Đức tin Công giáo thức tỉnh giữa châu Âu thế tục hóa

Từ Ireland đến Scandinavia, từ Pháp đến Tây Ban Nha, một sự gia tăng âm thầm của đời sống Kitô hữu đang được nhận thấy qua số người lãnh nhận Bí tích Rửa tội và việc người trưởng thành tìm lại các bí tích. Tại một châu Âu nơi Giáo hội vẫn là một thiểu số lớn, những dấu hiệu này mang đến niềm hy vọng nhưng cũng đặt ra nhiều suy tư.

Tháng 12 năm 2023, tại một ngôi làng nhỏ ở tỉnh Noord Brabant của Hà Lan, thánh lễ mà mọi người nghĩ sẽ là thánh lễ cuối cùng được cử hành tại nhà thờ Thánh Lambertô thành Maastricht ở Haren. Ngôi thánh đường tuyệt đẹp được xây dựng năm 1867, từng là biểu tượng cho sự phát triển của kiến trúc Công giáo Hà Lan sau khi hàng giáo phẩm được tái lập năm 1853. Tuy nhiên, do số tín hữu ngày càng giảm và tài chính giáo xứ cạn kiệt, nhà thờ dự kiến được bán.

Một doanh nhân địa phương thậm chí đã lên kế hoạch biến nơi đây thành một trung tâm vật lý trị liệu. Thương vụ tưởng như đã hoàn tất, nhưng cuối cùng thất bại. Đầu năm 2025, nhà thờ được một lập trình viên 22 tuổi tên Stijn Lansdaal, người sáng lập nền tảng kỹ thuật số BloedCheckup.nl chuyên đặt lịch xét nghiệm, mua lại.

Với sự đồng thuận của giáo phận và giáo xứ, Stijn Lansdaal quyết định giữ lại nhà thờ làm nơi thờ phượng. Thay vì trở thành một trung tâm y tế, nơi đây nay lại đón những người trẻ trong vùng đến cầu nguyện, trong đó có một số người đang phân định ơn gọi. Người chủ mới cho biết mục tiêu của anh là phục hồi sức sống và sức hấp dẫn thiêng liêng của ngôi thánh đường.

Stijn Lansdaal không được giáo dục theo truyền thống Công giáo. Anh lãnh nhận Bí tích Rửa tội ngày 19 tháng 5 năm 2024. Anh thuộc về một nhóm những người mới gia nhập Công giáo đang được nhắc đến nhiều tại Pháp, và hiện tượng này cũng đang diễn ra ở những mức độ khác nhau tại Bỉ và Hà Lan.

Tại Hà Lan, 630 người trưởng thành đã gia nhập Giáo hội Công giáo năm 2024, so với 455 người vào năm trước, tức tăng gần 40%. Đức Hồng y Jean-Marc Aveline, Tổng Giám mục Marseille, gần đây nói với Avvenire về những người Công giáo mới: “Chúng tôi không nhìn thấy họ đến. Chúng tôi đã mở đường đến cửa, nhưng họ lại đi vào từ cửa sổ.” Câu chuyện của Stijn là một minh chứng đặc biệt cho điều này.

Sự suy giảm vẫn là xu hướng chính

Tuy nhiên, hiện tượng này không nên khiến người ta hiểu lầm. Xu hướng lớn của Công giáo châu Âu vẫn là suy giảm.

Tại Hà Lan, năm 2000 có hơn 42.000 trẻ sơ sinh được rửa tội, trong khi năm 2024 con số này chỉ còn 6.110. Tại Pháp, trong cùng khoảng thời gian, số trẻ em dưới 7 tuổi được rửa tội giảm từ khoảng 380.000 xuống còn 150.000. Xét thuần túy về số lượng, những người mới gia nhập Giáo hội chưa thể bù đắp những mất mát này.

Nhưng vẫn có một tin vui vượt lên trên những con số. Trong khi đại bộ phận người Công giáo vốn được thừa hưởng đức tin gần như tự nhiên từ gia đình và môi trường xã hội đang thu hẹp, thì một cộng đoàn mới, tuy nhỏ bé, đang xuất hiện: những người nam nữ, đặc biệt là người trẻ, trở thành Công giáo do chọn lựa chứ không phải chỉ vì truyền thống. Họ mang theo sức sống của những người mới trở lại đức tin, một nguồn sinh lực quý giá cho Giáo hội.

Sự tương phản giữa sự suy giảm rõ rệt của thân thể Giáo hội và sự xuất hiện của những nhóm tín hữu mới với một đức tin sống động, thậm chí mãnh liệt, đang được nhận thấy tại nhiều nơi ở châu Âu.

Những dấu hiệu hy vọng tại Ireland và Anh

Tại Ireland, nơi Giáo hội thường được mô tả như đang ở trong tình trạng nguy kịch, tỷ lệ tham dự Thánh lễ hằng tuần của người Công giáo từ 16 đến 29 tuổi đã tăng từ 7% năm 2022 lên 17% năm 2024. Năm 2026 dự kiến có 9 linh mục giáo phận được truyền chức, so với 6 vị vào năm 2025.

Tại Vương quốc Anh, riêng Tổng Giáo phận Westminster trong năm nay có gần 800 người trưởng thành đạt đến giai đoạn cuối của hành trình hướng tới việc lãnh nhận các bí tích hoặc hiệp thông trọn vẹn với Giáo hội, tăng 60% chỉ trong một năm. Tại Giáo phận Southwark, con số này vượt quá 590 người, mức cao nhất kể từ năm 2011.

Đáng chú ý, tháng 9 năm 2025, 8 thanh niên gia nhập nhà tập của các tu sĩ Đa Minh Anh tại Cambridge, khiến tờ The Tablet, một tuần báo Công giáo có lịch sử lâu đời, nói đến một “làn sóng gia tăng ơn gọi”.

Tây Ban Nha và sức sống của người trẻ

Những dấu hiệu tương tự cũng xuất hiện tại Tây Ban Nha. Các phong trào như Hakuna đang quy tụ hàng ngàn sinh viên. Tại San Sebastián, thuộc vùng Basque vốn có mức độ thế tục hóa cao, năm nay cuộc rước trọng thể Thứ Sáu Tuần Thánh qua các đường phố đã được tổ chức trở lại sau nửa thế kỷ.

Chuyến viếng thăm Tây Ban Nha của Đức Thánh Cha Lêô XIV vào tháng 6 cũng cho thấy khả năng quy tụ của Giáo hội vẫn còn rất lớn: khoảng 600.000 người trẻ tham dự buổi canh thức tại Madrid và hơn 1,2 triệu người tham dự lễ Mình Máu Thánh Chúa.

Đời sống đan tu cũng xuất hiện những dấu hiệu mới

Đời sống đan tu cũng cho thấy một chuyển động tương tự. Trong khi một số cộng đoàn có lịch sử hàng thế kỷ đang dần biến mất, thì những cộng đoàn khác lại bất ngờ phát triển.

Tại Pháp, các tu sĩ Biển Đức ở Le Barroux, gắn bó với phụng vụ theo nghi thức cổ truyền, đã gửi 12 tu sĩ đến Bellefontaine, nơi cộng đoàn Trappist không còn đủ sức duy trì đời sống đan tu. Tu viện Xitô Heiligenkreuz ở Áo hiện có hơn 100 tu sĩ. Đồng thời, khi hỗ trợ các cộng đoàn khác, tu viện này cũng tiếp nhận việc chăm sóc Tu viện Sabiona lịch sử tại Nam Tirol và đang từng bước phục hồi nơi đây thành một trung tâm linh đạo.

Một con số khác cũng đi ngược với xu hướng suy giảm: sức hút của các đền thánh.

Đền thánh Fatima đã ghi nhận khoảng 6,5 triệu người tham dự các cuộc cử hành trong năm 2025. Lộ Đức thu hút gần 4 triệu khách hành hương và du khách. Lễ hội giới trẻ Medjugorje vừa kết thúc cách đây ít ngày cũng quy tụ hàng chục ngàn người trẻ từ khắp châu Âu.

Từ Scandinavia đến một thế hệ thế tục mới

Cuối cùng, một câu chuyện khác đến từ miền Bắc xa xôi, đặc biệt là Scandinavia, gợi lên nghịch lý Tin Mừng rằng “những người sau hết sẽ được lên trước”.

Tại những quốc gia mà cuộc Cải cách Tin Lành từng gần như xóa bỏ sự hiện diện của Công giáo, ngày nay Giáo hội nói chung đang phát triển, trở thành trường hợp đặc biệt tại châu Âu. Di dân là động lực chính, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất.

Tại Stockholm, giáo phận đã mua một nhà thờ Lutheran lớn vì cần thêm không gian. Tại Iceland, nơi năm 1977 chỉ có khoảng 1.000 người Công giáo, ngày nay theo ước tính của Giáo hội địa phương có khoảng 35.000–40.000 tín hữu, và một giáo xứ mới đã được thành lập.

Tại Oslo, giáo phận có 11 chủng sinh cho 27 giáo xứ, gần như cứ hai giáo xứ có một chủng sinh.

Đức cha Fredrik Hansen cũng nhận thấy một sự thay đổi trong thành phần những người tìm đến Giáo hội: “Trước đây, hầu như tất cả đều xuất thân từ Giáo hội Luther. Ngày nay, ngay cả những người trẻ chưa được rửa tội cũng đang đến; đó là thế hệ thực sự đầu tiên đã được thế tục hóa.”

Có lẽ đây chính là một trong những dấu hiệu đáng chú ý nhất của Giáo hội tại châu Âu hôm nay: một thế hệ không còn đến với đức tin chỉ vì được thừa hưởng từ gia đình, nhưng đang tự mình tìm kiếm, lựa chọn và khám phá Đức Kitô. Giữa sự suy giảm của một Kitô giáo mang tính truyền thống, những hạt giống đức tin mới đang âm thầm mọc lên — mở ra một trang mới trong lịch sử Giáo hội tại châu Âu