HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Một phát hiện thú vị tại Đan viện Thánh Marcô (San Marco) ở thành phố Florence (Ý) đã hé lộ rằng các tu sĩ Đa Minh từng bào chế một loại thức uống tăng lực có thành phần gần giống với Coca-Cola trước khi loại nước giải khát nổi tiếng này ra đời.
Cha Manuel Russo, Bề trên Đan viện Thánh Marcô, trong khi sắp xếp kho lưu trữ của hiệu thuốc cổ thuộc đan viện đã tìm thấy một tờ quảng cáo cũ ngả màu vàng. Tài liệu này giới thiệu một loại rượu thuốc bổ (elixir vinoso ricostituente) được pha chế từ 10 gram lá coca Bolivia, 30 gram hạt kola và rượu vang, được quảng bá như một phương thuốc giúp phục hồi sức khỏe và chống mệt mỏi do bệnh tật hoặc tuổi già. Các chuyên gia cho rằng tài liệu có niên đại vào khoảng giữa đến cuối thế kỷ XIX.
Điều đáng chú ý là những thành phần này gần như trùng khớp với công thức ban đầu mà John Stith Pemberton, một dược sĩ người Mỹ, sử dụng khi sáng chế loại si-rô trở thành Coca-Cola vào năm 1886. Tuy nhiên, thay vì dùng rượu vang như công thức tại Florence, Pemberton đã thay thế bằng nước có ga do các quy định cấm đồ uống có cồn tại địa phương.
Dù vậy, cha Manuel Russo khẳng định không có bằng chứng nào cho thấy Coca-Cola bắt nguồn từ công thức của đan viện. Ngài hài hước nói rằng mình không muốn bị Công ty Coca-Cola kiện, đồng thời nhấn mạnh Pemberton đã sáng tạo công thức riêng. Theo ngài, vào thời đó, các loại thuốc bổ làm từ lá coca khá phổ biến tại Ý và Pháp; điều duy nhất có thể khẳng định là hiệu thuốc của Đan viện Thánh Marcô cũng sở hữu một công thức riêng.
Theo các nhà nghiên cứu, trong giai đoạn Florence là thủ đô của Vương quốc Ý (1865–1871), nhiều viên chức nhà nước thường ghé hiệu thuốc của đan viện để uống loại thuốc bổ này trong giờ nghỉ. Lá coca từ Bolivia được các nhà truyền giáo mang về châu Âu từ rất sớm, trước khi hoạt chất cocaine bị xác định là gây nghiện và việc sử dụng lá coca bị cấm trên toàn cầu vào năm 1961.
Hiệu thuốc của Đan viện Thánh Marcô có một lịch sử lâu đời. Đan viện được thành lập năm 1436, còn hiệu thuốc mở cửa vào năm 1460 với mục đích phục vụ người nghèo trong khu vực, đúng với truyền thống của Dòng Đa Minh trong việc kết hợp giáo dục, chăm sóc sức khỏe và phục vụ người nghèo.
Đến nay, hiệu thuốc vẫn tiếp tục hoạt động, dù đã chuyển sang địa điểm khác từ năm 1995. Tại cơ sở cũ trên đường Via Cavour vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, trong đó có một con cá sấu treo trên trần nhà từ thế kỷ XVII – biểu tượng quen thuộc của các hiệu thuốc châu Âu thời đó để thể hiện khả năng tiếp cận những dược liệu quý hiếm từ phương xa.
Cha Manuel Russo cho biết kho lưu trữ của hiệu thuốc còn bảo tồn nhiều nhãn dược phẩm cổ, như oxy tinh khiết, rượu cognac dùng trong y học và cồn tinh chế, phản ánh trình độ dược học đáng kinh ngạc của các tu sĩ Đa Minh nhiều thế kỷ trước.
Mặc dù chưa có bằng chứng cho thấy Coca-Cola chịu ảnh hưởng trực tiếp từ công thức của Đan viện Thánh Marcô, phát hiện này cho thấy các tu sĩ Đa Minh ở Florence từng điều hành một cơ sở bào chế dược phẩm rất phát triển, nhập khẩu dược liệu qua mạng lưới truyền giáo, chăm sóc người nghèo và sản xuất những loại thuốc bổ được nhiều người ưa chuộng. Nếu không thể gọi đó là “tiền thân” của Coca-Cola, thì ít nhất lịch sử cũng ghi nhận đóng góp đáng kể của các tu sĩ trong lĩnh vực y dược từ nhiều thế kỷ trước.
https://aleteia.org/2026/08/01/what-we-know-as-coca-cola-had-an-earlier-friar-version/
