HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Chỉ trong ba thập kỷ, Campuchia đã chuyển mình từ một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi HIV/AIDS ở Đông Nam Á trở thành hình mẫu toàn cầu trong công tác phòng, chống dịch bệnh. Thành công này có được nhờ sự phối hợp giữa chính quyền, cộng đồng địa phương và các tổ chức xã hội, trong đó Giáo hội Công giáo giữ một vai trò quan trọng.
Phnom Penh (AsiaNews) – Campuchia, từng là một trong những quốc gia bị HIV/AIDS tàn phá nghiêm trọng nhất ở Đông Nam Á, nay đã trở thành hình mẫu về cải cách và lòng nhân ái. Đây là quốc gia đầu tiên trong khu vực và là một trong số rất ít nước trên thế giới đạt được toàn bộ các mục tiêu toàn cầu của Liên Hiệp Quốc về phòng, chống HIV, thậm chí có những chỉ tiêu hoàn thành trước thời hạn.
Hiện nay, Campuchia gần như chắc chắn sẽ đạt mục tiêu cuối cùng của Liên Hiệp Quốc là chấm dứt HIV/AIDS như một mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng vào năm 2030. Số ca nhiễm mới mỗi năm dự kiến sẽ giảm xuống còn khoảng 250 trường hợp hoặc ít hơn, so với khoảng 25.000 ca mỗi năm vào thời điểm đỉnh dịch giữa thập niên 1990, trong bối cảnh quốc gia này hiện có khoảng 17,5 triệu dân.
Campuchia cũng là quốc gia thứ bảy trên thế giới và là nước đầu tiên ngoài châu Phi đạt được mục tiêu 95-95-95 của Liên Hiệp Quốc: 95% người nhiễm HIV biết rõ tình trạng bệnh của mình; 95% trong số đó được điều trị bằng thuốc kháng vi-rút (ARV); và 95% người đang điều trị đạt mức tải lượng vi-rút được kiểm soát, nhờ đó không còn khả năng lây truyền HIV qua đường tình dục.
Ông Choub Sok Chamreun, Giám đốc điều hành Liên minh các tổ chức phi chính phủ Khmer về HIV/AIDS (KHANA), nhận định:
“Thành quả này phản ánh sự phối hợp đồng bộ và những nỗ lực bền bỉ của chiến lược phòng, chống HIV/AIDS đa ngành tại Campuchia, vốn đã được triển khai ngay từ những năm đầu của dịch bệnh.”
Ông nhấn mạnh với AsiaNews rằng đây không phải lần đầu Campuchia thể hiện vai trò tiên phong trong cuộc chiến chống HIV/AIDS.
Trước đó, quốc gia này cũng đã hoàn thành mục tiêu 90-90-90 của Liên Hiệp Quốc sớm hơn ba năm so với hạn chót năm 2020.
Chiến lược đặt con người làm trung tâm
Theo Chương trình Phối hợp của Liên Hiệp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS), thành công của Campuchia đến từ việc xây dựng các dịch vụ phòng, chống HIV mang tính sáng tạo, thiết thực và dễ tiếp cận; huy động người dân cùng các trưởng thôn, trưởng cộng đồng tham gia; đồng thời bảo đảm hầu hết các dịch vụ liên quan đến HIV/AIDS đều được cung cấp miễn phí.
Chính phủ Campuchia đã mở rộng chương trình xét nghiệm và điều trị HIV, triển khai cấp thuốc ARV với thời gian sử dụng nhiều tháng cho mỗi lần cấp phát, tăng cường lồng ghép dịch vụ HIV vào hệ thống y tế nói chung và mở rộng khả năng tiếp cận các biện pháp dự phòng hiện đại như thuốc dự phòng trước phơi nhiễm tác dụng kéo dài (PrEP) và bộ xét nghiệm HIV tại nhà.
Những chính sách này được thực hiện trong bối cảnh Campuchia vẫn đang từng bước tái thiết các thiết chế quốc gia sau nhiều thập kỷ chiến tranh.
Một trong những yếu tố quyết định là việc chính phủ thành công trong việc xóa bỏ sự kỳ thị đối với người nhiễm HIV bằng cách hợp tác chặt chẽ với các trưởng làng và lãnh đạo cộng đồng – những nhân vật vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Campuchia.
Trong khi đó, nhiều quốc gia phát triển, kể cả Hoa Kỳ, vẫn chưa đạt được các mục tiêu tương tự, không chỉ vì vấn đề tài chính mà còn do chưa bảo đảm được sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe đối với các nhóm dễ bị tổn thương và bị gạt ra bên lề xã hội.
Vai trò nổi bật của Giáo hội Công giáo
Tại một đất nước mà nguồn lực nhà nước còn hạn chế và phải dựa nhiều vào các tổ chức phi chính phủ để triển khai các chương trình xã hội, Giáo hội Công giáo đã đóng góp đáng kể vào cuộc chiến chống HIV/AIDS.
Thông qua Caritas Campuchia và Catholic Relief Services (CRS), Giáo hội hỗ trợ trên nhiều lĩnh vực: từ xét nghiệm HIV, tạo điều kiện tiếp cận điều trị, hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc bệnh nhân tại gia cho đến cưu mang hàng nghìn gia đình từng bị cộng đồng xa lánh.
Đầu những năm 2000, Hội Thừa sai Paris (MEP), lực lượng truyền giáo đảm trách phần lớn hoạt động mục vụ của Giáo hội Công giáo tại Campuchia, đã thành lập Trung tâm Sự sống Thánh Gioan Phaolô II, cách thủ đô Phnom Penh khoảng 80 km về phía tây nam.
Trung tâm này trở thành mái ấm cho hàng chục nghìn bệnh nhân HIV/AIDS, đồng thời là nơi nương náu của hàng trăm gia đình từng bị chính cộng đồng của mình kỳ thị và loại trừ.
Từ đỉnh dịch đến hy vọng mới
Dịch HIV/AIDS tại Campuchia bùng phát mạnh sau khi lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc đến nước này năm 1991 để giám sát việc thực thi Hiệp định Hòa bình Paris, chấm dứt nhiều năm chiến tranh sau thời kỳ diệt chủng Khmer Đỏ. Cùng với họ là hàng nghìn nhân viên Liên Hiệp Quốc và các tổ chức phi chính phủ.
Đến năm 1997, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm dân số từ 15 đến 49 tuổi đạt khoảng 3–3,9%, mức cao nhất khu vực. Riêng năm 1995, Campuchia ghi nhận gần 25.000 ca nhiễm mới.
Hiện nay, khoảng 76.000 người trong tổng số 17,5 triệu dân Campuchia đang sống chung với HIV. Tuy nhiên, phần lớn họ không còn phải chịu sự kỳ thị hay phân biệt đối xử như trước.
Sức mạnh của cộng đồng
Cũng như nhiều chính sách xã hội thành công khác của Campuchia, nền tảng của thành công trong phòng, chống HIV/AIDS chính là hệ thống làng xã truyền thống.
Mặc dù xã hội Khmer từng bị tàn phá gần như hoàn toàn dưới chế độ Khmer Đỏ, mạng lưới lãnh đạo cộng đồng vẫn được duy trì. Chính phủ đã tập trung đào tạo các trưởng làng và những người có uy tín trong cộng đồng để họ trở thành những người tuyên truyền, giáo dục và đồng hành với người dân.
Chị Sok Bopha, 44 tuổi, nhân viên ngân hàng tại Phnom Penh, được chẩn đoán nhiễm HIV cách đây mười năm, chia sẻ:
“Tôi không biết mình đã nhiễm bệnh bằng cách nào, nhưng căn bệnh ấy đã làm thay đổi cuộc đời tôi và cả gia đình.”
“Ngày trước, không ai muốn đến gần chúng tôi. Nhưng rồi mọi thứ dần thay đổi.”
“Tôi không nói với nhiều người vì không biết họ sẽ nghĩ gì. Tôi vẫn còn đôi chút lo sợ. Nhưng tôi có gia đình và cộng đồng luôn nâng đỡ. Tôi cũng cố gắng giúp đỡ những người có hoàn cảnh giống mình. Chúng tôi không bao giờ cảm thấy đơn độc.”
Bên cạnh việc phát huy sức mạnh của cộng đồng, Campuchia còn mở rộng mạnh mẽ hình thức tự xét nghiệm HIV, đặc biệt phù hợp trong một xã hội mà thông tin cá nhân rất dễ lan truyền.
Theo ông Choub Sok Chamreun, nền tảng của mọi chính sách vẫn là một nguyên tắc lâu đời mà Campuchia luôn theo đuổi:
“Không để ai bị bỏ lại phía sau.”
Ông giải thích rằng nguyên tắc này “đặt con người vào vị trí trung tâm của sự phát triển kinh tế và xã hội, đồng thời thể hiện quyết tâm của Campuchia trong việc bảo đảm mọi người được tiếp cận công bằng với các dịch vụ y tế cũng như đầu tư lâu dài để củng cố hệ thống y tế quốc gia.”
https://www.asianews.it/en/south-east-asia/cambodia/from-tragedy-to-success-cambodia-s-remarkable-hiv-turnaround
