Tại Puerto Rico, năm 2025 là một năm lịch sử trong việc bảo vệ sự sống

David Ramos – Ngày 1 tháng 1 năm 2026

Với việc ký ban hành đạo luật công nhận rằng “con người đang được cưu mang hay thai nhi là một nhân vị pháp lý”, Puerto Rico đã khép lại năm 2025 với những thành tựu mang tính lịch sử trong việc bảo vệ sự sống. Đối với Thượng nghị sĩ Puerto Rico Joanne Rodríguez Veve, đây là một năm “đạt được những tiến bộ chưa từng có”.

Ngày 22 tháng 12, Thống đốc Puerto Rico Jenniffer González Colón đã ký ban hành Luật 183-2025 (trước đó là Dự luật Thượng viện số 504), trong đó công nhận rằng người được thụ thai, “ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ trong lòng mẹ”, là một “nhân vị tự nhiên”.

Chỉ ba ngày trước đó, vào 20 tháng 12, bà González Colón đã ký Luật 166-2025 (trước đây là Dự luật Thượng viện số 3), quy định rằng sẽ bị xem là “tội giết người cấp độ một” nếu hành vi đó được thực hiện đối với một phụ nữ mang thai và dẫn đến cái chết của thai nhi, ở bất kỳ giai đoạn nào trong bụng mẹ.

Luật này cũng xác định là tội giết người cấp độ một khi thai nhi tử vong do “việc sử dụng vũ lực hay bạo lực đối với người phụ nữ mang thai”.

Những đạo luật này được bổ sung vào Luật 122-2025, được ký ngày 30 tháng 10 (Dự luật Thượng viện số 297), thiết lập các quy định cho những trường hợp phá thai liên quan đến trẻ vị thành niên dưới 15 tuổi, yêu cầu ít nhất một trong hai cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp phải ký giấy đồng thuận có hiểu biết, đồng thời chính quyền phải được thông báo khi có nghi ngờ về hành vi hiếp dâm.

Hai luật 166 và 183 mang chữ ký của Chủ tịch Thượng viện Puerto Rico, Thomas Rivera Schatz, và trong số các đồng tác giả có Thượng nghị sĩ Joanne Rodríguez Veve. Riêng bà Rodríguez Veve cũng là tác giả của dự luật được thông qua thành Luật 122.

“Những tiến bộ chưa từng có” sau hơn bốn thập niên

Trong cuộc phỏng vấn với ACI Prensa ngày 1 tháng 1 năm 2026, Thượng nghị sĩ Joanne Rodríguez Veve cho biết rằng:
“Mặc dù đa số dân chúng từ lâu vẫn bày tỏ lập trường ủng hộ việc bảo vệ sự sống của trẻ em chưa chào đời, nhưng giới chính trị – chủ yếu bị chi phối bởi các phe phái mang khuynh hướng cấp tiến – đã không muốn thông qua bất kỳ đạo luật nào, dù chỉ ở mức tối thiểu, nhằm bảo vệ quyền sống như một quyền con người.”

“Trong hơn bốn thập kỷ, nhiều nỗ lực lập pháp đã thất bại, cho đến năm 2025, khi những tiến bộ chưa từng có đã đạt được. Chỉ trong năm đầu tiên của chính quyền mới, Cơ quan Lập pháp đã thông qua ba dự luật xoay quanh vấn đề phá thai,” bà nói.

Puerto Rico là một Lãnh thổ Tự trị Liên kết của Hoa Kỳ: Hiến pháp của đảo quốc này có hiệu lực nội bộ, nhưng vẫn lệ thuộc vào Hiến pháp Liên bang Hoa Kỳ. Vì thế, các phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, như phán quyết nay đã bị hủy bỏ trong vụ Roe v. Wade – vốn từng mở đường cho phá thai trên toàn nước Mỹ – cũng được áp dụng tại Puerto Rico và ảnh hưởng trực tiếp đến khung pháp lý của nơi này.

Rodríguez Veve nhấn mạnh rằng Hiến pháp Puerto Rico “minh nhiên công nhận quyền được sống; và theo các biên bản trong quá trình soạn thảo hiến pháp, sự công nhận này được đưa vào với mục đích rõ ràng là bảo vệ sự sống của con người trong lòng mẹ”.

“Tuy nhiên, ý hướng hiến định của chúng tôi đã bị lấn át bởi chuẩn mực án lệ Hoa Kỳ – nay đã lỗi thời – được thiết lập bởi Roe v. Wade. Kể từ đó, Puerto Rico trở thành một trong những khu vực có luật phá thai lỏng lẻo nhất, cho phép phá thai ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ, ở mọi độ tuổi và vì bất kỳ lý do gì.”

Theo nữ thượng nghị sĩ, “sự thay đổi mang tính nền tảng” do các đạo luật được ký trong những tháng gần đây “chính là việc minh nhiên công nhận phẩm giá của sự sống con người ngay từ trong lòng mẹ, qua đó phục hồi nền tảng luân lý mà, với tư cách là một dân tộc, chúng tôi đã xác lập khi soạn thảo Hiến pháp năm 1952”.

Một “thông điệp mạnh mẽ”

Rodríguez Veve cho biết thêm rằng:
“Khi công nhận thai nhi là một nhân vị tự nhiên và pháp lý, đồng thời xếp việc tấn công phụ nữ mang thai dẫn đến cái chết của em bé vào tội giết người cấp độ một, luật pháp không chỉ thừa nhận bản tính con người của đứa trẻ trong lòng mẹ, mà còn khẳng định phẩm giá của nhân tính ấy.”

“Điều này không chỉ dừng lại ở các hệ quả pháp lý mới hay những tác động thực tiễn trong việc áp dụng luật, mà còn là một thay đổi sâu xa hơn nữa, xét theo chiều kích bản thể học. Thông điệp rất rõ ràng: trong bụng của một người phụ nữ mang thai không tồn tại một ‘đối tượng’ mơ hồ, không có phẩm giá, mà là một chủ thể, một con người đang phát triển, có phẩm giá và có giá trị nội tại gắn liền với bản tính con người của mình.”

Trước những chỉ trích xuất hiện sau khi luật công nhận thai nhi là nhân vị được ký ban hành, nữ thượng nghị sĩ khẳng định rằng:
“Không có điều khoản nào trong luật mới làm thay đổi Luật Thực hành Y khoa, Luật Cấp cứu Y tế hay các tiêu chuẩn điều trị trong những tình huống đe dọa tính mạng.”

“Quyết định lâm sàng trong các tình huống khẩn cấp vẫn hoàn toàn dựa trên nguy cơ đối với tính mạng hoặc sức khỏe của bệnh nhân. Dự luật không đưa ra bất cứ điều gì có thể ngăn cản hay trì hoãn việc điều trị đó,” bà nhấn mạnh.

Bà cũng cho biết: “Theo quan điểm pháp lý của Bộ trưởng Tư pháp đương nhiệm của Puerto Rico, sau khi Roe v. Wade bị hủy bỏ tại Hoa Kỳ, vấn đề phá thai tại Puerto Rico được điều chỉnh bởi Bộ luật Hình sự Puerto Rico. Cách giải thích này hàm ý rằng phá thai chỉ hợp pháp khi được thực hiện để bảo vệ tính mạng hoặc sức khỏe của người phụ nữ.”

Cấm các phẫu thuật ‘chuyển đổi giới tính’

Tuy nhiên, ba đạo luật được ký trong những tháng gần đây không phải là những dấu mốc lịch sử duy nhất trong việc bảo vệ sự sống tại Puerto Rico.

Joanne Rodríguez Veve nhắc lại rằng việc thông qua Luật 63-2025 là “một thành tựu to lớn khác trong việc bảo vệ phẩm giá của sự sống con người, đặc biệt là đối với trẻ vị thành niên đang bị đe dọa bởi các trào lưu ‘thức tỉnh’ (woke) đã lan tới hòn đảo này”.

Luật 63-2025 – mang chữ ký của Rivera Schatz, Rodríguez Veve và Thượng nghị sĩ Jeison Rosa Ramos với tư cách là các tác giả – cấm thực hiện các can thiệp phẫu thuật hoặc điều trị bằng thuốc làm thay đổi sinh học giới tính của trẻ vị thành niên, dưới danh nghĩa “chuyển đổi giới” hay như một phần của điều trị chứng rối loạn nhận dạng giới.

“Luật này đặt một rào cản tuyệt đối đối với việc lợi dụng trẻ em để thúc đẩy những ý tưởng phản khoa học và đi ngược lại tự nhiên, gây ra những tổn hại thể lý không thể đảo ngược,” Rodríguez Veve nhấn mạnh.

“Với việc ký ban hành luật này, không một người dưới 21 tuổi nào tại Puerto Rico có thể bị áp đặt các hình thức cắt xén hóa học hay phẫu thuật, như một phần của một trào lưu cấp tiến, vốn – từ sự phủ nhận bản tính con người – đã lợi dụng những người dễ bị tổn thương nhất để thúc đẩy các nghị trình của mình,” bà nói.

Hướng tới tương lai

Với những thành tựu đạt được trong năm 2025 và hướng nhìn về phía trước, Thượng nghị sĩ Joanne Rodríguez Veve cho biết bà sẽ tiếp tục làm việc nhằm “góp phần tái thiết nền tảng luân lý và nhân bản vốn đã làm nên bản sắc của dân tộc chúng tôi ngay từ buổi đầu hình thành”.

“Puerto Rico được tôi luyện trong cái nôi của Kitô giáo, và chính từ di sản văn hóa và thiêng liêng ấy mà tôi mong muốn tiếp tục đề cao những giá trị đã sinh thành và nâng đỡ căn tính Puerto Rico,” bà khẳng định.

“Một bước ngoặt”

Trong một bài viết mang tựa đề “Can đảm lập pháp với xác tín”, đăng trên trang web của Thượng viện, Chủ tịch Thượng viện Thomas Rivera Schatz nhận định rằng “năm lập pháp 2025 đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử pháp lý và luân lý của Puerto Rico”. Ông nhấn mạnh rằng những đạo luật này – cùng với các luật khác – xuất phát từ “cam kết tôi đã đưa ra với người dân trong việc bảo vệ các quyền căn bản, gia đình truyền thống, và việc tái khẳng định những nguyên tắc và giá trị làm nên căn tính của xã hội chúng ta”.

“Những đạo luật này phản ánh một tầm nhìn về Nhà nước, trong đó nhìn nhận rằng tự do tôn giáo không phải là một sự nhượng bộ hành chính, mà là một quyền căn bản; rằng gia đình không phải là một khái niệm trừu tượng, nhưng là thiết chế và cột trụ của xã hội; rằng trẻ em cần được quyền lực công bảo vệ đặc biệt; và rằng sự sống con người, ngay từ giai đoạn mong manh nhất, xứng đáng được tôn trọng về mặt pháp lý và luân lý.”

“Từ góc nhìn Kitô giáo, những đạo luật này được đặt nền trên các nguyên tắc của lương tâm, trách nhiệm, quản lý và công lý,” ông khẳng định.

Sau khi cảnh báo rằng “Puerto Rico đang đối diện với thách đố phải gìn giữ tự do mà không đánh mất linh hồn pháp lý và luân lý của mình”, Chủ tịch Thượng viện nhấn mạnh: “Từ đức tin Kitô giáo, người ta khẳng định rằng luật pháp phải phục vụ sự sống, gia đình và hòa bình xã hội. Từ góc độ pháp quyền, người ta xác nhận rằng mọi đạo luật sẽ được xem xét trước các tòa án – như điều thích hợp trong một nền dân chủ – nhưng cũng sẽ được phán xét trước tòa án của lịch sử.”

Rivera Schatz kết thúc bài viết bằng cách trích dẫn Tông huấn Familiaris consortio của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II:

“Tương lai của nhân loại được hình thành trong gia đình.”