Toyota chuẩn bị cho kỷ nguyên robot trong nhà máy

Toyota đang lên kế hoạch đầu tư lớn để hiện đại hóa các nhà máy và hệ thống sản xuất, với khoảng 400.000 robot được triển khai từ năm 2028. Tuy nhiên, tập đoàn Nhật Bản khẳng định mục tiêu không phải là thay thế con người, mà là để robot làm việc cùng với con người.

Con số 400.000 robot cùng khoản đầu tư tiềm năng lên tới khoảng 5,6 tỷ euro, đủ để hình dung về một nhà máy ô tô của tương lai: các dây chuyền lắp ráp được vận hành bởi máy móc, hệ thống logistics tự động hóa cao và con người ngày càng ít trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất. Tuy nhiên, thực tế có thể phức tạp hơn và cũng ít đáng lo ngại hơn.

Toyota, nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới, ước tính việc hiện đại hóa hệ thống sản xuất có thể đòi hỏi khoản đầu tư ở quy mô này mỗi năm kể từ năm 2028. Dù vậy, đây chưa phải là cam kết chi tiêu cuối cùng và Toyota cũng chưa cho biết kế hoạch này sẽ được duy trì trong bao nhiêu năm.

Dự án không chỉ liên quan đến các nhà máy của Toyota mà còn bao gồm những công ty trong tập đoàn và các nhà cung cấp lớn. Khoảng 400.000 robot sẽ bao gồm cả những máy móc hiện có cần được thay thế lẫn các hệ thống mới. Quy mô của kế hoạch rất đáng chú ý, bao gồm robot công nghiệp truyền thống, hệ thống logistics tự động và những loại máy móc mới có khả năng làm việc cùng con người, trong đó có cả robot hình người – một lĩnh vực đang nhận được nhiều khoản đầu tư của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Không chỉ để giảm chi phí lao động

Lý do Toyota đẩy mạnh tự động hóa không đơn thuần là nhằm tiết kiệm chi phí nhân công. Nhật Bản đang phải đối mặt với tình trạng dân số già hóa và thiếu hụt lao động ngày càng gia tăng, trong khi nhiều nhà máy Toyota cũng cần được hiện đại hóa.

Vì thế, robot không chỉ trở thành đối tượng có khả năng thay thế người lao động, mà trong một số trường hợp còn là giải pháp trước thực tế ngày càng khó tìm được nhân công.

Điều này cũng tạo nên một thay đổi đáng kể về mặt văn hóa sản xuất. Toyota là công ty đã biến phương thức sản xuất nổi tiếng Toyota Production System thành một mô hình công nghiệp được nghiên cứu tại các trường đại học và áp dụng tại nhiều nhà máy trên thế giới.

Nền tảng của phương thức này là hiệu quả, loại bỏ lãng phí và sản xuất đúng lúc, nhưng đồng thời còn đề cao khả năng của con người trong việc phát hiện vấn đề và không ngừng cải tiến quy trình.

Giờ đây, triết lý ấy phải học cách cùng tồn tại với những robot ngày càng tự chủ và trí tuệ nhân tạo hiện thân trong các hệ thống vật lý. Mục tiêu không đơn giản là đặt một cánh tay robot vào vị trí trước đây có một công nhân làm việc, mà là huấn luyện máy móc thực hiện những công việc đa dạng hơn, đưa chúng ra khỏi các khu vực bảo vệ truyền thống và để chúng làm việc trong cùng môi trường với con người.

Con người và robot cùng làm việc

Theo những gì Toyota công bố, “nhà máy không có công nhân” không phải là mục tiêu. Phó Chủ tịch Điều hành Hiroki Nakajima nói về một tương lai trong đó con người và robot có thể cùng tồn tại, thay vì máy móc đơn thuần thay thế con người.

Toyota xem tự động hóa như một công cụ nhằm tăng năng suất, cải thiện điều kiện làm việc và bù đắp tình trạng ngày càng khó tuyển dụng lao động. Tuy nhiên, đây mới là định hướng của công ty, chứ chưa phải sự bảo đảm về những tác động đối với việc làm trong quá trình chuyển đổi.

400.000 robot cũng không đồng nghĩa với việc Toyota sẽ giảm 400.000 lao động. Ngân sách này bao gồm những máy móc hiện có cần được thay thế, các robot công nghiệp mới và những hệ thống logistics tự động cùng robot hình người, không chỉ dành cho các nhà máy Toyota mà còn cho các công ty trong tập đoàn và những nhà cung cấp lớn.

Vì thế, việc quy đổi trực tiếp số robot thành số việc làm bị mất sẽ không có cơ sở. Tuy nhiên, cũng không thể khẳng định rằng tự động hóa ở quy mô lớn như vậy sẽ không ảnh hưởng đến việc làm.

Robot hình người vẫn còn ở phía trước

Nhà máy với hàng loạt robot hình người vẫn thuộc về tương lai nhiều hơn là hiện tại. Theo Liên đoàn Robot học Quốc tế, năm 2025 chỉ có khoảng 7.000 robot hình người được bán trên toàn thế giới cho các ứng dụng công nghiệp và chuyên nghiệp; nhiều robot trong số đó vẫn được sử dụng cho nghiên cứu và đào tạo các hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Trong các nhà máy ô tô – một trong những môi trường thử nghiệm tiên tiến nhất cho công nghệ mới – những thử nghiệm hiện nay thường chỉ liên quan đến một robot hoặc vài chục robot hình người tại mỗi nhà máy. Con số này vẫn còn rất xa so với khoảng 542.000 robot công nghiệp truyền thống được lắp đặt trên toàn thế giới trong năm 2024.

Toyota cũng không phải là công ty duy nhất theo hướng này. Hyundai, chủ sở hữu công ty chuyên về robot Boston Dynamics của Mỹ, đã công bố kế hoạch đưa robot hình người vào các hoạt động sản xuất tại Hoa Kỳ từ năm 2028.

Ngành công nghiệp ô tô vì thế có thể trở thành một trong những môi trường thử nghiệm quy mô lớn đầu tiên đối với một thế hệ robot rất khác với những robot đã hàn thân xe trong nhiều thập niên qua.

Cuộc cạnh tranh mới của ngành ô tô

Lý do còn nằm ở kinh tế. Quá trình chuyển đổi sang xe điện đã làm xuất hiện nhiều đối thủ mới, đặc biệt là các nhà sản xuất Trung Quốc có khả năng thiết kế xe và tổ chức sản xuất với thời gian và chi phí mà nhiều nhà sản xuất truyền thống khó theo kịp.

Tự động hóa ở mức cao hơn có thể giúp giảm chi phí, tăng tính linh hoạt và cho phép dây chuyền sản xuất thích ứng nhanh hơn. Đối với những nhà sản xuất lâu đời, cuộc cách mạng vì thế không chỉ nằm ở câu hỏi sẽ sản xuất chiếc xe nào, mà còn là sản xuất chiếc xe ấy bằng cách nào.

Người lao động sẽ ở đâu trong nhà máy tương lai?

Câu hỏi quan trọng nhất vẫn là: điều gì sẽ xảy ra với những người hiện đang làm việc trong các nhà máy?

Có khả năng không chỉ số lượng nhân viên thay đổi mà cả tính chất công việc cũng thay đổi. Một số công việc nặng nhọc, nguy hiểm và lặp đi lặp lại có thể được giao cho máy móc. Đồng thời, nhu cầu về kỹ thuật viên, lập trình viên, nhân viên bảo trì và các chuyên gia có khả năng vận hành, kiểm soát những hệ thống tự động sẽ gia tăng.

Điều này đặt ra một vấn đề không thể xem nhẹ: những người đang làm các công việc có nguy cơ suy giảm hôm nay chưa chắc đã sở hữu những kỹ năng cần thiết cho các công việc của ngày mai.

Và có lẽ đây mới là thách thức thực sự.

Trong hơn một thế kỷ, ngành công nghiệp ô tô đã tạo ra một trong những lực lượng lao động công nghiệp lớn nhất trong lịch sử. Dây chuyền lắp ráp của Henry Ford không chỉ thay đổi cách chế tạo ô tô, mà còn làm thay đổi lao động, tiêu dùng và cả xã hội.

Một thế kỷ sau, chúng ta có thể đang chứng kiến một sự chuyển đổi sâu sắc tương tự. Chúng ta chưa biết nhà máy tương lai sẽ có ít công nhân hơn bao nhiêu. Nhưng có một điều rõ ràng: nhà máy ấy sẽ đòi hỏi người lao động làm những công việc khác.

Dây chuyền lắp ráp mới không còn chỉ yêu cầu người lao động làm việc tốt hơn hay nhanh hơn. Nó đòi hỏi họ phải hiểu việc gì nên để máy móc thực hiện, và quan trọng hơn, phải tìm được vị trí mới của mình khi cùng làm việc với những cỗ máy ngày càng thông minh.

https://www.avvenire.it/economia/motori/toyota-prepara-linvasione-dei-robot-ma-la-fabbrica-senza-operai-e-ancora-lontana_113609