Ngày 8 tháng Mười Một năm 2026, sau chặng dừng chân tại Uruguay, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đến Argentina, chặng thứ hai trong chuyến tông du Mỹ Latinh. Buenos Aires hân hoan chào đón vị Giáo hoàng đầu tiên trở lại đất nước này sau 39 năm. Trong bài diễn văn đầu tiên tại thủ đô, trước Tổng thống Javier Milei, các nhà lãnh đạo chính trị, đại diện xã hội dân sự và giới ngoại giao, Đức Thánh Cha đã nhấn mạnh trách nhiệm gìn giữ nền dân chủ, xây dựng nền kinh tế phục vụ con người, bảo vệ sự sống và kiến tạo hòa bình. Ngài cũng tưởng nhớ Đức Thánh Cha Phanxicô, người đã khởi đầu hành trình của mình trên chính mảnh đất Argentina.

Argentina hân hoan chào đón Đức Thánh Cha

“Đối với tôi, Buenos Aires vĩnh cửu như không khí và nước.” Lời của Jorge Luis Borges, một trong những nhà văn nổi tiếng nhất Argentina, phần nào diễn tả tinh thần của thành phố này: nhộn nhịp trên những quảng trường và đại lộ, nhưng cũng có những góc phố trầm lắng, mang nét hoài niệm. Buenos Aires là thành phố của điệu tango, của âm nhạc và đặc biệt là bóng đá – một di sản văn hóa không thể tách rời đời sống người dân.

Tại Argentina, tình yêu bóng đá thường gắn liền với niềm tự hào về đội bóng mình ủng hộ. Người dân có thể là cổ động viên của River Plate, Boca Juniors hay San Lorenzo, đội bóng mà Đức Thánh Cha Phanxicô từng dành tình cảm đặc biệt. Hình ảnh vị Giáo hoàng người Argentina vẫn hiện diện sâu đậm trong tâm trí người dân, vừa gợi nỗi nhớ thương, vừa khơi dậy niềm tự hào về người con của quê hương đã được tuyển chọn làm Đấng kế vị Thánh Phêrô.

Trong những ngày trước chuyến viếng thăm, Buenos Aires đã khoác lên mình bầu khí lễ hội. Cờ Argentina và cờ Vatican tung bay trên nhiều tuyến phố; các biểu ngữ chào mừng Đức Thánh Cha xuất hiện tại nhiều nơi. Một số cửa hàng gần Nhà thờ Chính tòa còn bày bán món dulce de leche, rất phổ biến tại Mỹ Latinh, với hình ảnh Đức Thánh Cha Lêô XIV bên cạnh Đức Mẹ Luján, Đấng bảo trợ Argentina.

Nhiều công trình nổi tiếng của thành phố như Đài tưởng niệm Obelisco, Floralis Genérica, Cung thiên văn, Nhà hát Colón và cầu Puente de la Mujer đã được thắp sáng bằng nhiều màu sắc khác nhau. Theo chương trình đón tiếp, khi Đức Thánh Cha đến nơi, các nhà thờ trong Tổng Giáo phận Buenos Aires sẽ đồng loạt rung chuông trong mười phút để chào mừng ngài.

Công tác tổ chức chuyến viếng thăm cũng được chuẩn bị với quy mô lớn. Hơn 19.000 nhân viên an ninh, nhân viên y tế và lực lượng điều phối giao thông được huy động; bên cạnh đó là khoảng 25.000 tình nguyện viên đến từ 71 trong tổng số 73 giáo phận và giáo phận hạt của Argentina. Họ sẽ phục vụ trong suốt bốn ngày Đức Thánh Cha lưu lại đất nước này, với các điểm đến gồm Buenos Aires, Córdoba và Luján.

Chuyến viếng thăm mang ý nghĩa tri ân Đức Thánh Cha Phanxicô

Trên chuyến bay đưa ngài đến Uruguay để bắt đầu hành trình tông du lần thứ sáu tại Mỹ Latinh, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã gọi chặng dừng chân tại Argentina là một chuyến viếng thăm mang ý nghĩa tri ân Đức Thánh Cha Phanxicô. Ngài giải thích rằng mình đến thăm quê hương của vị tiền nhiệm, nơi Đức Thánh Cha Phanxicô đã không có cơ hội trở lại sau khi được tuyển chọn vào Tòa Phêrô. Tuy nhiên, ưu tiên của chuyến viếng thăm vẫn là gặp gỡ người dân của quốc gia Nam Mỹ quan trọng này.

Ý nghĩa ấy được thể hiện rõ trong bài diễn văn đầu tiên của Đức Thánh Cha tại Buenos Aires, được ngài trình bày ngày 8/11 tại Palacio Libertad, trước sự hiện diện của Tổng thống Javier Milei, các nhà chức trách, đại diện xã hội dân sự và giới ngoại giao.

Nhắc đến Đức Thánh Cha Phanxicô, Đức Thánh Cha Lêô XIV nói rằng trong suốt mười hai năm thi hành sứ vụ Phêrô, vị tiền nhiệm luôn mang theo trong ký ức và trái tim những miền đất, những con người và đức tin mà ngài đã đón nhận tại quê hương Argentina.

Đức Thánh Cha chia sẻ: “Ngày hôm nay, khi kế vị ngài trong sứ vụ Phêrô, theo một nghĩa nào đó, tôi đang đi ngược lại con đường ấy và đến với quê hương nơi Đức Thánh Cha Phanxicô đã khởi đầu hành trình của mình, một hành trình sau đó đan kết với hành trình của toàn thể Hội Thánh. Đến gần mảnh đất nơi ngài trưởng thành cũng có nghĩa là đến gần hơn với một lịch sử rộng lớn hơn nhiều, được hình thành bởi biết bao thế hệ những người nam và người nữ, trước và sau ngài, đã đón nhận quê hương này và để lại nơi đây một phần cuộc đời mình.”

Đức Thánh Cha cũng nhắc đến Đức Thánh Cha Phanxicô như một người con có tầm vóc đặc biệt trong lịch sử Argentina. Sự hiện diện của vị tiền nhiệm không chỉ là một ký ức riêng tư, nhưng còn là một phần trong lịch sử đức tin và căn tính của dân tộc này.

Quyền bính phải được thực thi như một sự phục vụ

Trong bài diễn văn, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đề cập đến nhiều vấn đề quan trọng đối với đời sống chính trị và xã hội Argentina: trách nhiệm của những người lãnh đạo, việc bảo vệ nền dân chủ, xây dựng nền kinh tế phục vụ con người, chăm lo cho người lao động và giới trẻ, bảo vệ sự sống, gìn giữ công trình tạo dựng, cũng như đối diện với những thách đố của trí tuệ nhân tạo (AI).

Trước hết, ngài nhấn mạnh ý nghĩa đích thực của quyền bính. Theo Đức Thánh Cha, quyền bính đạt đến ý nghĩa cao quý nhất khi được thực thi như một sự phục vụ, khi người lãnh đạo biết nhìn xa hơn những lợi ích trước mắt và sử dụng khả năng của mình để chăm lo cho những điều thuộc về lợi ích chung.

Ngài nói: “Người thi hành quyền bính còn có bổn phận hành động cách khôn ngoan, nhận ra những giới hạn của quyền lực đã được trao phó cho mình và hướng các quyết định về thiện ích của toàn thể cộng đồng.”

Đức Thánh Cha cũng nhắc lại lịch sử hình thành đất nước Argentina, nơi nhiều nguồn gốc và nền văn hóa đã gặp gỡ, hòa quyện để tạo nên một dân tộc có khả năng mở rộng cánh cửa đón nhận người khác, đồng thời thể hiện sức mạnh đứng dậy và tiếp tục tiến bước sau những khó khăn.

Ngài lưu ý rằng không thế hệ nào có thể xây dựng quê hương từ con số không. Mỗi thế hệ đều đón nhận một di sản do những người đi trước để lại. Vì thế, bên cạnh những ký ức đáng trân trọng, mỗi dân tộc cũng phải biết nhìn nhận những đau thương trong quá khứ và phân định điều gì cần được gìn giữ, điều gì cần được đổi mới.

Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “Quê hương hôm nay đang nằm trong tay anh chị em, ngày mai sẽ trở thành di sản của những người khác.”

Gìn giữ nền dân chủ và xây dựng nền kinh tế phục vụ con người

Từ trách nhiệm đối với di sản quốc gia, Đức Thánh Cha chuyển sang nhấn mạnh việc bảo vệ nền dân chủ. Theo ngài, nền dân chủ cũng là một di sản cần được gìn giữ và củng cố qua từng thế hệ.

Việc lựa chọn những người lãnh đạo thông qua bầu cử, tham gia đời sống công cộng, tự do bày tỏ quan điểm, tin tưởng vào pháp luật và nhìn nhận các thể chế như một không gian chung là những giá trị được xây dựng theo thời gian. Mỗi thế hệ đều có trách nhiệm bảo vệ và làm cho những giá trị ấy ngày càng vững chắc.

Tuy nhiên, nền dân chủ không chỉ được củng cố bằng các thiết chế chính trị. Nó còn được thể hiện qua cách con người ứng xử hằng ngày trong đời sống công cộng, qua khả năng lắng nghe, thận trọng trong lời nói và tôn trọng những người có suy nghĩ khác biệt. Chính thái độ ấy góp phần xây dựng lòng tin giữa các thành viên trong xã hội.

Đề cập đến vấn đề kinh tế và việc làm, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng một trong những điều kiện căn bản của đời sống con người là có thể sinh sống bằng chính lao động của mình. Công việc không chỉ giúp mỗi người chăm lo cho gia đình, phát triển những khả năng được trao ban, mà còn giúp họ cảm thấy mình đang góp phần xây dựng quê hương.

Vì thế, ngài kêu gọi thúc đẩy những sáng kiến mở ra cơ hội mới, khuyến khích tinh thần kinh doanh tư nhân và bảo đảm thành quả phát triển có thể đến với cả những người đang gặp nhiều khó khăn.

Đức Thánh Cha khẳng định một nguyên tắc căn bản: “Nền kinh tế phải phục vụ con người, chứ không phải con người phục vụ nền kinh tế.”

Quan tâm đến giới trẻ và bảo vệ sự sống

Đức Thánh Cha đặc biệt đề nghị dành sự quan tâm đến gia đình, tế bào nền tảng của xã hội, và giới trẻ. Ngài đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ trước thực trạng nhiều người trẻ phải rời bỏ quê hương để tìm kiếm cơ hội thực hiện ước mơ của mình.

Ngài nói: “Một quốc gia cần nghiêm túc tự hỏi mình đã sai lầm ở đâu khi những người trẻ buộc phải rời bỏ quê hương để thực hiện những ước mơ của họ.”

Theo Đức Thánh Cha, để người trẻ có thể tự do hoạch định tương lai ngay trên quê hương mình, cần đặc biệt củng cố hệ thống giáo dục, đào tạo nghề, đại học và nghiên cứu. Mỗi quốc gia đều cần đến trí tuệ và óc sáng tạo của thế hệ trẻ để xây dựng tương lai.

Từ trách nhiệm đối với các thế hệ mai sau và phẩm giá con người, Đức Thánh Cha tiếp tục nhấn mạnh bổn phận bảo vệ sự sống, từ những giây phút đầu tiên cho đến khi kết thúc cách tự nhiên. Ngài đặt câu hỏi: “Những người chưa được sinh ra đang giữ vị trí nào trong các quyết định của chúng ta?”

Đối với những người đang phải đối diện với bệnh tật, tình trạng lệ thuộc hoặc khuyết tật, ngài nhắc nhở rằng mọi người đều có bổn phận chăm sóc, xoa dịu đau khổ và đồng hành với họ. Mỗi người cần cảm nhận rằng cuộc đời mình luôn có giá trị, một giá trị không hoàn cảnh nào có thể làm suy giảm.

Chăm sóc công trình tạo dựng và đối diện với những thách đố của AI

Đức Thánh Cha cũng liên kết việc chăm sóc con người với trách nhiệm chăm sóc trái đất. Argentina được thiên nhiên ưu đãi với những cánh đồng rộng lớn, nguồn nước, tài nguyên năng lượng, khoáng sản và nhiều hệ sinh thái phong phú. Tuy nhiên, việc khai thác những tài nguyên ấy phải góp phần phục vụ phúc lợi của các cộng đồng dân cư.

Trong bối cảnh tiến bộ công nghệ diễn ra nhanh chóng, Đức Thánh Cha lưu ý đến những vấn đề rộng lớn do AI và các biến đổi công nghệ đặt ra trong lĩnh vực y khoa, giáo dục và sản xuất.

Ngài nhấn mạnh: “Sự phát triển công nghệ cần có một lương tâm đạo đức tương xứng với những thách đố mà nó đặt ra.”

Theo Đức Thánh Cha, những trách nhiệm này không dừng lại trong phạm vi một quốc gia. Từ năng lượng, lương thực cho đến những dòng di chuyển của con người, mọi sự đều có liên hệ với nhau. Vì thế, các quốc gia cần tăng cường những không gian gặp gỡ và cộng tác.

Ngài đặc biệt cảnh báo về những mối đe dọa nghiêm trọng đối với đời sống xã hội, như tội phạm có tổ chức, các mạng lưới buôn người, buôn bán vũ khí và ma túy, cũng như nạn tham nhũng. Những vấn nạn này làm suy yếu sự chung sống hòa bình, nuôi dưỡng bạo lực và lấy đi những nguồn lực cần thiết cho công ích.

Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng cần có sự phối hợp hành động giữa các quốc gia và những thể chế vững mạnh. Sự vững mạnh ấy còn tùy thuộc vào tính liêm chính cá nhân của những người được trao trách nhiệm lãnh đạo, bởi tham nhũng làm xói mòn lòng tin của người dân đối với các cơ quan công quyền.

Một trong những biểu hiện cao quý nhất của nỗ lực chung này chính là phục vụ hòa bình. Những lợi ích chính đáng của mỗi quốc gia cần được bảo vệ thông qua đối thoại, tôn trọng luật pháp và kiên trì tìm kiếm những thỏa thuận.

Sứ mạng của Hội Thánh và những giá trị làm nên đời sống xã hội

Dành một phần quan trọng trong bài diễn văn để nói về sứ mạng của Hội Thánh, Đức Thánh Cha nhắc lại lịch sử hiện diện và phục vụ lâu dài của Hội Thánh tại Argentina cũng như trên khắp châu Mỹ. Qua công cuộc loan báo Tin Mừng, giáo dục, chăm sóc người nghèo, người bệnh, các gia đình và thúc đẩy hòa giải, Hội Thánh đã góp phần quan trọng vào đời sống của xã hội.

Sứ mạng ấy bắt nguồn từ tình yêu Đức Kitô và được thể hiện qua sự đón tiếp, gần gũi với từng người, cũng như qua những hoạt động xã hội và chứng tá của những người nam nữ tận tụy phục vụ tha nhân.

Đức Thánh Cha lưu ý rằng có những giá trị mà xã hội cần đến nhưng không một chính sách công nào có thể tự mình tạo ra. Đó là lòng tin tưởng, sự tha thứ, tinh thần sẵn sàng phục vụ và ý thức rằng cuộc đời mỗi người mang một ý nghĩa vượt lên trên thành công hay tính hữu dụng. Những giá trị này được vun đắp trong lương tâm cá nhân, trong đời sống gia đình và các cộng đoàn. Đức tin chính là nguồn nuôi dưỡng và nâng đỡ những giá trị ấy.

Bên cạnh đó, Đức Thánh Cha còn nhắc đến gia sản văn hóa phong phú của Argentina, từ tác phẩm Martín Fierro của José Hernández, những trang văn của Jorge Luis Borges đến các nhà văn đã làm phong phú tiếng Tây Ban Nha bằng sắc thái riêng của vùng Río de la Plata. Ngài cũng nhắc đến Gardel, người được xem là cha đẻ của điệu tango, cùng lời ca gợi nhắc thân phận mong manh của kiếp người.

Đức Thánh Cha nhận định: “Cuộc đời chỉ như một hơi thở, nhưng điều thiện hảo mà mỗi thế hệ biết gìn giữ và trao truyền thì vẫn còn tồn tại.”

Ngài nhắc lại rằng mỗi thế hệ đều đón nhận một quê hương do những người đi trước trao lại. Trong một khoảng thời gian nhất định, thế hệ ấy có trách nhiệm sống trên mảnh đất đó, phục vụ và làm cho quê hương phát triển, rồi đến lượt mình trao lại cho những thế hệ tiếp theo.

Cầu nguyện cùng Đức Mẹ Luján cho sự hiệp nhất quốc gia

Kết thúc bài diễn văn ngày 8/11, Đức Thánh Cha gửi đến người dân Argentina hai lời mời gọi: hãy nhìn về tương lai với lòng tin tưởng và tiếp tục duy trì quyết tâm xây dựng sự hiệp nhất quốc gia.

Ngài cũng hướng lời cầu nguyện đến Đức Mẹ Luján, Đấng được người dân Argentina tôn kính là bổn mạng của đất nước, bằng chính lời cầu nguyện mà Đức Thánh Cha Phanxicô từng dành cho quê hương mình: “Xin Chúa làm cho anh chị em ngày càng lớn lên như một dân tộc.”

Chuyến viếng thăm Argentina lần này diễn ra sau 39 năm kể từ lần gần nhất một vị Giáo hoàng đặt chân đến đất nước này. Vị Giáo hoàng gần nhất từng viếng thăm Argentina là Thánh Gioan Phaolô II, vào năm 1987, khi ngài cử hành Ngày Giới trẻ Thế giới đầu tiên bên ngoài Vatican. Trước đó, năm 1982, giữa lúc cuộc xung đột liên quan đến quần đảo Malvinas – Falkland đang diễn ra, ngài đã đến Argentina với tư cách là “người hành hương trong những thời khắc khó khăn”.

Ngày nay, Đức Thánh Cha Lêô XIV đến với một đất nước đang mong mỏi sự hiệp nhất và gắn kết giữa một thế giới ngày càng phân mảnh. Argentina có 146 giám mục và 73 giáo phận, nhưng số người lãnh nhận Bí tích Rửa tội và số cuộc hôn nhân cử hành trong nhà thờ đã giảm trong những năm gần đây. Dẫu vậy, những con số thống kê không thể diễn tả hết chiều sâu của lòng đạo đức bình dân nơi người dân nước này, được thể hiện qua những đoàn người đông đảo hành hương đến Đền thánh Đức Mẹ Luján.

Trong những ngày tiếp theo của chuyến tông du, Đức Thánh Cha dự kiến sẽ viếng thăm Đền thánh Đức Mẹ Luján và mời gọi các tín hữu nhìn nơi đây không phải như “một viện bảo tàng của quá khứ để tham quan, nhưng là một trường học đức tin để ngày nay chúng ta tiếp tục kín múc nguồn sức sống”. Đó là ngôi trường dạy con người về tình yêu nhưng không, một tình yêu biết trao ban, đồng thời giúp họ nhận ra rằng Thiên Chúa hiện diện cách thực sự giữa cuộc đời.

Từ những lời nhắn nhủ dành cho các nhà lãnh đạo đến lời cầu nguyện cùng Đức Mẹ Luján, Đức Thánh Cha Lêô XIV gửi đến người dân Argentina một sứ điệp xuyên suốt: hãy biết trân trọng di sản của các thế hệ đi trước, can đảm đối diện với những thách đố hiện tại và cùng nhau xây dựng một tương lai trong đó phẩm giá con người, công ích, tình huynh đệ và hòa bình luôn được đặt ở vị trí trung tâm.