HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Chính quyền Tây Tạng lưu vong đang hướng đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm bảo tồn tiếng Tây Tạng, các kinh điển Phật giáo và di sản văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, chính quyền này cũng xem xét hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ Nhật Bản để phát triển những công cụ kỹ thuật số phục vụ cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ đang sinh sống phân tán tại nhiều quốc gia.
New Delhi – Ông Penpa Tsering, người đứng đầu chính quyền Tây Tạng lưu vong, cho biết mục tiêu của ông là xây dựng một chính quyền được AI hỗ trợ, chứ không phải một chính quyền do AI điều hành. Trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn Kyodo News tại New Delhi, ông nhấn mạnh việc phát triển những hệ thống phù hợp với nhu cầu của cộng đồng Tây Tạng, có khả năng số hóa kinh điển Phật giáo, bảo tồn ngôn ngữ cùng các phương ngữ địa phương và biên soạn tài liệu giáo dục.
Sáng kiến này xuất phát từ những khó khăn mà người Tây Tạng đang phải đối diện trong việc gìn giữ bản sắc ngôn ngữ và tôn giáo dưới sự kiểm soát của chính quyền Trung Quốc. Thách thức ấy không chỉ ảnh hưởng đến người dân sống tại Tây Tạng, mà còn liên quan đến cộng đồng lưu vong ngày càng phân tán trên khắp thế giới.
Theo ông Tsering, hiện người Tây Tạng sinh sống tại hơn 28 quốc gia. Nhiều người đã nhập quốc tịch nước sở tại và sử dụng ngôn ngữ địa phương trong đời sống hằng ngày. Vì thế, công nghệ mới có thể trở thành phương tiện giúp họ duy trì mối liên hệ với lịch sử và văn hóa dân tộc, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ.
Ông cũng lưu ý rằng các hệ thống AI tạo sinh hiện nay thường thiếu dữ liệu về văn hóa Tây Tạng. Chẳng hạn, khi được yêu cầu tạo hình ảnh một tu sĩ Tây Tạng, hệ thống có thể tạo ra hình ảnh một tu sĩ Thái Lan thay vì một tu sĩ mặc y phục truyền thống Tây Tạng.
Phát triển thư viện số và công cụ AI tiếng Tây Tạng
Một số công cụ đang được phát triển bởi chính quyền lưu vong, phối hợp với tổ chức Monlam AI, đơn vị chuyên xây dựng các nền tảng ngôn ngữ và mô hình AI bằng tiếng Tây Tạng. Những sáng kiến được đề xuất bao gồm thư viện kỹ thuật số chuyên lưu trữ tài liệu Phật giáo và các nền tảng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động hành chính.
Ông Tenzing Norsang, giám đốc phát triển dự án, cho biết thư viện cùng hệ thống lưu trữ liên quan hiện đã gần hoàn thành.
Gần đây, một số đại diện trong ngành công nghệ đã đến Dharamsala để thảo luận về khả năng hợp tác. Ông Tsering cho biết chính quyền lưu vong sẵn sàng trao đổi với các công ty Nhật Bản hoạt động trong lĩnh vực AI và công nghệ hoạt hình. Ông cũng bày tỏ hy vọng có thể đến thăm Nhật Bản trong những tháng tới.
Cộng đồng lưu vong nỗ lực gìn giữ bản sắc Tây Tạng
Chính quyền Tây Tạng lưu vong đặt trụ sở tại Dharamsala, miền Bắc Ấn Độ, được thành lập sau khi Đức Đạt Lai Lạt Ma phải rời Tây Tạng vào năm 1959, בעקבות cuộc nổi dậy chống sự cai trị của Trung Quốc thất bại. Ấn Độ đã cấp quy chế tị nạn cho vị lãnh đạo tinh thần này cùng hàng nghìn người theo ngài, đồng thời trở thành trung tâm chính trị, tôn giáo và giáo dục của cộng đồng Tây Tạng lưu vong. Ông Tsering khẳng định: “Ấn Độ là trụ cột cho sự tồn tại của chúng tôi.”
Được bầu làm người đứng đầu chính quyền lưu vong năm 2021, kế nhiệm ông Lobsang Sangay, ông Tsering lãnh đạo một chính quyền khẳng định tính chính danh chính trị riêng, nhưng không được Bắc Kinh công nhận.
Giới lãnh đạo Tây Tạng theo đuổi chủ trương được gọi là “Con đường Trung đạo” do Đức Đạt Lai Lạt Ma đề xuất. Chủ trương này hướng đến quyền tự trị thực chất cho Tây Tạng, chứ không đòi độc lập khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, Bắc Kinh xem Tây Tạng là một bộ phận không thể tách rời của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và liên tục bác bỏ những yêu cầu của chính quyền lưu vong.
Vấn đề duy trì bản sắc văn hóa và tôn giáo còn gắn liền với việc xác định người kế vị Đức Đạt Lai Lạt Ma. Vị lãnh đạo tinh thần hiện đã 91 tuổi, từng tuyên bố vào năm ngoái rằng người kế vị ngài sẽ được xác định thông qua việc nhận diện hóa thân theo truyền thống. Tuy nhiên, Trung Quốc tuyên bố có thẩm quyền độc quyền trong việc quyết định người kế vị.
Để duy trì tiếng mẹ đẻ và sự gắn kết cộng đồng, chính quyền lưu vong tổ chức các lớp học tiếng Tây Tạng vào dịp cuối tuần, đồng thời củng cố những cộng đồng đã hình thành qua nhiều năm tại Ấn Độ và Nepal.
Ông Tsering đặc biệt kỳ vọng vào thế hệ trẻ Tây Tạng đang sinh sống ở nước ngoài. Theo ông, họ có thể trở thành nguồn lực quan trọng trong việc giới thiệu và nâng cao nhận thức về vấn đề Tây Tạng tại các quốc gia nơi họ cư trú, qua đó góp phần vận động sự quan tâm của chính quyền và xã hội sở tại.
Trong bối cảnh cộng đồng Tây Tạng ngày càng phân tán, việc ứng dụng AI không chỉ nhằm bảo tồn ngôn ngữ và di sản văn hóa, mà còn mở ra một phương thức mới để các thế hệ người Tây Tạng duy trì ký ức lịch sử, bản sắc dân tộc và sự gắn bó với cội nguồn.
https://www.asianews.it/en/east-asia/china/tibetan-government-in-exile-turns-to-ai-to-save-its-culture
