Lời cầu nguyện vươn lên cao

Lm. Peter John Cameron, OP – 09/03/2023

Con người không thể tự thỏa mãn bằng những gì hữu hạn. Trong chính cấu trúc hiện hữu của mình, con người được định hướng về một Thiện Hảo tuyệt đối vượt quá thế giới thụ tạo. Nhận thức ấy không chỉ mang tính kinh nghiệm hay tâm lý, nhưng có chiều kích siêu hình học: thụ tạo chỉ đạt đến sự viên mãn khi được quy hướng về Đấng Tạo Hóa. Chính trong bối cảnh này, cầu nguyện xuất hiện không như một chọn lựa phụ thuộc, nhưng như hành vi hợp lý nhất của trí khôn được soi sáng bởi đức tin, để con người đi vào tương quan với mầu nhiệm vượt quá mình.

Theo định nghĩa truyền thống được Giáo Hội tiếp nhận, cầu nguyện là elevatio mentis et cordis in Deum – “sự nâng trí khôn và tâm hồn lên cùng Thiên Chúa” (Thánh Gioan Đamascênô; GLHTCG 2590). Thánh Tôma Aquinô triển khai định nghĩa này cách sâu sắc khi trình bày cầu nguyện như chuyển động toàn diện của linh hồn hướng về Thiên Chúa, trong đó các nhân đức đối thần được nâng lên và hoàn tất trong hành vi thờ phượng đích thực.

Ngài phân tích sự “nâng lên” ấy theo bốn chiều kích nội tại:

1. Đức tin được nâng lên khi trí khôn cúi mình thờ lạy sự cao cả vô hạn của Thiên Chúa. Cầu nguyện, vì thế, không bắt đầu bằng lời nói, nhưng bằng adoratio, tức là sự quy phục của trí tuệ trước chân lý Thiên Chúa là Đấng Tuyệt Đối.
2. Đức cậy được nâng lên khi linh hồn khát khao sự thánh thiện mà tự sức mình không thể đạt tới. Ở đây, cầu nguyện mang chiều kích cánh chung: con người sống trong sự chờ đợi điều vượt quá khả năng tự nhiên, nhưng được hứa ban bởi Thiên Chúa trung tín.
3. Đức mến được nâng lên trong cuộc gặp gỡ thân mật với Thiên Chúa, nơi linh hồn không chỉ “nói về” Thiên Chúa, nhưng ở với Thiên Chúa. Đây là chiều kích chiêm niệm, nền tảng của truyền thống Đa Minh: contemplata aliis tradere chỉ có thể phát sinh từ sự hiệp thông sống động này.
4. Đức công bình được nâng lên khi con người, nhờ cầu nguyện, được biến đổi để hành động theo cách của Thiên Chúa. Cầu nguyện chân chính không khép kín linh hồn, nhưng mở ra một lối sống phản chiếu công lý và lòng xót thương của Thiên Chúa trong lịch sử.

Trong viễn tượng này, Thánh Tôma đặc biệt nhấn mạnh đến đức cậy như động lực nội tại của cầu nguyện. Cha Jean-Pierre Torrell, OP, khi chú giải Thánh Tiến sĩ, gọi cầu nguyện là interpres spei – “người diễn giải của niềm hy vọng”, hay interpres desiderii – “người diễn giải của khát vọng”. Hy vọng, theo Thánh Tôma, luôn giả thiết một khát vọng về Thiện Hảo chưa đạt được, nhưng được nhận biết như điều đích thực và được hứa ban.

Thánh Phaolô diễn tả nghịch lý này bằng ngôn ngữ của đức tin:

“Nếu chúng ta trông đợi điều mình không thấy, thì chúng ta kiên nhẫn chờ đợi… Chính Thánh Thần cầu thay nguyện giúp cho chúng ta bằng những tiếng rên siết khôn tả” (Rm 8,25–26).

Ở đây, cầu nguyện không còn thuần túy là hành vi của con người, nhưng là hành vi được Thánh Thần khơi dậy và dẫn dắt. Thánh Thần, Đấng là auctor orationis, diễn giải những khát vọng sâu kín nhất của linh hồn và quy hướng chúng về Thiên Chúa theo cách xứng hợp với bản tính thần linh của Người. Những ước mong, gánh nặng, và khắc khoải của con người được “nâng lên” không phải để trốn tránh thực tại, nhưng để được thanh luyện và biến đổi trong ánh sáng của Thiên Chúa.

Do đó, cầu nguyện là hành vi vừa siêu việt vừa hợp lý: siêu việt vì vượt quá thế giới hữu hạn; hợp lý vì đáp ứng đúng hướng vận động sâu xa nhất của trí khôn và ý chí con người. Như Simone Weil trực giác cách sâu sắc: “Nếu chúng ta hướng nhìn lên trời cao một cách bền bỉ, thì Thiên Chúa sẽ ngự xuống và nâng chúng ta lên.”

Thánh Tôma Aquinô kết luận bằng một xác tín mang tính chiêm niệm sâu xa:

“Khi chúng ta cầu nguyện cùng Thiên Chúa, chính lời cầu nguyện ấy làm cho chúng ta nên thân mật với Người, vì linh hồn được nâng lên cùng Thiên Chúa, đối thoại với Người trong tình mến thiêng liêng, và thờ lạy Người trong thần khí và sự thật.”

Như thế, cầu nguyện không chỉ là lời nói dâng lên Thiên Chúa, nhưng là chuyển động biến đổi của toàn thể con người, nơi linh hồn được đưa vào sự hiệp thông với Thiên Chúa hằng sống – nguồn mạch của chân lý, thiện hảo và bình an.