Vì sao các Đức Giáo hoàng ban hành văn kiện và các văn kiện ấy là gì?

Đức Thánh Cha Lêô XIV ký Tông thư về giáo dục Công giáo mang tựa đề “Vẽ nên những bản đồ hy vọng mới” vào cuối Thánh lễ dành cho sinh viên đại học Rôma tại Đền thờ Thánh Phêrô ngày 27 tháng 10 năm 2025. Văn kiện được công bố ngày 28 tháng 10 năm 2025 nhân dịp kỷ niệm 60 năm Gravissimum Educationis – tuyên ngôn của Công đồng Vaticanô II về giáo dục Kitô giáo.

Ishmael Adibuah

Trong tuần này, Vatican thông báo sẽ sớm công bố thông điệp đầu tiên rất được chờ đợi của Đức Thánh Cha Lêô XIV mang tên Magnifica humanitas.

Giữa sự mong đợi dành cho thông điệp này, nhiều người cũng quan tâm hơn đến việc tìm hiểu các văn kiện giáo hoàng là gì. Việc hiểu những văn kiện ấy ngày càng trở nên quan trọng đối với người Công giáo, bởi chúng thường bày tỏ đường hướng mục vụ và thần học của Đức Giáo hoàng dành cho Hội Thánh.

Vậy đâu là những loại văn kiện giáo hoàng khác nhau, và người Công giáo nên hiểu chúng như thế nào?

Sắc chỉ giáo hoàng

Sắc chỉ giáo hoàng (Bula) là một thư chính thức của Đức Giáo hoàng được xác thực bằng ấn tín của ngài. Tên gọi “bula” xuất phát từ tiếng Latinh bulla, nghĩa là con dấu.

Các Đức Giáo hoàng đã sử dụng sắc chỉ từ thời Trung Cổ sơ kỳ như một phương tiện phổ biến để truyền đạt các quyết định của mình ra ngoài Rôma, bao gồm việc lên án lạc giáo, phát động các cuộc thập tự chinh, thiết lập Năm Thánh hay công bố các vạ tuyệt thông nổi bật.

Ít nhất từ thế kỷ XIII, các văn kiện này được xác thực bằng một con dấu chì có khắc tên Đức Giáo hoàng ở một mặt và hình hai thánh Phêrô và Phaolô ở mặt kia. Trong một số trường hợp, sắc chỉ còn được xác nhận bằng “Nhẫn Ngư phủ” – chiếc nhẫn riêng của Đức Giáo hoàng.

Trong thời hiện đại, các Đức Giáo hoàng dùng sắc chỉ để công bố Năm Thánh, bổ nhiệm giám mục và ban hành các Tông hiến. Thông thường, các văn kiện này được viết bằng tiếng Latinh và hiện nay được xác thực bằng dấu đỏ thay cho con dấu vật lý.

Đây cũng là loại văn kiện chính thức duy nhất mà trong đó vị Giáo hoàng tự xưng là servus servorum Dei – “tôi tớ của các tôi tớ Thiên Chúa”.

Những ví dụ hiện đại gồm sắc chỉ của thánh Gioan XXIII khai mạc Công đồng Vaticanô II năm 1962, hay sắc chỉ của Đức Giáo hoàng Phanxicô công bố Năm Thánh Hy Vọng 2025.

Tông hiến

Tông hiến là một trong những văn kiện có thẩm quyền cao nhất mà Đức Giáo hoàng có thể ban hành.

Theo Giáo luật, Đức Giáo hoàng là nhà lập pháp tối cao của Hội Thánh, vì ngài sở hữu “quyền thông thường, tối cao, trọn vẹn, trực tiếp và phổ quát trong Hội Thánh”.

Tông hiến là phương thế để Đức Giáo hoàng thiết lập luật lệ, xác định giáo lý – trong những trường hợp hiếm hoi – và thực hiện các thay đổi về cơ cấu trong Hội Thánh, chẳng hạn thành lập giáo phận hay tái tổ chức các cơ quan của Giáo triều Rôma.

Trong một số trường hợp rất hiếm, Tông hiến còn được dùng để công bố các tín điều ex cathedra, được xem là bất khả ngộ và có tính ràng buộc đối với toàn thể người Công giáo. Những ví dụ gần đây gồm tín điều Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội năm 1854 và tín điều Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời năm 1950.

Thông điệp

Thông điệp giáo hoàng là thư do Đức Giáo hoàng gửi chủ yếu cho các giám mục, nhưng cũng hướng đến người Công giáo và toàn thể nhân loại, về các vấn đề xã hội, luân lý hay thần học.

Theo ấn bản năm 1917 của Bách khoa Công giáo, thông điệp là “những lá thư gửi tới tất cả các giám mục trong thế giới Kitô giáo, hoặc ít là các giám mục của một quốc gia cụ thể, nhằm hướng dẫn họ trong mối tương quan với các tín hữu”.

Các thông điệp, cùng với các bài giảng và Tông huấn, thuộc về quyền giáo huấn thường xuyên của Đức Giáo hoàng, gọi là “Huấn quyền thông thường”. Các Đức Giáo hoàng thường dùng thông điệp để xác định các ưu tiên mục vụ cho Hội Thánh và thế giới.

Thông điệp không đơn thuần là thư từ hay ý kiến cá nhân của Đức Giáo hoàng. Chúng mang trọng lượng giáo lý đáng kể và thường được trích dẫn như những nguồn quan trọng của giáo huấn Công giáo.

Theo Lumen gentium số 25, người Công giáo phải dành cho các văn kiện này “sự tuân phục tôn giáo của ý chí”, như đối với “huấn quyền đích thực của Đức Giáo hoàng Rôma, ngay cả khi ngài không nói ex cathedra”.

Vì thế, dù Magnifica humanitas của Đức Thánh Cha Lêô XIV có thể không đạt tới mức một tuyên bố ex cathedra, văn kiện này vẫn thuộc giáo huấn của ngài và cần được các tín hữu đón nhận với lòng kính trọng.

Tông huấn

Tông huấn là các văn kiện do Đức Giáo hoàng ban hành nhằm khích lệ các tín hữu trong đời sống đức tin, đặc biệt để cổ võ một số lòng đạo đức hay hướng dẫn người Công giáo trước những thách đố xã hội.

Một ví dụ gần đây là Tông huấn Dilexit te của Đức Thánh Cha Lêô, trong đó ngài nhắc nhớ các tín hữu về mối liên kết không thể tách rời giữa đức tin và việc phục vụ người nghèo.

Dù không mang tính bất khả ngộ, các Tông huấn vẫn cho thấy rõ những ưu tiên của vị Giáo hoàng. Chẳng hạn, Laudate Deum của Đức Giáo hoàng Phanxicô – nhấn mạnh tính cấp bách của việc đối diện với khủng hoảng môi trường – đã thúc đẩy nhiều tín hữu và tổ chức Công giáo dấn thân mạnh mẽ hơn trong việc bảo vệ thiên nhiên.

Các Đức Giáo hoàng cũng thường xuyên công bố các Tông huấn hậu Thượng Hội đồng Giám mục, tức văn kiện đáp lại công việc của Thượng Hội đồng Giám mục. Hai Tông huấn hậu Thượng Hội đồng nổi tiếng là Christifideles Laici (1988) của thánh Gioan Phaolô II và Amoris laetitia (2016) của Đức Giáo hoàng Phanxicô.

Tự sắc

Trong khi các Tông hiến và nhiều văn kiện giáo hoàng khác thường được ban hành để đáp lại nhu cầu của các tín hữu, thì motu proprio – hay Tự sắc – lại được công bố theo sáng kiến riêng của Đức Giáo hoàng. Chính tên gọi này có nghĩa là “theo sáng kiến của chính mình”.

Tự sắc là hình thức phổ biến để vị Giáo hoàng thay đổi luật Hội Thánh hoặc điều chỉnh cơ cấu hành chính của Giáo triều Rôma.

Ví dụ, tháng 11 năm 2025, Đức Thánh Cha Lêô ban hành một Tự sắc tái cơ cấu Phủ Thống đốc Quốc gia Thành Vatican, cho phép cả những người không phải hồng y cũng có thể giữ vai trò chủ tịch.

Trong thời hiện đại, Tự sắc còn được dùng để điều chỉnh phụng vụ. Những ví dụ đáng chú ý gồm Summorum Pontificum của Đức Bênêđictô XVI năm 2007 – cho phép các linh mục có nhiều tự do hơn trong việc cử hành Thánh lễ Latinh truyền thống – và Traditionis custodes của Đức Giáo hoàng Phanxicô năm 2021, đặt ra các giới hạn đối với việc cử hành hình thức phụng vụ này.

Các Tự sắc và Tông hiến thường có hiệu lực khi được công bố trong công báo chính thức của Tòa Thánh mang tên Acta Apostolicae Sedis.

Các sắc lệnh hồi đáp

Các sắc lệnh hồi đáp (rescripta) là những phản hồi chính thức của Đức Giáo hoàng hoặc của một thánh bộ đối với một thỉnh nguyện.

Theo điều 59 của Bộ Giáo luật, các văn kiện này có thể ban đặc ân, chuẩn miễn hoặc giải thích các luật hiện hành.

Một ví dụ gần đây là sắc lệnh hồi đáp năm 2023 của Bộ Phụng tự và Kỷ luật các Bí tích liên quan đến việc áp dụng Traditionis custodes, nhằm làm rõ những điều kiện để các linh mục được phép cử hành Thánh lễ Latinh truyền thống.

Diễn văn và huấn từ

Đây là loại văn kiện giáo hoàng phổ biến nhất, bao gồm các bài diễn văn chính thức, bài giảng, sứ điệp đặc biệt và các bài giáo lý hằng tuần.

Các diễn văn và huấn từ cũng là những chỉ dấu quan trọng cho thấy các ưu tiên mục vụ của Đức Giáo hoàng. Đặc biệt, các bài giáo lý trong các buổi tiếp kiến chung hằng tuần thường phản ánh rõ nét tư tưởng của ngài.

Ví dụ, loạt bài giáo lý của thánh Gioan Phaolô II từ năm 1979 đến 1984 về tính dục và con người đã trở thành nền tảng cho điều ngày nay được gọi là “Thần học thân xác”.

Đối với Đức Thánh Cha Lêô XIV, nhiều bài diễn văn công khai của ngài tập trung vào chủ đề hòa bình, cách giải thích Công đồng Vaticanô II và trí tuệ nhân tạo.

Người ta kỳ vọng rằng thông điệp đầu tiên của ngài sẽ làm sáng tỏ phản ứng của Hội Thánh trước trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới đang phát triển. Tuy nhiên, nhiều bài diễn văn của ngài – kể cả bài nói đầu tiên với các hồng y sau khi được bầu chọn – đã cho thấy trí tuệ nhân tạo sẽ là một trọng tâm lớn trong triều đại giáo hoàng này.

Chirograph

Đây là một loại văn kiện giáo hoàng hiếm gặp, được sử dụng chủ yếu để tái tổ chức Giáo triều Rôma và thường chỉ lưu hành trong nội bộ Giáo triều.

Một ví dụ gần đây là chirograph mà Đức Giáo hoàng Phanxicô ban hành năm 2014 để thiết lập Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ Trẻ vị thành niên.

https://www.aciprensa.com/noticias/125361/homilia-del-papa-leon-xiv-en-la-misa-del-domingo-de-pentecostes-2026