Làm thế nào để đưa ra quyết định

Ngày nay, ngày càng có nhiều quyết định được đưa ra thay cho chúng ta. Điều đó mang lại cảm giác tiện lợi và dễ chịu. Thế nhưng, sâu thẳm trong lòng, chúng ta vẫn cảm thấy có điều gì đó không ổn.

Khi còn nhỏ, mỗi dịp gia đình đại gia đình tụ họp để mừng những sự kiện đặc biệt, chúng tôi thường đến một nhà hàng quen. Ông tôi chưa bao giờ nhìn thực đơn. Khi cô phục vụ đưa menu, ông mỉm cười cảm ơn rồi nhẹ nhàng đặt xuống bàn. Có lần tôi hỏi vì sao ông không xem có những món gì. Ông trả lời rằng bà tôi đã biết chính xác ông muốn ăn gì và sẽ gọi món giúp ông. Theo trí nhớ của tôi, đó là phương pháp luôn đem lại đúng bữa ăn ông mong muốn.

Ngày ấy, tôi thấy cách làm đó thật kỳ lạ. Nhưng theo năm tháng, khi thực đơn các nhà hàng ngày càng dày như một cuốn tiểu thuyết thời Victoria, tôi bắt đầu hiểu ông hơn. Có lẽ tôi đang dần giống ông. Tôi không còn đủ kiên nhẫn để đọc những trang menu dài dằng dặc với vô số lựa chọn. Đến lúc chọn xong thì người phục vụ lại tiếp tục hỏi đủ thứ chi tiết về cách chế biến. Nhiều khi tôi chỉ muốn nói: “Anh cứ để đầu bếp chọn món ngon nhất đi, tôi ăn gì cũng được.”

Thực ra tôi đã từng vào quán cà phê và nói: “Cho tôi ly ngon nhất của quán.” Nhưng dường như điều đó khiến các barista hơi lúng túng. Họ không muốn chịu trách nhiệm nếu chẳng may giới thiệu một món mà tôi không thích. Tôi luôn bảo rằng mình sẽ không trách họ, nhưng họ hiếm khi tin điều đó.

Có lẽ vì thế mà nhiều người trong chúng ta thường chỉ gọi một món quen thuộc. Làm vậy dễ hơn rất nhiều so với việc mỗi lần lại phải đọc hết thực đơn rồi cân nhắc. Thật dễ chịu khi bước vào quán với sự tự tin và nói ngay: “Cho tôi một ly latte bốn shot với sữa nguyên kem.” (Vâng, tôi nghiện caffeine.)

Và giờ đây, sau nhiều năm kết hôn, tôi có thêm một lợi thế: nếu cần, vợ tôi thật sự biết chính xác tôi muốn gọi món gì.

Việc có ít lựa chọn hơn quả là một sự xa xỉ. Có lẽ cũng vì thế mà chúng ta dần chấp nhận giao quyền lựa chọn cho các thuật toán. Giống như một người bạn đời hiểu ta tường tận, thuật toán đoán điều ta muốn rồi âm thầm thực hiện. Một tương lai không còn ma sát: danh sách nhạc tự phát, phim tự chạy, sách được gợi ý, mua sắm trực tuyến liên tục hiện lên những dòng: “Nếu bạn thích điều này thì có lẽ bạn cũng sẽ thích…”

Có lẽ rồi đây, ứng dụng mua thực phẩm, đặt kỳ nghỉ hay mua quần áo sẽ biết chính xác điều chúng ta cần, thậm chí trước cả khi chính chúng ta nhận ra điều đó.

Các quyết định ngày càng được đưa ra thay cho chúng ta. Điều ấy rất tiện lợi. Nhưng có điều gì đó vẫn khiến chúng ta băn khoăn.

Quá nhiều lựa chọn khiến con người tê liệt. Nhưng cũng chẳng ai thật sự muốn đánh mất quyền quyết định của mình.

Thuật toán rất hữu ích, nhưng dù có phân tích lịch sử tìm kiếm và mọi sở thích của chúng ta, nó vẫn không bao giờ hoàn toàn chính xác. Nó lấy mất sự bất ngờ khỏi cuộc sống. Không còn những khám phá tình cờ. Không còn phiêu lưu. Không còn đa dạng.

Nếu tôi không bao giờ phải tự quyết định nữa, có lẽ tôi sẽ nhớ cả những lần mình vụng về đưa ra một quyết định sai.

Như G.K. Chesterton từng nói: “Phiêu lưu chỉ là những bất tiện được nhìn dưới góc độ đúng đắn.”

Đôi khi những kỷ niệm đẹp nhất lại bắt đầu từ những điều hoàn toàn ngoài dự liệu.

Nếu việc thử một loại cà phê mới mà cuối cùng tôi không thích chính là cái giá phải trả để được tự mình quyết định, thì tôi sẵn sàng chấp nhận. Và nếu thỉnh thoảng có vài câu chuyện dở khóc dở cười để kể với bạn bè, chẳng phải đó cũng là một phần thú vị của cuộc sống sao?

Nhưng nếu việc quyết định thật sự quá khó thì sao?

Vấn đề vẫn còn đó: giữa vô vàn lựa chọn, làm thế nào để ngừng lo lắng và đưa ra quyết định?

Tôi biết có những người gần như không thể quyết định bất cứ điều gì. Và tôi không nói đến chuyện gọi món trong nhà hàng.

Có người không thể quyết định có nên kết hôn hay không, nên theo nghề gì, hoặc nên sống ở đâu.

Họ bị choáng ngợp bởi quá nhiều khả năng. Họ lo lắng, liên tục thay đổi ý kiến, so sánh không ngừng. Họ sợ mất cơ hội nếu chọn một con đường thay vì con đường khác. Họ hỏi ý kiến hết người này đến người khác rồi lại bỏ qua những lời khuyên ấy để tiếp tục hỏi thêm. Họ sợ sai, sợ hối tiếc, không biết điều gì là ưu tiên.

Cuối cùng, chẳng có quyết định nào được đưa ra.

Trước khi một người khác — hay một thuật toán — quyết định thay chúng ta, đây là vài gợi ý để vượt qua “sự chuyên chế của quá nhiều lựa chọn” và trở thành người biết quyết định.

1. Hãy biết rõ mình là ai

Nếu vấn đề nằm ở chỗ có quá nhiều lựa chọn, thì điều giúp ta định hướng chính là một căn tính rõ ràng.

Biết mình muốn trở thành người như thế nào, yêu thích điều gì và mong muốn sống một cuộc đời ra sao sẽ tự nhiên loại bỏ rất nhiều lựa chọn không phù hợp.

2. Sắp xếp các thông tin theo đúng mức độ quan trọng

Không phải mọi quyết định đều đáng để tiêu tốn cùng một lượng năng lượng.

Nhiều lựa chọn nhỏ không đáng để quá bận tâm. Bạn có thể thử một món mới, tiếp tục gọi món quen thuộc, hoặc để người bạn đời gọi giúp.

Nếu việc quyết định khiến bạn mệt mỏi, hãy dành năng lượng tốt nhất cho những quyết định quan trọng trước khi sự mệt mỏi vì những chuyện nhỏ làm bạn kiệt sức.

3. Có lẽ hãy luyện tập bằng những quyết định nhỏ

Nếu bạn là người vốn thiếu quyết đoán, hãy bắt đầu từ những điều đơn giản.

Học cách lựa chọn mà không day dứt. Học cách chấp nhận rằng một lựa chọn chưa tốt cũng là cơ hội để hiểu bản thân hơn và tích lũy kinh nghiệm cho những quyết định sau này.

Lần tới bước vào quán cà phê, hãy nhìn toàn bộ thực đơn và tự tin gọi đúng món mình muốn.

4. Đừng quên rằng không hành động cũng là một quyết định

Không phải lúc nào chúng ta cũng cần hành động ngay lập tức.

Điều quan trọng là sự trì hoãn ấy phải là một quyết định có ý thức, chứ không phải sự tê liệt vì sợ hãi hay kiệt sức.

Có những lúc chưa nên hành động vì chưa đủ thông tin, chưa có phương án thích hợp, hoặc đơn giản là cần thêm thời gian để mọi việc diễn tiến.

Người quyết đoán không phải là người luôn hành động nhanh nhất, mà là người biết khi nào nên hành động và khi nào nên chờ đợi.

Có quá nhiều con người và quá nhiều hệ thống sẵn sàng quyết định thay chúng ta. Nhưng chúng ta không nên dễ dàng trao quyền ấy.

Những quyết định chúng ta đưa ra, qua từng ngày và từng năm, dần dần hình thành tính cách và định hướng cả cuộc đời.

Vì thế, hãy quyết định một cách suy nghĩ chín chắn và đầy tự tin.

Chỉ có bạn mới có thể quyết định mình sẽ trở thành con người như thế nào.

https://aleteia.org/2026/07/12/how-to-make-a-decision/