HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Trong ngày cuối cùng của chuyến tông du tại Pháp, chiều ngày 28 tháng 9, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã cử hành Thánh lễ tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Stêphanô ở Metz. Trong bài giảng, Đức Thánh Cha nhắc lại những đóng góp của đời sống đan tu và Quy luật các Kinh sĩ của Thánh Crođêgangô thành Metz vào việc hình thành những “nền tảng luân lý của thế giới chúng ta đang sống”, trong đó có phẩm giá và tính thánh thiêng bất khả xâm phạm của sự sống con người, việc chăm lo người nghèo và đón tiếp người ngoại quốc.
Từ Metz, một thành phố ở đông bắc nước Pháp, Đức Thánh Cha mời gọi nhìn về cội nguồn để tìm lại những giá trị nền tảng của châu Âu, vốn đang bị tổn thương bởi “những chia rẽ mới và những xung đột mới”. Ngài nhắc đến hai di sản quan trọng: những nguyên tắc luân lý và chính trị từng truyền cảm hứng cho vị chính khách Pháp đáng kính Robert Schuman trong giấc mơ về một châu Âu hòa giải và liên kết, cùng với kho tàng thiêng liêng được lưu giữ trong truyền thống đan tu và Quy luật các Kinh sĩ của Thánh Crođêgangô.
Đức Thánh Cha nói:
“Từ đó, chúng ta được truyền lại những nền tảng luân lý của thế giới chúng ta đang sống: những nguyên tắc như tính ưu việt của con người và tính thánh thiêng, bất khả xâm phạm của sự sống con người trong mọi giai đoạn và trong mọi hoàn cảnh; bảo vệ tự do của mỗi người; tầm quan trọng hàng đầu của gia đình như nền tảng xã hội; quan tâm đến người nghèo và những người túng thiếu nhất; đón tiếp người ngoại quốc và tôn trọng người cao tuổi.”
Một thành phố mang tính biểu tượng
Khoảng 15 giờ 30, Đức Thánh Cha Lêô XIV đến quảng trường trước Nhà thờ Chính tòa Thánh Stêphanô bằng xe giáo hoàng. Công trình nhà thờ được khởi công theo lệnh của Đức Giám mục Conrad de Scharfenberg khoảng năm 1120.
Trên đường đến nhà thờ, Đức Thánh Cha nhận được sự chào đón nồng nhiệt của hàng ngàn tín hữu đứng phía sau các hàng rào. Sau đó, ngài dành ít phút quỳ gối cầu nguyện và chầu Thánh Thể. Đức Thánh Cha cũng bắt tay Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phu nhân Brigitte Macron và các nhà chức trách dân sự tham dự Thánh lễ.
Theo chính quyền địa phương, khoảng 35.000 tín hữu hiện diện trong nhà thờ, trên các tuyến đường và những khu vực chung quanh để tham dự Thánh lễ.
Luật pháp, hòa bình và công lý
Các bài đọc được công bố bằng tiếng Pháp giúp chúng ta tìm lại con đường của luật pháp, công lý và hòa bình, Đức Thánh Cha nhận định.
Ngôn sứ Isaia sử dụng ba hình ảnh: sa mạc, khu vườn và ngôi nhà.
Sa mạc “nhắc chúng ta về tầm quan trọng của sự thiết yếu và đơn sơ”. Trong sự “tiết độ” và “thinh lặng”, con người học cách “đánh giá đúng giá trị của mọi sự”, đồng thời được đào luyện để biết từ bỏ và hy sinh.
Hình ảnh thứ hai là khu vườn, nơi “công lý” và “vẻ đẹp” ngự trị. Nhờ nước, sự sống nảy nở; đó là biểu tượng của một đời sống ngay chính.
Cuối cùng là ngôi nhà, “nơi của bình an”. Nếu trong sa mạc và khu vườn, hành động của Thiên Chúa nổi bật khi Người làm cho sự sống nảy mầm và lớn lên, thì ngôi nhà lại đòi hỏi sự cộng tác trực tiếp và quan trọng hơn của con người.
Đức Thánh Cha nói:
“Như thế, bình an, vốn là ân ban của Thiên Chúa, đòi hỏi con người phải đáp lại bằng một nỗ lực chung. Bởi lẽ, ngôi nhà không chỉ là một công trình bằng đá, nhưng là nơi có sự hiện diện của con người và tình yêu.”
Lời ngôn sứ cũng nhắc rằng trong một thế giới bị giới hạn, sự hòa thuận chỉ có thể được xây dựng bằng tình bác ái, biết chia sẻ niềm vui và nỗi buồn, khích lệ và tha thứ, không tính toán hay giới hạn, như trong một gia đình.
Sức mạnh của sự hòa giải
Tân Ước cũng nói về điều ấy. Trong Tin Mừng, lời Chúa Giêsu mời gọi “đưa cả má bên kia” dạy chúng ta cách biến sa mạc thành ốc đảo, vun trồng những khu vườn và xây dựng những ngôi nhà. Con đường ấy đi qua sự tha thứ, lòng thương xót và sự quảng đại.
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng giáo huấn này đặc biệt cần thiết trong thế giới hôm nay, khi chúng ta chứng kiến quá nhiều bạo lực, thao túng và kiêu ngạo. Lịch sử đương đại cho thấy những lời của Chúa Giêsu, thoạt nhìn có vẻ yếu đuối và như thể đầu hàng, thực ra lại mở ra con đường dẫn đến hòa giải.
Đức Thánh Cha mời gọi mọi người “nhìn chung quanh” và tự hỏi: những thái độ như trả thù, báo oán và đáp trả đang tạo ra điều gì trong thế giới cũng như trong chính chúng ta? Những mối tương quan và những hệ thống bị chi phối bởi những lối suy nghĩ khắc nghiệt ấy sẽ để lại tương lai nào cho nhân loại?
Ngài nói với người dân Metz:
“Anh chị em là những người con của mảnh đất từng bị xé nát bởi những cuộc xung đột huynh đệ, anh chị em biết rõ rằng không đúng khi nói người trả thù mạnh hơn người tha thứ. Không đúng khi nói người không nhượng bộ mạnh hơn người tìm kiếm hòa giải.”
Lịch sử của Metz, một thành phố nằm cách biên giới Đức không xa, là minh chứng rõ ràng cho bài học ấy.
“Metz và sông Moselle làm chứng cho toàn thế giới rằng hòa giải chỉ có thể thực hiện được khi con người can đảm phá vỡ vòng dây oán hận. Cần có sức mạnh và sự quân bình lớn lao để không bị sự dữ khuất phục, nhất là khi những vết thương đã chịu quá sâu.”
Nhận ra và tôn trọng người khác
Sau cuộc chiến Pháp–Phổ năm 1870–1871, Metz, vốn thuộc Pháp, bị sáp nhập vào Đế quốc Đức. Thành phố trở lại với nước Pháp năm 1918, rồi một lần nữa bị Đức Quốc xã sáp nhập vào năm 1940 trong Thế chiến thứ hai. Cuối cùng, thành phố được quân đội Hoa Kỳ giải phóng vào tháng 11 năm 1944.
Sau chiến tranh, Robert Schuman trở thành một trong những nhân vật quan trọng thúc đẩy sự xích lại gần nhau giữa Pháp và Đức, cũng như tiến trình xây dựng châu Âu.
Trước bất công, Đức Thánh Cha khẳng định rằng “con đường duy nhất để con người được cứu thoát là tình yêu”, nghĩa là biết đặt niềm tin vào người khác bất kể hoàn cảnh.
Đức Thánh Cha trích dẫn tác phẩm Thành đô Thiên Chúa của Thánh Augustinô, trong đó vị Giám mục thành Hippo nói rằng hòa bình giữa con người là hoa trái của một tranquillitas ordinis – “sự bình an của trật tự”, trong đó mỗi người nhận ra và tôn trọng nơi người khác một phẩm giá và một vai trò độc đáo, thánh thiêng.
Đức Thánh Cha nói:
“Tại Metz, thật thích hợp để nhớ rằng chính những giá trị này đã góp phần xây dựng châu Âu mà chúng ta biết ngày nay qua dòng lịch sử, với di sản thiêng liêng và luân lý, trước cả di sản kinh tế và chính trị.”
Cội nguồn của châu Âu
Thánh Gioan Phaolô II cũng từng nhắc lại, trong Sứ điệp về châu Âu tại Santiago de Compostela năm 1982, rằng châu Âu bén rễ “trong đời sống và công trình của những người nam nữ đã sống, rao giảng và chia sẻ những giáo huấn của Tin Mừng”.
Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh đến đóng góp to lớn của đời sống đan tu đối với lịch sử châu Âu, không chỉ về mặt thiêng liêng và văn hóa, mà cả trong lĩnh vực nông nghiệp và thủ công. Ngài cũng nhắc đến Thánh Crođêgangô, vị mục tử không mệt mỏi của cộng đoàn Metz, người đã thể hiện cách hữu hình sự hiệp thông của Giáo hội qua Quy luật các Kinh sĩ.
Từ đó, Đức Thánh Cha trao phó cho Giáo hội địa phương nhiệm vụ tiếp tục gìn giữ “di sản độc đáo của một cuộc đối thoại phong phú giữa xã hội dân sự và đức tin”, đồng thời trở thành một “phòng thí nghiệm sống động của lòng trung thành ấy”.
Hài hòa trong khác biệt, không phải đồng nhất
Những ô cửa kính của Nhà thờ Chính tòa Metz trải rộng trên khoảng 6.500 mét vuông, tạo thành một trong những công trình kính màu Gothic lớn nhất châu Âu. Qua những mảnh kính đa dạng về màu sắc và hình dáng, ánh sáng được truyền vào không gian thánh đường.
Đức Thánh Cha dùng hình ảnh ấy để diễn tả tương lai của châu Âu:
“Thiên Chúa không xóa bỏ những nét đặc thù, nhưng kết hợp những lịch sử và nền văn hóa khác nhau thành một bức khảm hòa bình duy nhất và tuyệt đẹp, điều rất cần thiết cho thời đại chúng ta, vốn đang bị xé rách bởi những chia rẽ mới và những xung đột mới.”
Ngài nói thêm:
“Khi chiêm ngắm những ô cửa kính này, chúng ta học được rằng tương lai của châu Âu không nằm trong sự đồng nhất, nhưng trong sự hài hòa của những khác biệt, nơi vết thương của quá khứ trở thành một khe hở để ánh sáng chiếu qua.”
Theo Đức Thánh Cha, sự tương tác giữa khác biệt và căn tính cũng diễn tả chính căn tính của Giáo hội. Giáo hội sử dụng những cơ cấu khác nhau tại những nơi khác nhau trên thế giới, nhưng luôn có cùng một sứ mạng: loan báo cho thế giới ánh sáng duy nhất của Tin Mừng.
Kết thúc bài giảng, cũng là lúc khép lại chuyến tông du tại Pháp, Đức Thánh Cha Lêô XIV cầu mong cộng đoàn Metz “hơn bao giờ hết” trở thành “ngọn hải đăng hy vọng cho đất nước này, cho châu Âu và cho thế giới”.
Trong lời nguyện tín hữu, cộng đoàn cũng cầu xin để “châu Âu, vốn được làm phong phú bởi lời loan báo Kitô giáo, tìm lại những cội nguồn thiêng liêng và nhận được một sức sống mới của đức tin, theo gương các thánh của mình”.
Lời nguyện cũng xin cho “những người lãnh đạo các quốc gia, những người phục vụ các công dân, trở thành những người xây dựng một tinh thần huynh đệ và công lý đích thực, đồng thời là những người thúc đẩy sự hòa giải”.
Lời chào của Đức Tổng Giám mục Philippe Ballot
Kết thúc Thánh lễ, Đức Tổng Giám mục–Giám mục Metz Philippe Ballot chào mừng và cảm ơn Đức Thánh Cha, đồng thời cầu mong điều đã từng xảy ra tại Metz – sự hòa giải giữa những kẻ thù xưa – có thể được tái diễn trên toàn châu Âu và tại mọi nơi đang có xung đột, chiến tranh.
Ngài nói với Đức Thánh Cha:
“Ngài đã nâng đỡ chúng con trên hành trình này. Bình an luôn khởi đầu từ những tâm hồn, được Đức Kitô phục sinh trao ban, Đấng đổi mới chúng ta. Công trình của Thiên Chúa được thực hiện như thế. Thiên Chúa mời gọi chúng ta cộng tác vào công trình ấy.”
Đức Tổng Giám mục Ballot khẳng định rằng, được nâng đỡ bởi những lời khích lệ và soi sáng bởi Lời Chúa, các tín hữu sẽ tiếp tục “xây dựng những cây cầu chứ không phải những bức tường”, biến các biên giới thành những nơi gặp gỡ.
Ngài nói thêm rằng tại những nơi hôm nay vẫn còn xung đột, hy vọng nhìn thấy những kẻ thù đối thoại và trở thành bạn hữu không phải là một ảo tưởng, bởi điều ấy đã thực sự trở thành hiện thực tại Metz.
Sau đó diễn ra nghi thức trao đổi quà tặng truyền thống. Đức Thánh Cha nhận một mô hình Nhà thờ Chính tòa Metz, một biểu tượng cách điệu về Robert Schuman cùng một bộ chai và chén. Đức Tổng Giám mục Ballot nhận một chén thánh để cử hành Thánh lễ.
