HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Hành trình trở thành người Công giáo của Thánh Têrêsa Bênêđicta Thánh Giá, Edith Stein, bắt đầu từ một cuộc tìm kiếm chân lý sâu xa. Sinh trưởng trong một gia đình Do Thái, Edith Stein từng rời xa đời sống tôn giáo khi còn trẻ. Là một triết gia, bà dành nhiều năm nghiên cứu triết học hiện đại, với khát vọng tìm kiếm câu trả lời cho những vấn đề căn bản của con người.
Trong hành trình trí thức ấy, Edith bắt đầu tìm hiểu các tác phẩm Kitô giáo, trong đó có Tân Ước và Linh Thao của Thánh Inhaxiô Loyola. Tuy nhiên, chính cuốn Tự truyện của Thánh Têrêsa Avila đã trở thành bước ngoặt quyết định trong cuộc đời bà.
- “Đây chính là sự thật”
Mùa hè năm 1921, Edith đến nghỉ tại Bergzabern, thuộc vùng Palatinate, trong nhà của Hedwig Conrad-Martius, một người bạn từng là học trò của triết gia Edmund Husserl.
Một buổi tối, Edith cầm lên cuốn sách kể về cuộc đời Thánh Têrêsa Avila và bắt đầu đọc. Bà đọc suốt đêm. Khi đọc xong, bà đã thốt lên: “Đây chính là sự thật.”
Sau này, khi nhìn lại hành trình tìm kiếm của mình, Edith viết: “Khát vọng chân lý của tôi chính là một lời cầu nguyện duy nhất.”
Câu nói ấy giúp chúng ta hiểu sâu hơn về cuộc trở lại của Edith Stein. Đó không phải là một quyết định nhất thời, nhưng là kết quả của một hành trình dài, trong đó trí tuệ và con tim cùng hướng về chân lý.
Cuốn sách của Thánh Têrêsa Avila đã giúp Edith nhận ra điều mà bà vẫn tìm kiếm bấy lâu: chân lý không chỉ là một khái niệm triết học để suy tư, nhưng là một thực tại có thể được gặp gỡ trong đời sống con người và trong tương quan với Thiên Chúa.
Ít tháng sau, ngày 1 tháng 1 năm 1922, Edith Stein lãnh nhận Bí tích Rửa tội và chính thức gia nhập Giáo hội Công giáo.
Sau này, bà gia nhập Dòng Cát Minh và chọn tên dòng là Têrêsa Bênêđicta Thánh Giá, để bày tỏ lòng biết ơn đối với Thánh Têrêsa Avila, người đã trở thành một trong những nhân vật quan trọng nhất trên hành trình đức tin của bà.
- Từ chân lý đến sự thấu cảm
Sau khi trở thành người Công giáo, Edith Stein không từ bỏ con đường triết học. Trái lại, đức tin giúp bà đào sâu hơn những câu hỏi về con người, phẩm giá, tự do, tình yêu và tương quan giữa người với người.
Một trong những công trình quan trọng của bà là tác phẩm Về vấn đề thấu cảm, được hoàn thành năm 1917. Đối với Edith Stein, thấu cảm không đơn giản chỉ là cảm thấy buồn hay vui cùng người khác, cũng không phải là tưởng tượng mình đang ở vào hoàn cảnh của họ.
Thấu cảm là khả năng thực sự nhận ra thế giới nội tâm của một người khác, đồng thời vẫn tôn trọng họ như một con người riêng biệt.
Khi nhìn thấy nỗi đau trên khuôn mặt của một người bạn, chúng ta không biến nỗi đau ấy thành nỗi đau của chính mình, nhưng nhận ra nó như một thực tại đang hiện diện nơi người kia. Nhờ đó, chúng ta có thể đến gần họ mà không chiếm hữu hay áp đặt kinh nghiệm của mình lên họ.
Đối với Edith Stein, thấu cảm vì thế không chỉ là một khả năng tâm lý, mà còn mang chiều kích luân lý và đạo đức. Nó giúp con người bước ra khỏi thế giới khép kín của bản thân để thực sự gặp gỡ người khác.
- Học cách bước ra khỏi chính mình
Muốn hiểu người khác, trước hết con người phải biết bước ra khỏi những bận tâm của chính mình.
Chúng ta thường dễ bị cuốn vào suy nghĩ, cảm xúc, những vấn đề và nhu cầu riêng. Chính điều đó khiến chúng ta khó nhận ra điều đang xảy ra trong tâm hồn người bên cạnh.
Theo tinh thần của Edith Stein, thấu cảm đòi hỏi chúng ta tạm gác những suy nghĩ riêng để dành sự chú ý thực sự cho người khác.
Điều này đặc biệt quan trọng trong đời sống hằng ngày. Khi một người bạn đang nói, chúng ta không nên chỉ chờ đến lượt mình để kể câu chuyện của mình. Chúng ta được mời gọi thực sự lắng nghe, hiện diện và đón nhận điều người kia đang muốn chia sẻ.
Thấu cảm bắt đầu từ một hành động rất đơn giản: nhận ra người khác đang hiện diện.
- Học cách yêu thương
Thấu cảm cũng không thể tách rời tình yêu. Khi yêu thương một người, chúng ta sẵn sàng tạm gác những nhu cầu và cảm xúc riêng để quan tâm đến niềm vui hay nỗi đau của họ.
Nếu một người bạn đang vui, tình yêu giúp chúng ta vui với niềm vui của họ. Nếu họ đang đau khổ, tình yêu thúc đẩy chúng ta ở bên và nâng đỡ họ.
Điều đó không có nghĩa là chúng ta phải giả tạo hoặc phủ nhận những cảm xúc của chính mình. Tình yêu đích thực là khả năng tự nguyện hy sinh một phần sự tiện nghi của bản thân để đem lại điều tốt đẹp cho người khác.
Chính trong tương quan hai chiều ấy mà con người thực sự trở thành cộng đoàn: mỗi người biết quan tâm đến người khác, và đồng thời cũng để cho người khác bước vào cuộc đời mình.
- Nhìn thấy con người, thay vì những nhãn hiệu
Một trở ngại khác đối với lòng thấu cảm là việc chúng ta thường nhìn người khác qua những nhãn hiệu.
Khi quy một người vào một nhóm, một quan điểm, một tôn giáo, một cộng đồng hay một phe phái, chúng ta rất dễ quên rằng phía sau những nhãn hiệu ấy luôn là một con người cụ thể với một khuôn mặt, một câu chuyện, những niềm vui và những nỗi đau riêng.
Nhưng khi gặp một con người cụ thể, chúng ta khó có thể dễ dàng bỏ qua họ.
Theo Edith Stein, mỗi con người đều độc nhất và không thể bị giản lược thành một nhãn hiệu hay một tập hợp các đặc điểm. Chúng ta chỉ thực sự hiểu mình và xây dựng cộng đồng khi biết gặp gỡ, lắng nghe và tôn trọng từng con người cụ thể.
- Một bài học vẫn còn nguyên giá trị hôm nay
Tư tưởng của Edith Stein đặc biệt có ý nghĩa trong thời đại kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo. Ngày nay, các hệ thống AI có thể tạo ra những câu trả lời nghe có vẻ đồng cảm, nhận diện cảm xúc trong giọng nói hoặc văn bản và đưa ra những lời an ủi rất tự nhiên.
Tuy nhiên, sự hiện diện thực sự của con người vẫn không thể được thay thế. Một hệ thống có thể mô phỏng ngôn ngữ của sự cảm thông, nhưng không có kinh nghiệm sống của một con người đang thực sự đứng trước một người đau khổ.
Vì thế, công nghệ có thể hỗ trợ con người diễn đạt cách nhẹ nhàng hơn, nhưng không nên trở thành sự thay thế cho sự hiện diện, lắng nghe và yêu thương giữa người với người.
Đây cũng là điều làm cho chứng tá của Edith Stein trở nên đặc biệt. Bà không chỉ nghiên cứu về sự thấu cảm trong sách vở, nhưng đã sống điều ấy trong những hoàn cảnh đau thương nhất.
Bị bắt cùng những người Do Thái đã trở thành Kitô hữu tại Hà Lan, Edith Stein bị đưa đến trại Auschwitz và qua đời tại đó năm 1942. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, bà vẫn được nhớ đến như một người quan tâm đến những người chung quanh và cố gắng đem lại sự nâng đỡ cho họ.
Giáo hội tuyên phong Edith Stein lên hàng hiển thánh với danh hiệu Thánh Têrêsa Bênêđicta Thánh Giá, đồng thời nhận ngài là một trong những vị Đồng Bổn mạng châu Âu.
Từ một triết gia từng đứng ngoài đức tin đến một nữ tu Cát Minh và vị thánh tử đạo, cuộc đời Edith Stein cho thấy một hành trình tìm kiếm chân lý có thể dẫn con người đến một cuộc gặp gỡ sâu xa với Thiên Chúa.
Và câu nói của bà sau khi đọc cuốn sách về Thánh Têrêsa Avila vẫn như một chìa khóa để hiểu toàn bộ hành trình ấy: “Đây chính là sự thật.”
Đối với Thánh Edith Stein, tìm kiếm chân lý không phải là một hành trình chỉ dành cho trí tuệ. Đó còn là hành trình mở rộng con tim, học cách nhận ra Thiên Chúa, gặp gỡ tha nhân và biến chân lý đã nhận được thành tình yêu được sống mỗi ngày.
