Tài xế Grab phản đối mức khấu trừ, kêu gọi tắt ứng dụng hai ngày

Hàng trăm tài xế Grab tại Việt Nam đang chuẩn bị tham gia một cuộc tẩy chay kéo dài hai ngày, nhằm phản đối các khoản hoa hồng và phí khấu trừ mà họ cho rằng có thể lên tới 40–45% giá trị mỗi chuyến xe.

Lời kêu gọi đang được lan truyền trên các nhóm Facebook dành cho tài xế Grab, đề nghị mọi người đăng xuất khỏi ứng dụng trong hai ngày 12 và 13 tháng 9. Phong trào hiện vẫn mang tính tự phát, khởi nguồn từ mạng xã hội, nhưng đang nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của nhiều tài xế trong bối cảnh thu nhập giảm trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

“Grab thu 18.000 đồng, tài xế chỉ nhận 9.630 đồng”

Các phản ánh về thu nhập thấp bắt đầu xuất hiện từ đầu tháng 9 trong những nhóm trực tuyến dành cho tài xế.

Một lời kêu gọi được đăng trong nhóm Grab Drivers Community Vietnam, với khoảng 166.000 thành viên, viết: “Mọi người hãy cùng nhau đứng lên. Ngày 12 và 13. Thật sự quá bất công.”

Bài đăng kèm hình ảnh các tài xế đứng bên một biểu ngữ phản đối việc tăng hoa hồng và các khoản phí đã nhận được hơn 3.000 lượt tương tác và nhanh chóng được chia sẻ sang nhiều nhóm khác.

Một tài xế giải thích lý do tham gia phản đối: “Grab thu một khoản phí quá cao. Một chuyến xe khách trả 18.000 đồng nhưng tài xế chỉ nhận được 9.630 đồng.”

Theo người này, ngoài phần khấu trừ còn có 3.000 đồng phí nền tảng và 2.000 đồng phí tham gia Ride Cover. Một số tài xế cho rằng nếu cộng tất cả các khoản, tổng mức khấu trừ có thể lên tới 40–45% cho mỗi chuyến.

Một tài xế khác kể rằng sau một ca làm việc kéo dài tám giờ, số tiền còn lại chỉ khoảng 230.000 đồng, chưa tới 9 USD.

“Tôi ra đường lúc 5 giờ 30 chiều và về nhà lúc 1 giờ 30 sáng. Tám tiếng đồng hồ. Trừ 70.000 đồng tiền xăng, tôi còn 230.000 đồng. Lưng tôi đau nhừ. Thật sự quá thất vọng.”

Giá cước giảm, chi phí sinh hoạt tăng

Một số tài xế còn so sánh mức thu nhập hiện nay với một năm trước.

“Một năm trước, tài xế nhận 15.000 đồng cho một chuyến dài 3 km, chưa tính quãng đường đến đón khách. Bây giờ chúng tôi chỉ nhận 13.000 đồng, trong khi hành khách phải trả 25.000 đồng.”

Theo Grab, mức hoa hồng đối với dịch vụ GrabBike nằm trong khoảng 20–27%.

Tuy nhiên, các tài xế cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở tỷ lệ hoa hồng được công bố, mà còn ở cách các khoản phí được tính trên từng chuyến.

“Một hành khách trả 25.000 đồng, tài xế nhận 13.000 đồng. Như vậy có hợp lý không? Giá cước đã giảm khoảng một tháng nay, trong khi chi phí sinh hoạt vẫn không ngừng tăng. Mọi thứ ngày càng đắt đỏ, từng ngày, từng năm.”

Không phải ai cũng có thể đình công

Mặc dù nhiều tài xế ủng hộ cuộc tẩy chay, một số người lo ngại rằng họ không đủ khả năng nghỉ chạy trong hai ngày.

Một tài xế viết: “Tôi đang mắc nợ, nên mong mọi người thông cảm, ngày 12 và 13 tôi vẫn phải chạy. Tôi không còn lựa chọn nào khác.”

Một người khác kêu gọi đồng nghiệp suy nghĩ kỹ trước khi tắt ứng dụng:

“Trước khi quyết định tắt ứng dụng, hãy suy nghĩ thật kỹ. […] Anh em sẽ làm gì để tiếp tục trang trải cuộc sống? Xin đừng hành động theo cảm tính. Và điều cuối cùng tôi muốn nhắc mọi người: HÃY NGHĨ ĐẾN VỢ VÀ CON Ở NHÀ.”

Những lời chia sẻ này cho thấy một nghịch lý: dù bất mãn với điều kiện làm việc, nhiều tài xế vẫn phụ thuộc vào chính nền tảng mà họ đang phản đối để duy trì thu nhập.

Tài xế là “đối tác”, không phải nhân viên truyền thống

Một trong những vấn đề căn bản là các tài xế hoạt động với tư cách đối tác của nền tảng, thay vì người lao động theo quan hệ việc làm truyền thống.

Điều này khiến họ khó có thể thương lượng tập thể về điều kiện làm việc và khó đạt được những cơ chế bảo đảm tương tự người lao động làm công ăn lương.

Về phía Grab, công ty hiện chưa chính thức phản hồi các yêu cầu của tài xế.

Một thông báo được cho là của Grab đang được lan truyền trong các nhóm tài xế, kêu gọi mọi người “không tự ý tắt ứng dụng” trong hai ngày 12 và 13 tháng 9, đồng thời cảnh báo tài khoản có thể bị “xóa vĩnh viễn”.

Tuy nhiên, tính xác thực của thông báo này vẫn chưa được kiểm chứng. Hãng truyền thông địa phương Luật Khoa cho biết đã nhiều lần liên hệ với Grab Việt Nam và văn phòng đại diện của công ty tại Hà Nội ngày 9 tháng 9 nhưng chưa nhận được phản hồi.

Từ 15% đến mô hình phí linh hoạt

Grab gia nhập thị trường Việt Nam năm 2014. Trong những năm đầu, công ty miễn hoa hồng để nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường.

Đến năm 2017, Grab bắt đầu áp dụng mức hoa hồng 15%.

Tháng 1 năm 2018, tỷ lệ này tăng từ 20% lên 23,6%, khiến hàng trăm tài xế GrabBike tắt ứng dụng và tập trung bên ngoài văn phòng công ty tại Hà Nội.

Tháng 9 cùng năm, tỷ lệ được điều chỉnh xuống 20%. Đến tháng 12 năm 2020, mức khấu trừ tăng lên 27,27%, tiếp tục dẫn đến những cuộc phản đối của tài xế tại Hà Nội.

Nhưng vấn đề hiện nay phức tạp hơn việc xác định một tỷ lệ hoa hồng cố định.

Thu nhập được quyết định bởi thuật toán

Điểm gây quan ngại lớn nhất hiện nay là cách Grab xác định phần doanh thu của mình.

Từ năm 2024, công ty bắt đầu triển khai tại nhiều khu vực ở Việt Nam một mô hình được gọi là “phí sử dụng ứng dụng linh hoạt”, áp dụng cho từng chuyến xe và đơn hàng.

Mô hình này ban đầu được thử nghiệm tại một số tỉnh, sau đó từng bước mở rộng sang những khu vực khác.

Theo Grab, hệ thống được thiết kế để tính đến nhiều yếu tố liên quan đến từng chuyến đi, chẳng hạn như thời gian, quãng đường tài xế di chuyển, điều kiện thời tiết, tình trạng giao thông và tương quan cung – cầu tại một khu vực vào một thời điểm cụ thể.

Trong điều khoản dịch vụ được cập nhật tháng 7 năm 2026, Grab định nghĩa “Phí Sử dụng Ứng dụng” là phần doanh thu mà tài xế phải trả cho Grab theo thỏa thuận thương mại giữa hai bên, đồng thời cho biết mức phí này có thể thay đổi tùy từng chuyến xe hoặc đơn hàng.

Chính sự biến động dựa trên thuật toán này đang khiến nhiều tài xế lo ngại.

Thu nhập thực tế có thể thay đổi từ chuyến này sang chuyến khác. Theo phản ánh của các tài xế, điều đó khiến họ ngày càng khó xác định chính xác bao nhiêu phần trong số tiền hành khách trả thực sự đến tay mình.

Khi một nền tảng chiếm phần lớn thị trường

Một yếu tố khác khiến tài xế khó lựa chọn là vị thế áp đảo của Grab trên thị trường.

Theo những ước tính được báo chí địa phương dẫn lại, Grab hiện chiếm khoảng 70% thị phần dịch vụ gọi xe công nghệ tại Việt Nam.

Điều đó đồng nghĩa với việc một tài xế có thể không dễ dàng rời khỏi Grab để chuyển sang một nền tảng khác, ngay cả khi không hài lòng với chính sách của công ty.

Vì thế, cuộc phản đối ngày 12 và 13 tháng 9 không chỉ đặt ra câu hỏi về mức phí mà Grab thu từ tài xế, mà còn làm nổi bật một vấn đề rộng hơn: khi công việc ngày càng được điều phối bởi các nền tảng kỹ thuật số và thuật toán, người lao động thực sự có bao nhiêu quyền thương lượng đối với những điều kiện quyết định thu nhập của họ?

Hiện vẫn chưa rõ có bao nhiêu tài xế thực sự tham gia cuộc tẩy chay trong hai ngày 12–13 tháng 9, cũng như hoạt động của Grab tại các thành phố lớn sẽ bị ảnh hưởng đến mức nào.

Cho đến nay, chưa có thông tin về sự can thiệp công khai của các cơ quan chức năng Việt Nam nhằm bảo vệ quyền lợi của tài xế hoặc đứng ra làm trung gian giải quyết tranh chấp.

Cuộc phản đối vì thế vẫn đang diễn ra chủ yếu trên mạng xã hội, giữa những người tài xế vừa muốn bảo vệ thu nhập của mình, vừa phải đối diện với một thực tế đầy nghịch lý: họ có thể phản đối thuật toán, nhưng lại không dễ dàng sống nếu thiếu chính nền tảng đang vận hành thuật toán ấy.

https://www.asianews.it/en/south-east-asia/vietnam/slaves-to-the-algorithm-grab-drivers-strike-over-commissions