Đức Thánh Cha Lêô XIV dâng Thánh lễ kính Đức Mẹ Ba Mươi Ba, Uruguay

Trong chặng dừng chân cuối cùng tại Uruguay, ngày 8 tháng 11, Đức Thánh Cha Lêô XIV cử hành Thánh lễ trọng thể kính Đức Mẹ Ba Mươi Ba, Đấng Bổn mạng quốc gia, tại thành phố Florida. Trong bài giảng, ngài đặc biệt tri ân những người mẹ và người bà đã âm thầm gìn giữ, trao truyền đức tin qua các thế hệ; đồng thời mời gọi những người cha noi gương thánh Giuse, làm chứng cho đức tin bằng đời sống cụ thể. Đức Thánh Cha cũng nhắn nhủ các tín hữu đừng thụ động chờ đợi những người đã xa rời đức tin tự tìm đường trở về, nhưng hãy chủ động đến với họ và dẫn đưa họ đến gặp gỡ Đức Kitô.

Lorena Leonardi – Thành Vatican

“Uruguay thân mến, chúng ta phải lên đường! Chúng ta phải trở về với các gia đình, đến gần mọi người, lắng nghe những thao thức của họ và đem Đức Kitô đến cho họ!”

Lời mời gọi ấy đã được Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh trong Thánh lễ sáng Chúa Nhật, ngày 8 tháng 11, tại quảng trường trước Nhà thờ Chính tòa Florida, Uruguay. Khoảng 50.000 tín hữu đã quy tụ tham dự sự kiện. Trước khi chủ sự Thánh lễ trọng thể kính Đức Mẹ Ba Mươi Ba, Đấng Bổn mạng Uruguay, Đức Thánh Cha đã đi xe giáo hoàng chào thăm cộng đoàn hiện diện. Đây cũng là hoạt động cuối cùng của ngài tại Uruguay trước khi lên đường đến Argentina, chặng thứ hai trong chuyến tông du quốc tế lần thứ sáu.

Lịch sử gắn liền với khát vọng tự do

Dòng chữ “Domus Dei nostri” – “Nhà của Thiên Chúa chúng ta” – nổi bật trên ngôi thánh đường đang lưu giữ tượng Đức Mẹ bằng gỗ, cao khoảng 30 cm. Bức tượng gắn liền với lịch sử giành độc lập của Uruguay.

Năm 1825, các chiến sĩ yêu nước thuộc nhóm “Ba Mươi Ba người phương Đông”, do Juan Antonio Lavalleja và Manuel Oribe lãnh đạo, đã phó thác mình cho Đức Mẹ khi đổ bộ lên bãi biển Agraciada. Với khẩu hiệu “Tự do hoặc cái chết”, họ phát động cuộc khởi nghĩa, mở đầu cho tiến trình dẫn đến sự ra đời của quốc gia Uruguay ngày nay.

Được Thiên Chúa chúc phúc

Với niềm “vui mừng sâu xa”, Đức Thánh Cha Lêô XIV ngỏ lời với “những người con trai và con gái của mảnh đất Uruguay”. Ngài cho biết mình đến đây “như một người hành hương, để chia sẻ đức tin và tình yêu mà dân tộc này đã dành cho Mẹ Thiên Chúa qua nhiều thế hệ”.

Từ trình thuật Tin Mừng về cuộc viếng thăm của Đức Maria (Lc 1,39-47) và bài đọc thứ nhất nói về bà Giuđitha (Gđt 15,8-10), Đức Thánh Cha hướng suy niệm đến hai người phụ nữ có điểm chung là cùng được đón nhận “gần như một lời chúc phúc”.

Đừng để nỗi sợ hãi khuất phục

Nhắc đến bà Giuđitha, người góa phụ Do Thái đã giết tướng Hôlôphécnê để giải phóng dân mình, Đức Thánh Cha cho thấy nơi bà hình ảnh một người phụ nữ đã “không để mình bị nỗi sợ hãi khuất phục” trước hoàn cảnh khó khăn. Bà đã can đảm đưa ra một quyết định có thể khiến tính mạng mình bị đe dọa, để đem lại chiến thắng cho dân tộc, nhưng không nhận công trạng ấy về mình.

Cũng vậy, qua lời “xin vâng”, Đức Maria đã đặt trọn cuộc đời trong tay Thiên Chúa. Trong kinh Magnificat, Mẹ quy hướng mọi vinh quang và công trạng về Thiên Chúa.

Lịch sử các dân tộc luôn gắn với Thiên Chúa

Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng việc suy niệm những lời ấy trước nhan Đức Mẹ Bổn mạng mang một ý nghĩa đặc biệt. Ngài nhắc đến bức tượng Đức Mẹ nhỏ bé được đặt trên bàn thờ trong dịp này, gắn liền với một thời khắc quyết định trong lịch sử quốc gia Nam Mỹ.

Vào những thập niên đầu thế kỷ XIX, những người đấu tranh giành tự do cho mảnh đất này cũng đã chạy đến với Đức Maria, phó thác tương lai của đất nước cho sự che chở của Mẹ. Cử chỉ ấy nhắc nhở chúng ta rằng “ngay cả lịch sử của các dân tộc cũng không thể được hiểu trọn vẹn nếu loại trừ Thiên Chúa”.

Dấu ấn của những người phụ nữ

Dù các thế hệ đã thay đổi, hoàn cảnh đã đổi thay, và ngay cả mối tương quan của nhiều người Uruguay với đức tin cũng không còn như trước, Đức Maria vẫn luôn hiện diện nơi đây, Đức Thánh Cha nhận định.

Từ đó, ngài đặc biệt nhấn mạnh vai trò của những người phụ nữ trong việc trao truyền đức tin. Ngài nhớ đến những người mẹ đã dạy con trẻ những lời kinh đầu tiên; những người bà gìn giữ bàn thờ trong gia đình, cầu nguyện cho người còn sống cũng như người đã qua đời, đồng thời làm cho Thiên Chúa hiện diện trong những sinh hoạt bình dị hằng ngày.

Đó là một hành trình âm thầm nhưng bền bỉ, được vun đắp bởi đôi tay của những người phụ nữ, giúp đức tin gắn bó mật thiết với đời sống thường nhật ngay từ những thời kỳ đầu của Giáo hội.

Lòng trung tín đến cùng

Tiếp đó, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc đến thánh Timôthê và hình ảnh thân thương của bà ngoại Lôít cùng người mẹ Êunikê. Chính nơi hai người phụ nữ ấy, đức tin chân thành mà thánh Phaolô nhận thấy nơi Timôthê đã được bén rễ từ trước.

Đức Thánh Cha cũng nhấn mạnh rằng “mảnh đất này có những tên tuổi phụ nữ được khắc ghi trong lịch sử đức tin”, đó là thánh Maria Francesca Rubatto và hai chân phước tử đạo Dolores và Consuelo Aguiar-Mella. Ba cuộc đời rất khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm: lòng trung tín được thể hiện đến cùng.

Những người phụ nữ nơi cội nguồn đức tin

Những câu chuyện về phụ nữ thường không được ghi lại trong sách vở, nhưng lại in đậm trong ký ức thầm lặng của mỗi gia đình, qua những cử chỉ thân quen, chân thành và đáng tin cậy được lặp lại từng ngày.

Điều ấy không chỉ diễn ra tại Uruguay. Nơi cội nguồn đức tin của mỗi người, “thường có tên của một người phụ nữ đặc biệt”: một người mẹ, người bà, người đỡ đầu, một nữ tu hay một giáo lý viên.

Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “Có thể chúng ta không nhớ hết những lời họ đã nói với mình, nhưng chúng ta nhớ rất rõ cách họ cầu nguyện, cách họ nói về Chúa và niềm xác tín thể hiện qua chính đời sống của họ.”

Ngài tha thiết bày tỏ lòng tri ân:

“Hôm nay, tôi muốn gửi lời cảm ơn đến tất cả những người phụ nữ ấy. Xin cảm ơn vì đã tin tưởng, xin cảm ơn vì đã gìn giữ con đường hướng về Thiên Chúa luôn rộng mở trong biết bao gia đình.”

Giữa lời cầu nguyện và những hy sinh

Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp tục bày tỏ lòng biết ơn đối với những người phụ nữ đã kiên trì trao truyền đức tin. Họ đã đi qua những chặng đường quanh co cũng như những đại lộ rộng mở, có khi đơn độc, có khi được người khác đồng hành. Nhưng trong mọi hoàn cảnh, họ vẫn được nâng đỡ bằng những lời cầu nguyện âm thầm và không đánh mất ngôi sao định hướng của đời mình.

Có những người được nâng đỡ nhờ truyền thống đức tin lâu đời của gia đình; nhưng cũng có những người phải nỗ lực nhiều hơn, đôi khi không nhận được sự cảm thông hay nâng đỡ từ chính những người thân trong nhà.

Đức Thánh Cha nhận xét rằng trái tim của những người phụ nữ ấy thường mang nặng những nỗi đau riêng. Họ đã dạy con cái cầu nguyện, nhưng ngày nay “những người con ấy không còn cầu nguyện nữa”. Họ từng nói với các cháu về Thiên Chúa, nhưng giờ đây lại “không biết liệu những lời ấy có để lại dấu ấn nào trong tâm hồn chúng hay không”. Trong những phút giây lặng lẽ của tâm hồn, đôi khi họ tự hỏi liệu mình đã làm điều gì sai trái, hay tất cả những cố gắng ấy đã trở nên vô ích.

Tìm đến những người đã xa cách

Nhắc đến chứng tá của thánh Mônica, người đã kiên trì cầu nguyện suốt nhiều năm cho người con Augustinô khi ngài còn “xa cách Thiên Chúa”, Đức Thánh Cha khuyến khích các tín hữu đừng bao giờ nghĩ rằng những gì mình đã gieo vãi là mất đi.

Ngài tha thiết nhắn nhủ:

“Hỡi những người mẹ và người bà, đừng bao giờ mệt mỏi trong việc trao truyền đức tin! Hãy loan báo Tin Mừng bằng đời sống và lời nói. Hãy kiên trì trong cầu nguyện, tình yêu và hy vọng; hãy tiếp tục cả khi thuận tiện lẫn lúc không thuận tiện. Hãy làm điều đó với lòng kiên nhẫn, không khắc nghiệt và không nản lòng.”

Sự hiện diện và chứng tá cụ thể

Trong bài giảng, nhiều lần bị gián đoạn bởi những tràng pháo tay, Đức Thánh Cha khích lệ mọi người đừng bỏ cuộc, bởi vì “có những cánh cửa anh chị em không thể mở được, nhưng Thiên Chúa thì có thể”.

Sau đó, ngài hướng lời đến những người đàn ông, đặc biệt là các bậc làm cha và làm ông:

“Con cái và cháu chắt của anh em cần nhìn thấy đức tin có một vị trí cụ thể trong đời sống của những người đàn ông trong gia đình mình.”

Đức Thánh Cha mời gọi họ noi gương thánh Giuse, người luôn hiện diện và tận tâm trong việc dưỡng dục Chúa Giêsu:

“Người trẻ cần nhìn thấy anh em cầu nguyện, lãnh nhận các Bí tích, tôn trọng vợ mình, biết xin lỗi và sống trung thực, ngay cả khi điều đó đòi hỏi phải hy sinh. Một người con học được rất nhiều khi thấy cha mình quỳ gối trước Thiên Chúa mà không cảm thấy điều ấy làm mình kém nam tính.”

Để nâng đỡ các gia đình, Đức Thánh Cha cũng mời gọi các giám mục, linh mục và những người sống đời thánh hiến quảng đại thực thi thiên chức làm cha và làm mẹ thiêng liêng, nâng đỡ những người đang chao đảo và giúp họ tìm lại con đường trở về với Thiên Chúa.

Đức Maria, mẫu gương cho mọi người

Nếu trao truyền đức tin có nghĩa là “dẫn đưa người khác đến với Đức Kitô”, thì không ai chỉ cho chúng ta cách thực hiện điều ấy rõ ràng hơn Đức Maria. Sự cao cả của Mẹ “phát xuất từ mối tương quan với Đức Kitô: Mẹ đón nhận Người, sống nhờ Người và dẫn đưa người khác đến với Người”.

Trong ngày lễ kính Đức Mẹ Bổn mạng Uruguay, Đức Thánh Cha Lêô XIV mời gọi mọi người cầu nguyện cho những người đang gánh vác trách nhiệm lãnh đạo đất nước, để họ luôn hành động ngay chính và theo đuổi công ích. Ngài cũng cầu nguyện cho các gia đình, người trẻ, những người đau khổ, những người cảm thấy xa cách Thiên Chúa và tất cả những ai đang cần thay đổi đời sống.

Đức Maria, Đấng “đã đứng dậy và vội vã lên đường”, chỉ cho chúng ta con đường phải bước đi. Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “Chúng ta không thể cứ mãi chờ đợi những người đã xa cách tự mình trở về.” Mỗi người đều biết mình cần chủ động đến với ai: có thể là một người con, một người bạn, một người hàng xóm, một người đã từ lâu không còn tin, hoặc một người chưa từng có ai ở bên để nói với họ về Thiên Chúa.

Yêu mến và đem Đức Kitô đến cho tha nhân

Đức Thánh Cha bày tỏ ước mong Đức Mẹ dạy chúng ta biết nhận ra Đức Kitô nơi người nghèo, người đau yếu và những người cô đơn, để đem Người đến với những nơi mà Người vẫn chưa được nhận biết.

Thông báo sẽ đặt Hoa Hồng Vàng trước tượng Đức Mẹ Ba Mươi Ba, Đức Thánh Cha Lêô XIV một lần nữa phó thác Uruguay và toàn thể người dân nước này cho sự che chở của Đức Mẹ Bổn mạng.

Sau cùng, ngài cầu xin để những người con của Mẹ có thể “yêu mến Đức Kitô như Mẹ đã yêu mến Người” và “đem Người đến cho tha nhân như Mẹ đã đem Người đến”.

Tình thân, chén mate và tình bằng hữu

Cuối Thánh lễ, Đức cha Alfonso María Bauer Ormazábal, Giám mục Florida thuộc Dòng Salêdiêng, đã thay mặt cộng đoàn bày tỏ lòng biết ơn Đức Thánh Cha. Ngài nhấn mạnh: “Từ các em thiếu nhi, thiếu niên, người trẻ, người trưởng thành cho đến người cao tuổi, tất cả chúng tôi đều vui mừng được đón tiếp Đức Thánh Cha, bởi ngài đã đến để củng cố chúng tôi trong đức tin.”

Đức cha mô tả Uruguay là “một đất nước của tình thân, của những chén mate được chia sẻ và những nhóm bạn bè quây quần bên nhau”.

Ngài nhắc lại rằng nền độc lập của quốc gia được tuyên bố tại nơi được gọi là “Bàn thờ Tổ quốc”, ngay dưới ánh nhìn của Đức Mẹ Ba Mươi Ba. Đức cha khẳng định: “Chúng tôi đang ở trong nhà của Mẹ, ngôi nhà của Người Mẹ và Đấng Bổn mạng Uruguay.” Đức Mẹ không chỉ đồng hành với sự ra đời của đất nước, mà còn tiếp tục chăm sóc những người con trai và con gái của mình.

Một Giáo hội hiệp nhất

Đức cha Florida xin Đức Trinh Nữ Maria chuyển cầu cho những khó khăn đang đè nặng trên đất nước, bao gồm tình trạng nghèo đói của nhiều trẻ em, nạn thất nghiệp, sự cô đơn, tình trạng mất phương hướng, các chứng nghiện ngập, những vấn đề về sức khỏe tâm thần, sự phân hóa xã hội và bạo lực.

Giữa một thế giới đầy chia rẽ, Đức cha bày tỏ ước muốn: “Chúng tôi muốn trở thành một Giáo hội hiệp nhất: chúng tôi không muốn khoanh tay đứng nhìn trước thách đố truyền giáo của thời đại hôm nay.”

Sau cùng, ngài nhắc đến chân phước Jacinto Vera, vị đã không mệt mỏi đi đến mọi miền đất nước. Noi gương ngài, Đức cha mời gọi các tín hữu tiếp tục “đem Tin Mừng đến những nơi đang thiếu ánh sáng, ý nghĩa và hy vọng”.

Lời từ biệt dành cho đất nước nhỏ bé với trái tim rộng lớn

Sau khi trao đổi quà tặng, trước lúc chia tay Uruguay – đất nước thân yêu – Đức Thánh Cha Lêô XIV một lần nữa ngỏ lời cảm ơn tất cả những người đã góp phần làm nên chuyến viếng thăm của ngài, từ các nhà chức trách, những người thiện nguyện, các cộng đoàn cho đến từng gia đình.

Ngài chia sẻ:

“Người ta đã nói với tôi rằng, mặc dù Uruguay là một quốc gia tương đối nhỏ bé, nhưng người dân nơi đây có một trái tim quảng đại và có khả năng thực hiện những điều lớn lao. Điều đó đã được thể hiện rõ ràng trong những ngày vừa qua. Anh chị em đã chuẩn bị mọi sự rất chu đáo. Tôi chân thành cảm ơn!”

Đức Thánh Cha nhận định rằng những gì đã diễn ra tại Montevideo, Paysandú và Florida sẽ “lan tỏa đến những vùng còn lại của đất nước và ra toàn thế giới”. Giữa những tràng pháo tay, ngài giải thích: “Đó chính là phép tính của đức tin: những gì chúng ta đã lãnh nhận và quảng đại trao ban nhưng không, nhờ ân sủng Thiên Chúa, sẽ được nhân lên, mở ra những chân trời mới, làm phong phú cuộc sống và đem lại cho chúng ta một ý nghĩa mới.”

Ngài mời gọi mọi người tiếp tục “nhân rộng đức tin, niềm hy vọng và đức mến”, sống và loan báo niềm vui phát xuất từ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô, để đạt đến “một cuộc sống sung mãn và sinh nhiều hoa trái”.

Đức Thánh Cha kết thúc lời từ biệt bằng lời cầu nguyện:

“Nhờ lời chuyển cầu của Đức Mẹ Ba Mươi Ba, tôi xin Thiên Chúa chúc lành cho dân tộc Uruguay và dẫn dắt đất nước này bước đi trên những nẻo đường hiệp nhất và hòa bình. Tôi luôn mang anh chị em trong trái tim mình và xin anh chị em tiếp tục đồng hành với tôi bằng lời cầu nguyện. Xin cảm ơn Uruguay!”

Sau đó, Đức Thánh Cha chủ sự giờ kinh Truyền Tin và đặt Hoa Hồng Vàng dưới chân tượng Đức Mẹ Ba Mươi Ba.