuất hạt giống hành Charol, bà thúc đẩy sự hợp tác giữa nông dân và khuyến khích bảo tồn các giống cây trồng địa phương.

Tại Awaran, thuộc tỉnh Balochistan của Pakistan, Aqsa Mirwani đã dành hơn mười năm cải thiện cơ hội kinh tế cho các gia đình nông thôn. Là người phụ nữ đầu tiên trong bộ tộc của mình tốt nghiệp đại học, bà góp phần tổ chức lại chuỗi cung ứng hành địa phương, kết nối người sản xuất tại Awaran với các thị trường lớn ở Karachi và Quetta, giúp nông dân quy mô nhỏ tiếp cận những cơ hội thương mại mới.

Bà cũng thành lập Quỹ Amma Naeema, tổ chức đầu tiên do phụ nữ lãnh đạo tại địa phương, nhằm thúc đẩy giáo dục, phát triển cộng đồng và sự tham gia của phụ nữ vào đời sống xã hội. Thông qua dự án Aman Agahi, bà đã tiếp cận hơn 600 phụ nữ và đào tạo 30 đại sứ hòa bình, góp phần thúc đẩy đối thoại và gắn kết xã hội.

Hàn Quốc: Những nữ thợ lặn bảo vệ biển cả

Sung Jung-hee, 74 tuổi, là đại diện duy nhất của Hàn Quốc trong danh sách được vinh danh. Bà là một haenyeo — nữ thợ lặn truyền thống chuyên khai thác cá và hải sản dưới nước mà không sử dụng bình dưỡng khí. Bà làm việc tại Guryongpo, thành phố Pohang, thuộc bờ biển phía đông Hàn Quốc, đồng thời đứng đầu cộng đồng ngư dân địa phương và giữ chức chủ tịch Hiệp hội Haenyeo tỉnh Gyeongbuk.

Nghề lặn truyền thống này đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cùng hiểu biết sâu sắc về đáy biển, thủy triều và các chu kỳ tự nhiên. Những kiến thức ấy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Các cộng đồng nữ thợ lặn cũng xây dựng những quy tắc chung trong quản lý nguồn lợi biển, tôn trọng thời gian cần thiết để các loài thủy sản phục hồi.

Văn hóa haenyeo trên đảo Jeju được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể năm 2016. Đến năm 2023, FAO tiếp tục công nhận hệ thống đánh bắt truyền thống của Jeju là Hệ thống Di sản Nông nghiệp có Tầm quan trọng Toàn cầu.

Indonesia: Cà phê bền vững và những mô hình kinh doanh địa phương

Istiqamah là nông dân trồng cà phê tại tỉnh Aceh, đồng thời giữ chức thư ký một hợp tác xã gồm 980 thành viên, quản lý hơn 1.200 hecta đất canh tác. Hợp tác xã thúc đẩy phương thức sản xuất bền vững và mô hình nông lâm kết hợp, vừa phát triển cây trồng vừa bảo tồn cây xanh và môi trường.

Công việc của Istiqamah còn hướng đến việc bảo đảm người sản xuất quy mô nhỏ, đặc biệt là phụ nữ, được tham gia công bằng hơn vào chuỗi giá trị cà phê, từ khâu canh tác đến tiếp cận thị trường. Theo bà, phụ nữ nông dân không nên chỉ được xem là lực lượng lao động hỗ trợ, nhưng cần được nhìn nhận như những nhân tố quan trọng trong các quyết định kinh tế và sản xuất.

Trong khi đó, Rulyantina, đến từ tỉnh Banten, đã phát triển các cơ hội kinh doanh mới dựa trên giống khoai môn địa phương Talas Beneng. Bà chế biến loại cây trồng nhiệt đới này thành nhiều sản phẩm khác nhau, nhằm giảm lãng phí và mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước cũng như quốc tế.

Một trong những mục tiêu của Rulyantina là giúp phụ nữ, kể cả những người đảm nhận công việc nội trợ, có thể tạo thu nhập ngay tại địa phương mà không phải rời quê hương để tìm việc làm.

Việt Nam: Nuôi thủy sản gắn với bảo vệ rừng ngập mặn

Tại tỉnh Cà Mau, miền nam Việt Nam, Lâm Ngọc Bảo Hân đã phát triển mô hình nuôi tôm, cua và cá thân thiện với môi trường trong hệ sinh thái rừng ngập mặn. Bà là người sáng lập Nhà Cua Family và điều hành câu lạc bộ các nhà sản xuất, kinh doanh nông nghiệp tại thị trấn Cái Đôi Vàm.

Mô hình của bà hướng đến việc kết hợp sản xuất thực phẩm với bảo tồn hệ sinh thái ven biển, vốn có vai trò thiết yếu đối với đa dạng sinh học và bảo vệ đường bờ biển. Một trong những giải pháp được áp dụng là than sinh học, được sản xuất từ phụ phẩm nông nghiệp và đưa vào quy trình sản xuất nhằm giảm chất thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Sáng kiến này cho thấy hoạt động kinh doanh nông nghiệp có thể gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường, góp phần duy trì sinh kế cho người dân địa phương và bảo tồn những hệ sinh thái quan trọng.

Trung Quốc: Trồng rừng chống sa mạc hóa và gìn giữ y học cổ truyền

Yin Yuzhen là một trong những phụ nữ được FAO vinh danh nhờ những đóng góp lâu dài trong công cuộc phục hồi môi trường tại vùng đất cát Mu Us, miền bắc Trung Quốc. Trong nhiều thập niên, bà kiên trì trồng cây tại khu vực bị đe dọa bởi sa mạc hóa.

Cùng với gia đình và các chương trình trồng rừng khác, những nỗ lực này đã góp phần phục hồi gần 5.000 hecta đất và trồng hơn tám triệu cây xanh trong khu vực. Công việc của bà giúp hạn chế suy thoái môi trường, đồng thời tạo điều kiện để các cộng đồng địa phương tiếp tục duy trì hoạt động nông nghiệp.

Một đại diện khác của Trung Quốc là Yu Jinxiu, người thực hành kỹ thuật cứu ngải Qichun, một phương pháp thuộc y học cổ truyền Trung Quốc và được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nước này. Trong hơn 20 năm, bà đã nỗ lực gìn giữ tri thức truyền thống và phát triển nó thành cơ hội nghề nghiệp.

Theo FAO, bà đã đào tạo hơn 30.000 người hành nghề, đồng thời góp phần tạo việc làm và cơ hội kinh doanh, đặc biệt cho phụ nữ, người khuyết tật và những nhóm có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.

Mông Cổ: Gìn giữ nghề chăn nuôi lạc đà của các cộng đồng du mục

Tại Mông Cổ, G. Altantsetseg là chủ tịch hợp tác xã Bayanlag Sutai Khugjil, quy tụ những người chăn nuôi lạc đà và cừu, cả nam lẫn nữ.

Chăn nuôi là nguồn sinh kế quan trọng đối với các cộng đồng sinh sống tại những vùng khô hạn, nơi cơ hội kinh tế thay thế còn hạn chế. Hợp tác xã góp phần duy trì phương thức chăn nuôi gắn với đời sống du mục và tri thức truyền thống về vật nuôi, đặc biệt là lạc đà hai bướu, loài vật thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của khu vực.

Sữa, thịt và lông lạc đà là những nguồn tài nguyên quan trọng. Tuy nhiên, khoảng cách xa thị trường cùng những khó khăn trong khâu thu gom và chế biến thường làm giảm thu nhập của người chăn nuôi. Hoạt động của hợp tác xã hướng đến việc duy trì sinh kế và phát huy giá trị của nghề chăn nuôi truyền thống.

Iran: Gia vị truyền thống tạo việc làm cho phụ nữ nông thôn

Azadeh Ahmadi là một nữ doanh nhân đến từ Isfahan, Iran, đồng thời là người sáng lập thương hiệu gia vị Sha’sha’e. Sau khi được đào tạo về biên dịch và giảng dạy tiếng Anh, bà bắt đầu kinh doanh tại nhà. Từ một hoạt động nhỏ, cơ sở của bà dần phát triển thành doanh nghiệp thực phẩm được cấp phép, với sản phẩm được tiêu thụ trên toàn quốc và tại các thị trường quốc tế.

Thông qua hoạt động kinh doanh, Ahmadi tạo việc làm cho những phụ nữ là trụ cột gia đình, đồng thời giúp nhiều phụ nữ tại các vùng nông thôn có thu nhập từ việc sản xuất và bán hàng ngay tại nhà.

Mô hình này mở ra cơ hội để phụ nữ tăng cường khả năng tự chủ kinh tế, đồng thời duy trì cuộc sống gia đình và gắn bó với cộng đồng địa phương.

Yemen: Canh tác trên đất sa mạc bằng hệ thống tưới tiêu năng lượng mặt trời

Tại Yemen, Gawhara Hasan Saleh Qasem đã biến 7,2 mẫu Anh đất sa mạc thành một cơ sở kết hợp trồng trọt và chăn nuôi. Mô hình sản xuất của bà dựa trên các kỹ thuật phục hồi đất, hệ thống tưới tiêu sử dụng năng lượng mặt trời và đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi.

Trang trại sản xuất nhiều loại cây trồng hữu cơ, đồng thời chăn nuôi bò, cừu, dê và gia cầm. Cơ sở này còn tạo việc làm cho phụ nữ phải di dời và các gia đình chịu ảnh hưởng bởi xung đột, trong bối cảnh chiến tranh và khó khăn kinh tế khiến tình trạng mất an ninh lương thực tại Yemen ngày càng nghiêm trọng.

Mục tiêu của Qasem là chống sa mạc hóa, bảo vệ đất canh tác và cung cấp thực phẩm với giá cả phải chăng mà không sử dụng hóa chất.

Bất bình đẳng giới vẫn là thách thức lớn

Những câu chuyện được FAO ghi nhận cho thấy đóng góp của phụ nữ nông thôn có thể tạo ảnh hưởng sâu rộng đến nguồn cung thực phẩm, việc bảo vệ hệ sinh thái, truyền lại tri thức truyền thống và nâng cao thu nhập cho cộng đồng. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo phụ nữ vẫn phải đối mặt với nhiều bất bình đẳng trong việc tiếp cận đất đai, nguồn vốn, đào tạo và công nghệ mới.

Theo số liệu của FAO, phụ nữ chiếm 41% lực lượng lao động toàn cầu trong các hệ thống nông nghiệp và thực phẩm. Dẫu vậy, phụ nữ làm nông thường canh tác trên diện tích đất nhỏ hơn nam giới, trong khi khoảng cách năng suất giữa hai giới lên tới 24%. Trong lĩnh vực lao động nông nghiệp có trả lương, phụ nữ chỉ nhận trung bình 82 xu cho mỗi một đô la mà nam giới kiếm được.

Việc vinh danh 100 phụ nữ vì thế không chỉ nhằm ghi nhận những thành tựu cá nhân, nhưng còn nhấn mạnh sự cần thiết phải tạo điều kiện công bằng hơn để phụ nữ phát huy năng lực. Khi được tiếp cận bình đẳng với nguồn lực, tri thức và cơ hội kinh tế, phụ nữ có thể tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh lương thực, bảo vệ môi trường và xây dựng các cộng đồng nông thôn bền vững.

https://www.asianews.it/en/articles/fao-honours-asian-women-leaders-in-sustainable-agriculture