Đức Thánh Cha: Hãy dành nguồn lực cho chiến tranh và hủy diệt để phục vụ sự sống

“Họ sẽ rèn gươm thành lưỡi cày, và rèn giáo thành liềm hái” (Is 2,4). Trong sứ điệp được công bố ngày 20 tháng 8, nhân Ngày Thế giới cầu nguyện cho việc chăm sóc thụ tạo, được cử hành vào ngày 1 tháng 9, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc lại lời ngôn sứ Isaia về một thời đại trong đó các dân tộc biến những phương tiện hủy diệt thành những công cụ phục vụ sự sống.

Thế nhưng, thực tế hôm nay lại cho thấy một nghịch lý đau đớn: thay vì chuyển hóa những gì gây chết chóc thành những phương tiện xây dựng và bảo vệ sự sống, con người vẫn tiếp tục dành nguồn lực cho bạo lực và chiến tranh, đồng thời làm tổn thương chính ngôi nhà chung mà Thiên Chúa trao phó.

Theo Đức Thánh Cha, những “sa mạc bên ngoài” đang ngày càng lan rộng cũng phản chiếu những “sa mạc nội tâm” của con người, biểu hiện một tình trạng khô cằn về đạo đức và văn hóa, trong đó con người đánh mất ý thức về giới hạn, khát vọng thống trị, chạy theo lợi nhuận trước mắt và không còn nhận ra phẩm giá Thiên Chúa ban cho mỗi người.

Bi kịch của những nguồn lực dành cho chiến tranh

Trong sứ điệp, Đức Thánh Cha nhận định rằng những cuộc khủng hoảng đang bóp nghẹt xã hội hôm nay không tách rời nhau, nhưng liên kết thành một vết thương chung, chỉ có thể được chữa lành bằng hòa bình.

Đó không phải là thứ hòa bình hời hợt và chóng qua của thế gian, nhưng là sự hài hòa “phát sinh từ tình yêu vĩnh cửu của Đức Kitô và sự chăm sóc của Người đối với mỗi con người”.

Tuy nhiên, lời hứa về hòa bình ấy đang tương phản rõ rệt với thực tế tại nhiều nơi trên thế giới. Ngôn sứ Isaia đã nói về một thời đại khi các dân tộc “đập gươm thành lưỡi cày”, biến những gì hủy diệt sự sống thành những gì nâng đỡ sự sống. Trái lại, ngày nay, chúng ta vẫn thường xuyên chứng kiến điều ngược lại, khi những nỗ lực và nguồn lực tiếp tục được hướng vào bạo lực và chiến tranh.

Vòng luẩn quẩn giữa chiến tranh và suy thoái môi trường

Từ những chiến trường, các cuộc xung đột lan rộng ảnh hưởng sang môi trường, tạo nên một vòng luẩn quẩn nguy hiểm. Chiến tranh gây ô nhiễm những nguồn tài nguyên thiết yếu như không khí và nước; từ đó đe dọa an ninh lương thực, làm gia tăng nghèo đói, bất bình đẳng và những căng thẳng xã hội, vốn lại là những nguyên nhân thường dẫn đến các cuộc chiến mới.

Đức Thánh Cha Lêô XIV nhận định rằng chiến tranh cho thấy một “thất bại sâu xa” của nhân loại, không chỉ trong việc xây dựng hòa bình mà còn trong trách nhiệm chăm sóc thụ tạo được trao phó cho con người.

Đó không chỉ là một thất bại về chính trị, nhưng còn là một thất bại về luân lý và tinh thần. Bắt nguồn từ những ham muốn lệch lạc và việc sử dụng sai lầm tự do cũng như quyền lực của con người, chiến tranh trở thành một phản chứng đối nghịch với Tin Mừng hòa bình.

Cội rễ của các xung đột nằm trong tâm hồn

Theo Đức Thánh Cha, những bất hòa đang diễn ra trên thế giới không thể chỉ được giải thích bằng những khiếm khuyết của các hệ thống hay cơ cấu xã hội. Ngài nhận thấy nơi đó một sự “mất quân bình sâu xa hơn”, bắt nguồn từ chính tâm hồn con người.

Trong mỗi người luôn có những giằng co: tình yêu và sự thờ ơ, sự thật và ảo tưởng, công lý và bất công. Vì thế, những cuộc xung đột đang hành hạ nhân loại, theo một nghĩa nào đó, chính là biểu hiện bên ngoài của những chia rẽ và đối nghịch nội tâm.

Khi tâm hồn con người bị lệch lạc, các mối tương quan cũng bị tổn thương; và những cơ cấu mà con người xây dựng dần phản chiếu sự hỗn loạn ấy.

Canh tân từ bên trong

Để diễn tả rõ hơn điều này, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc lại hình ảnh Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI từng sử dụng trong bài giảng Thánh lễ khai mạc sứ vụ Phêrô: “Các sa mạc bên ngoài ngày càng lan rộng trên thế giới, bởi vì những sa mạc nội tâm đã trở nên quá rộng lớn.”

Điều bị phá vỡ bên ngoài cũng đã bị phá vỡ bên trong. Vì thế, muốn canh tân xã hội, trước hết cần bắt đầu bằng việc canh tân tâm hồn.

Đức Thánh Cha viết rằng những nguyên nhân sâu xa nhất của xung đột và việc khai thác thụ tạo là hậu quả của một cuộc khủng hoảng đạo đức và văn hóa, bao gồm việc đánh mất ý thức về giới hạn, khát vọng thống trị, chạy theo lợi nhuận tức thời và không có khả năng nhận ra phẩm giá mà Thiên Chúa đã ban cho mỗi người.

Đây là lý do việc chăm sóc thụ tạo không thể chỉ được hiểu như một chương trình bảo vệ môi trường. Đó trước hết là lời mời gọi con người hoán cải từ tận cõi lòng.

Từ giấc mơ đến hiện thực

Lời loan báo của ngôn sứ Isaia hôm nay trở thành một lời mời gọi cụ thể: biến đổi điều xấu thành sự sống.

Sự hoán cải ấy không thể chỉ dừng lại ở việc trở về với chính mình, nhưng phải là trở về với Đấng chữa lành tâm hồn, là Thiên Chúa. Khi mỗi người được đổi mới, những khả năng mới cũng được mở ra cho xã hội và thế giới.

Những gì từng được sử dụng để hủy diệt có thể được chuyển hướng để phục vụ sự sống: chăm sóc người nghèo, nuôi dưỡng người đói và bảo vệ thụ tạo. Theo Đức Thánh Cha, đây chính là con đường của một “cuộc hoán cải sinh thái đích thực”, trong đó những hoa trái của cuộc gặp gỡ với Đức Giêsu Kitô được thể hiện rõ ràng qua cách con người đối xử với thế giới xung quanh.

Từ chiến tranh đến sự phát triển con người toàn diện

Đức Thánh Cha mời gọi các tín hữu hình dung một thế giới trong đó những nguồn lực hiện đang được sử dụng cho chiến tranh được chuyển sang phát triển con người toàn diện, vượt thắng nghèo đói, bảo vệ phẩm giá con người và hòa giải các dân tộc đang chia rẽ.

Một viễn tượng như thế phản ánh niềm tin vào sự trị đến của Nước Thiên Chúa.

Đây là một thách đố lớn, bởi có rất nhiều “hệ sinh thái” được trao phó cho con người: từ thiên nhiên tạo vật đến các mối tương quan và chính đời sống nội tâm của mỗi người. Vì thế, Đức Thánh Cha mời gọi nhân loại một lần nữa phó thác cho Thiên Chúa của hòa bình, Đấng không để con người thiếu những phương thế chữa lành và biến đổi.

Từ sa mạc đến khu vườn

Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh rằng vũ khí hủy diệt không phải là phương thế xây dựng hòa bình. Những khí cụ đích thực của hòa bình là sự thật, đối thoại, kiên nhẫn, lòng nhân hậu, công lý, lòng thương xót, sự cảm thông, chăm sóc và tình yêu.

Khi thực hành những giá trị ấy, con người trở thành những “cộng tác viên” trong công trình đổi mới của Thiên Chúa.

“Chúng ta sẽ chậm rãi nhưng chắc chắn đi từ sa mạc đến khu vườn, từ chia rẽ đến hiệp thông và từ bạo lực đến hòa bình.”

Đức Thánh Cha cầu xin Chúa ban cho nhân loại lòng can đảm để bước đi trên con đường ấy, để trong thời đại chúng ta, những “lưỡi gươm” thực sự được “rèn thành lưỡi cày”, để lời hứa của Tin Mừng bén rễ sâu hơn trong thế giới và bình an của Đức Kitô ngự trị trên toàn thể công trình tạo dựng.