Cảng Colombo trước sức ép từ siêu dự án của Ấn Độ

Cảng Colombo từ lâu được xem là một trong những trung tâm trung chuyển container quan trọng của Ấn Độ Dương. Nhưng vị thế ấy đang đứng trước một thách thức mới khi Ấn Độ chuẩn bị xây dựng Cảng trung chuyển container quốc tế Galathea Bay trên đảo Great Nicobar.

Đây không đơn thuần là một dự án hạ tầng. Với vị trí nằm gần tuyến hàng hải quốc tế Đông – Tây và trên tuyến đường dẫn tới eo biển Malacca, Galathea Bay được xem là một dự án có ý nghĩa chiến lược đối với New Delhi.

Điều đáng lo đối với Sri Lanka là thành công của Colombo lại phụ thuộc rất lớn vào chính nguồn hàng của Ấn Độ.

Colombo thành công nhờ hàng hóa Ấn Độ

Năm 2025, cảng Colombo xử lý kỷ lục 8,29 triệu TEU, mức cao nhất từ trước đến nay. Đáng chú ý, gần 81% tổng lượng container là hàng trung chuyển, giúp Colombo tiếp tục giữ vị trí một trong những trung tâm container lớn của Ấn Độ Dương.

Nhưng phía sau con số ấn tượng ấy là một điểm dễ tổn thương: khoảng 45% hoạt động trung chuyển của Colombo liên quan đến hàng hóa Ấn Độ, trong khi khoảng một nửa hoạt động trung chuyển của cảng có liên hệ với Ấn Độ.

Nói cách khác, Colombo kiểm soát cảng nhưng không kiểm soát hàng hóa.

Chủ hàng, hãng tàu và các công ty logistics mới là những người quyết định container sẽ đi đâu. Nếu mạng lưới hàng hải thay đổi, dòng hàng cũng có thể thay đổi theo.

Đây chính là điều Galathea Bay có thể làm.

Vì sao Ấn Độ muốn có cảng trung chuyển riêng?

Trong nhiều thập niên, Ấn Độ phải dựa vào các cảng nước ngoài, đặc biệt là Colombo và Singapore, để trung chuyển hàng hóa của mình ra mạng lưới hàng hải toàn cầu.

Điều đó có nghĩa là một phần giá trị kinh tế từ hàng hóa Ấn Độ — việc làm, doanh thu cảng, dịch vụ logistics và các hoạt động hàng hải — được tạo ra bên ngoài lãnh thổ Ấn Độ.

Giờ đây, New Delhi muốn thay đổi điều đó.

Galathea Bay sẽ giúp Ấn Độ giữ lại nhiều hơn giá trị của chuỗi logistics ngay trong khu vực do mình kiểm soát. Vì thế, dự án này không chỉ nhằm xây dựng thêm một cảng, mà còn là nỗ lực tái định hình vị trí của Ấn Độ trong mạng lưới hàng hải khu vực.

Dự án trị giá khoảng 5,2 tỷ USD, giai đoạn đầu dự kiến có công suất khoảng 4 triệu TEU và về lâu dài có thể mở rộng lên tới 16 triệu TEU.

Nếu được triển khai đúng kế hoạch, đây sẽ là một đối thủ đáng kể đối với các trung tâm trung chuyển hiện nay.

Mối nguy không phải là mất hàng ngay lập tức

Các chuyên gia hàng hải Sri Lanka cho rằng Colombo khó có thể mất hàng triệu container chỉ trong vài ngày khi Galathea Bay đi vào hoạt động.

Mối nguy thực sự nằm ở sự thay đổi dần dần của mạng lưới vận tải biển.

Nếu các hãng tàu bắt đầu chuyển một phần lớn hàng hóa Ấn Độ sang trung chuyển tại Galathea Bay, họ sẽ không chỉ thay đổi điểm dừng của container. Họ còn có thể hình thành những tuyến vận tải phụ mới, lịch trình mới, các thỏa thuận thương mại và hệ thống logistics mới xoay quanh trung tâm này.

Một khi mạng lưới mới đã được thiết lập và trở thành thói quen của các hãng tàu, việc đưa dòng hàng trở lại Colombo sẽ khó khăn hơn nhiều.

Vì thế, điều đáng sợ nhất không phải là Colombo đột ngột mất vị trí, mà là từng bước mất đi tính trung tâm chiến lược.

Lợi thế của Colombo vẫn còn

Dù đối mặt với thách thức lớn, Colombo vẫn có những lợi thế mà Galathea Bay không thể ngay lập tức thay thế.

Thành công của Colombo dựa trên vị trí địa lý thuận lợi, các bến cảng nước sâu, khả năng kết nối hiệu quả và mối quan hệ lâu năm với các hãng tàu quốc tế.

Những lợi thế này tạo nên một hệ sinh thái hàng hải đã được hình thành trong nhiều năm.

Nhưng lợi thế hiện tại không có nghĩa là Sri Lanka có thể đứng yên.

Mạng lưới hàng hải luôn có khả năng thay đổi.

Một cảng từng giữ vị trí trung tâm có thể mất lợi thế nếu đối thủ mới cung cấp dịch vụ nhanh hơn, rẻ hơn hoặc thuận tiện hơn.

Colombo cần một chiến lược đến năm 2035

Theo các chuyên gia, Sri Lanka cần nhanh chóng triển khai một chiến lược quốc gia thực chất, chẳng hạn sáng kiến “Chiến lược Năng lực Cạnh tranh Hàng hải Colombo 2035”.

Điều cần thiết không phải là thêm một văn bản chính sách hay một ủy ban mới, mà là những mục tiêu có thể đo lường được.

Colombo cần rút ngắn thời gian tàu ra vào cảng, tăng sản lượng trung chuyển, nâng cao năng suất xử lý container, duy trì mức giá cạnh tranh, đẩy mạnh số hóa và bảo đảm mạng lưới các tuyến vận tải phụ đủ linh hoạt.

Bên cạnh đó, Sri Lanka cũng cần mở rộng hệ sinh thái dịch vụ hàng hải: nhiên liệu, sửa chữa tàu, logistics, công nghệ hàng hải và các dịch vụ hỗ trợ khác.

Việc thu hút đầu tư logistics trong khu vực và bảo đảm các cam kết dài hạn từ những hãng tàu lớn cũng sẽ rất quan trọng.

Một cuộc cạnh tranh lớn hơn một cái cảng

Điều đang diễn ra giữa Colombo và Galathea Bay cho thấy cạnh tranh hàng hải ngày nay không còn đơn giản là cuộc cạnh tranh giữa những bến cảng.

Đó là cuộc cạnh tranh về mạng lưới, vị trí chiến lược, tốc độ, chi phí, công nghệ và khả năng giữ chân các hãng tàu.

Sri Lanka có một lợi thế lớn: Colombo đã xây dựng được vị thế trung tâm trong nhiều thập niên. Nhưng chính vì khoảng bốn phần năm lượng container qua cảng là hàng trung chuyển, sự phụ thuộc vào nguồn hàng bên ngoài cũng là điểm yếu lớn.

Ấn Độ đang tìm cách đưa một phần giá trị ấy trở về lãnh thổ của mình.

Vì thế, câu hỏi đối với Sri Lanka không phải là liệu Galathea Bay có đe dọa Colombo hay không. Câu hỏi thực sự là Colombo có kịp thay đổi trước khi các mạng lưới hàng hải mới được định hình hay không.

Nếu Sri Lanka tiếp tục dựa vào những lợi thế của quá khứ, Colombo có thể dần đánh mất vị trí trung tâm. Nhưng nếu biết hiện đại hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng một hệ sinh thái hàng hải mạnh hơn, thách thức từ Galathea Bay cũng có thể trở thành động lực để Colombo bước vào một giai đoạn phát triển mới.

https://www.asianews.it/en/south-asia/sri-lanka/indian-mega-project-threatens-future-of-port-of-colombo