Tử đạo ngày nay có ý nghĩa gì?

01/07/2026 HỎI - ĐÁP, TÀI LIỆU

Tử đạo ngày nay có ý nghĩa gì? Ai là những người vẫn đang hy sinh mạng sống vì đức tin?

Đó là những câu hỏi mà Vương cung thánh đường Thánh Bartôlômêô trên đảo Tiber (San Bartolomeo all’Isola) tại Rôma đã không ngừng trả lời trong hơn hai thập niên qua. Kể từ Năm Thánh 2000, ngôi thánh đường này được dành để tưởng nhớ các vị tử đạo của thế kỷ XX và XXI. Ngày 23/3/2023, nơi đây khánh thành một khu tưởng niệm mới và mở rộng trong hầm mộ, nhằm tiếp tục lưu giữ chứng tá của những Kitô hữu đã hy sinh mạng sống vì Tin Mừng trong thời đại hôm nay.

Đức Hồng y Blase Cupich, Tổng Giám mục Chicago và cũng là Hồng y đẳng hiệu của thánh đường, nói trong lễ khánh thành:

“Tại Vương cung thánh đường này, lịch sử tử đạo của thời Giáo hội sơ khai được nối kết với ký ức về các vị tử đạo thời hiện đại.”

Nơi từng lưu giữ thánh tích của Thánh Bartôlômêô Tông đồ – vị tử đạo theo truyền thống tại Armenia – hôm nay tiếp tục nhắc nhở rằng vẫn còn biết bao người đang chịu chết vì lòng trung thành với Đức Kitô.

Đức Hồng y Angelo De Donatis, khi ấy là Đại diện Giáo hoàng tại Giáo phận Rôma, nhận định:

“Chưa bao giờ trong lịch sử Giáo hội lại có nhiều người bị bách hại vì Tin Mừng và trở thành các vị tử đạo như ngày nay.”

Theo đại diện Tòa Thánh tại Liên Hiệp Quốc ở Genève, hiện nay cứ bảy Kitô hữu thì có một người đang chịu bách hại vì đức tin.

Hầm mộ mới – nơi lưu giữ chứng tích của các vị tử đạo

Nằm trên đảo Tiber giữa dòng sông Tiber, Vương cung thánh đường đã trưng bày các thánh tích và kỷ vật của các vị tử đạo thời hiện đại từ năm 2002 trong sáu nhà nguyện dọc theo gian chính. Mỗi nhà nguyện được dành cho một khu vực hoặc một thời kỳ bách hại, như dưới chế độ Quốc xã hay cộng sản.

Tuy nhiên, số lượng các chứng nhân ngày càng nhiều khiến không gian ấy trở nên chật hẹp. Vì thế, hầm mộ được cải tạo thành một khu tưởng niệm mới với các lối đi bằng gỗ, tủ kính trưng bày và phần giới thiệu chi tiết về từng nhân chứng đức tin.

Công trình được thực hiện chủ yếu nhờ sự hỗ trợ của Cộng đoàn Sant’Egidio, đơn vị đang quản lý ngôi thánh đường, cùng với sự đóng góp của Tổng Giáo phận Chicago.

Một trong những hiện vật mới là thánh tích của Chân phước Stanley Francis Rother, linh mục truyền giáo người Hoa Kỳ bị sát hại tại Guatemala năm 1981 vì bảo vệ người bản địa. Ngài là vị tử đạo đầu tiên của Hoa Kỳ và là linh mục đầu tiên sinh tại Hoa Kỳ được tuyên chân phước.

Từ các vị thánh nổi tiếng đến những chứng nhân hôm nay

Khu tưởng niệm lưu giữ nhiều kỷ vật quý giá của các vị tử đạo nổi tiếng như:

Sách lễ và áo lễ nhuốm máu của Thánh Oscar Romero, Tổng Giám mục San Salvador.
Thánh tích của Thánh Maximilian Kolbe.
Chiếc bay xây dựng của Thánh Charles de Foucauld, tuy không phải là vị tử đạo nhưng là một chứng nhân anh hùng của Tin Mừng.

Bên cạnh đó còn có nhiều hiện vật của những người vừa mới hy sinh trong thời gian gần đây, dù tiến trình tuyên phong chưa hoàn tất.

Có thể kể đến:

Sách Kinh Phụng vụ của Cha Jacques Hamel, bị các phần tử khủng bố sát hại ngay khi đang cử hành Thánh lễ tại Pháp năm 2016.
Nhiều kỷ vật của các nạn nhân trong loạt vụ đánh bom lễ Phục Sinh tại Sri Lanka năm 2019 khiến 269 người thiệt mạng.

Những hiện vật ấy nhắc nhở rằng chứng tá tử đạo không chỉ thuộc về quá khứ, nhưng vẫn đang tiếp diễn trong thế giới hôm nay.

Di sản của Thánh Gioan Phaolô II

Ý tưởng dành Vương cung thánh đường Thánh Bartôlômêô cho các vị tử đạo thời hiện đại bắt nguồn từ Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II.

Năm 1999, chuẩn bị cho Năm Thánh 2000, ngài thành lập một ủy ban đặc biệt để nghiên cứu hiện tượng tử đạo trong thế kỷ XX. Chính bản thân ngài đã kinh nghiệm tận mắt những cuộc bách hại dưới Đức Quốc xã và các chế độ cộng sản, nên luôn mong muốn ký ức về các chứng nhân đức tin không bị lãng quên.

Sau hai năm làm việc, ủy ban đã thu thập khoảng 12.000 hồ sơ về các vị tử đạo và chứng nhân đức tin. Năm 2002, khu tưởng niệm chính thức được khai mở tại Vương cung thánh đường.

Di sản ấy vẫn tiếp tục được phát huy. Hướng tới Năm Thánh 2025, Bộ Phong Thánh đã thành lập một ủy ban mới nhằm tiếp tục nghiên cứu các vị tử đạo và những chứng nhân đức tin của thế kỷ XXI.

Khu tưởng niệm tại San Bartolomeo all’Isola vì thế không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, nhưng còn là lời mời gọi mọi Kitô hữu hôm nay can đảm sống và làm chứng cho Tin Mừng trong mọi hoàn cảnh, ngay cả khi phải trả giá bằng chính mạng sống mình.