HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
VATICAN — Trong buổi Tiếp kiến chung tại Quảng trường Thánh Phêrô sáng thứ Tư, ngày 9/9/2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV tiếp tục loạt bài giáo lý về các văn kiện Công đồng Vatican II, đặc biệt đào sâu Hiến chế Gaudium et spes. Khoảng 22.000 tín hữu hiện diện và chào đón Đức Thánh Cha trong chuyến đi bằng xe giáo hoàng.
Với chủ đề “Phẩm giá con người: hồng ân và trách nhiệm”, Đức Lêô XIV nhấn mạnh rằng phẩm giá con người không tùy thuộc vào khả năng, tài sản, địa vị hay những thành công của mỗi người, nhưng bắt nguồn từ chính việc con người được Thiên Chúa tạo dựng “theo hình ảnh và giống Thiên Chúa”. Vì thế, phẩm giá ấy là một hồng ân có trước mọi thành tựu của con người và không bao giờ mất đi.
Phẩm giá con người bắt nguồn từ Thiên Chúa
Đức Thánh Cha nhắc lại rằng chương đầu tiên của Gaudium et spes dành cho “phẩm giá của con người”. Những giá trị và quyền căn bản của con người đã được nhận thức ngày càng sâu sắc, nhưng hành trình này vẫn chưa hoàn tất và còn phải đối diện với nhiều mâu thuẫn cũ cũng như mới.
Trong Thông điệp Magnifica humanitas, Đức Giáo hoàng đã khẳng định mỗi người được Thiên Chúa nghĩ đến và muốn gọi bước vào một lịch sử hiệp thông với Người, với tha nhân và với toàn thể thụ tạo.
“Phẩm giá của con người không tùy thuộc vào những khả năng họ có, sự giàu có hay vai trò họ đảm nhận, những chọn lựa đúng hay sai họ thực hiện. Đó là một hồng ân đi trước và vượt trên tất cả, được Thiên Chúa đặt nơi con người như dấu chỉ của tình yêu Người không bao giờ ngừng ban.”
Con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, có khả năng nhận biết và yêu mến Đấng Tạo Hóa. Vì thế, con người được trao trách nhiệm chăm sóc và sử dụng các thực tại khác của công trình tạo dựng để làm vinh danh Thiên Chúa.
Con người là hiệp thông và là hồng ân trao ban
Đức Lêô XIV nhấn mạnh rằng chính trong đức tin, chúng ta hiểu được nền tảng sâu xa của phẩm giá con người. Đức Kitô, khi mặc khải mầu nhiệm về Chúa Cha và tình yêu của Người, cũng mặc khải cho con người biết chính mình và ơn gọi cao cả của mình.
Con người tự bản chất là một hữu thể của tương quan, hiệp thông và chia sẻ: tương quan với Thiên Chúa và với tha nhân. Vì thế, đời sống con người không thể khép kín trong sự quy hướng về chính mình.
“Là một con người có nghĩa là nhận ra chính mình như một hồng ân cần được trao ban, lớn lên và trưởng thành trong việc đón nhận, trong tương trợ và phục vụ.”
Thiên Chúa giải thoát con người
Phẩm giá ấy được trao cho trách nhiệm của mỗi người và đòi hỏi tinh thần liên đới. Đức Thánh Cha cảnh báo trước những xuyên tạc và thao túng vẫn làm tổn thương cách con người nhìn nhận và sống phẩm giá của mình.
Con người vẫn bị chia rẽ trong chính mình; cuộc sống cá nhân cũng như cộng đồng luôn mang dấu vết của cuộc chiến giữa thiện và ác, ánh sáng và bóng tối. Tuy nhiên, Kitô hữu có thể nhìn thực tại ấy với niềm hy vọng, bởi “chính Chúa đã đến để giải thoát con người”, đổi mới con người từ bên trong và giải thoát khỏi quyền lực của tội lỗi.
Thân xác không phải là một “đối tượng” để tùy ý sử dụng
Đức Giáo hoàng cũng nhấn mạnh cần vượt qua những quan niệm nhị nguyên về con người. Con người là “một hợp thể gồm linh hồn và thân xác”.
Vì thế, việc biến thân xác thành một “đối tượng” có thể tùy ý sử dụng luôn là sự phủ nhận phẩm giá con người. Gaudium et spes nhắc rằng không được khinh miệt đời sống thể lý của con người, nhưng phải nhìn nhận thân xác là tốt đẹp và đáng trân trọng, bởi thân xác được Thiên Chúa tạo dựng và được định hướng tới sự phục sinh trong ngày sau hết.
Trí tuệ, lương tâm và tự do
Ba biểu hiện quan trọng của phẩm giá con người được Gaudium et spes nhấn mạnh là trí tuệ, lương tâm và tự do.
- Trí tuệ giúp con người không ngừng tìm kiếm chân lý.
- Lương tâm giúp con người thống nhất và định hướng đời sống.
- Tự do làm cho con người trở thành chủ thể có trách nhiệm trước những quyết định của mình.
Ba chiều kích này gắn bó mật thiết với nhau. Trong lương tâm, con người nhận ra chân lý; và trong chân lý, tự do tìm được nền tảng đích thực.
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng Chúa Thánh Thần, Đấng ban sự sống trong Đức Kitô, giải thoát chúng ta và không ngừng xác nhận phẩm giá của chúng ta là con cái Thiên Chúa. Chính Đức Kitô soi sáng mầu nhiệm con người, giúp chúng ta hiểu ý nghĩa của đau khổ và sự chết, đồng thời hướng chúng ta tới sự sống phục sinh.
“Được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, nhờ Đức Kitô và hướng về Đức Kitô, chúng ta đã lãnh nhận một phẩm giá độc nhất và không thể xóa nhòa. Chúng ta hãy dấn thân luôn thăng tiến và bảo vệ phẩm giá ấy bằng ánh sáng và sức mạnh của Tin Mừng.”
Đức Thánh Cha kêu gọi xây dựng “những ngôi nhà hòa bình”
Trong ngày 9/9, Đức Lêô XIV cũng gửi lời khích lệ đến những người tham dự hội nghị “Hòa bình không vũ trang và giải giới: Sự chuyển đổi mô hình của Giáo hội hướng tới bất bạo động theo Tin Mừng”, do Pax Christi International tổ chức tại Trung tâm Seraphicum ở Rôma từ ngày 9 đến 11/9.
Qua điện tín do Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin ký, Đức Thánh Cha kêu gọi tiếp tục sứ mạng xây dựng một nền văn hóa hòa bình, công lý và hòa giải, bắt nguồn từ Tin Mừng và được thể hiện bằng đời sống, để trở thành những “người xây dựng những ngôi nhà hòa bình” — nơi con người học cách hóa giải thù nghịch bằng đối thoại, thực thi công lý và gìn giữ sự tha thứ.
Đức Hồng y Bo: “Phòng vệ chính đáng phải giải giới”
Tại hội nghị, Đức Hồng y Charles Maung Bo, Tổng Giám mục Yangon, Myanmar, kêu gọi Giáo hội suy tư về một “mô hình mới” trong cách hiểu về hòa bình và quyền phòng vệ chính đáng.
Ngài nhấn mạnh rằng bất bạo động không đồng nghĩa với thụ động hay bỏ mặc con người trước nguy hiểm. Trái lại, đó có thể là một phương thế bảo vệ hữu hiệu hơn trước bạo lực:
“Các chiến lược bất bạo động không phải là thiếu phòng vệ; chúng là một hình thức phòng vệ hữu hiệu hơn.”
Đức Hồng y đề nghị gia tăng đầu tư vào ngoại giao, công lý phục hồi, các mạng lưới cảnh báo sớm và những phương thế giảm leo thang xung đột, đồng thời bảo vệ phẩm giá con người mà không tái tạo vòng xoáy bạo lực.
Ngài khẳng định:
“Phòng vệ chính đáng đích thực phải không vũ trang trong phương thế và có khả năng giải giới trong những hiệu quả của nó.”
Đây cũng là sự cộng hưởng với lời kêu gọi của Đức Lêô XIV ngay trong ngày được bầu chọn, về một nền “hòa bình không vũ trang và có sức giải giới”.
Kinh nghiệm của Giáo hội tại Myanmar
Từ kinh nghiệm của Giáo hội tại Myanmar, Đức Hồng y Bo cho rằng bất bạo động phải được đặt vào trung tâm đời sống và giáo huấn Công giáo, chứ không thể bị xem như một chọn lựa thứ yếu.
“Bất bạo động không dành cho những người nhát đảm.”
Ngài nhắc đến gương của Đức Giêsu Kitô, cũng như di sản của Mahatma Gandhi và Martin Luther King Jr., để khẳng định:
“Một nền hòa bình không vũ trang trong xã hội là điều không thể có nếu không có một nền hòa bình có sức giải giới trong tâm hồn.”
Điều cần loại bỏ là sợ hãi, hận thù, sự phi nhân hóa và khát vọng trả thù, những điều tiếp tục nuôi dưỡng các vòng xoáy bạo lực.
Hội nghị sẽ tiếp tục đến ngày 11/9 và kết thúc bằng một cuộc hành hương thiêng liêng đến Assisi, theo dấu chân thánh Phanxicô và thánh Clara.
Từ việc bảo vệ phẩm giá con người đến xây dựng hòa bình, Đức Lêô XIV nhắc Giáo hội rằng Tin Mừng không chỉ bảo vệ sự sống và phẩm giá, mà còn mời gọi người Kitô hữu trở thành những người kiến tạo hiệp thông, đối thoại, tha thứ và hòa bình giữa một thế giới còn nhiều chia rẽ và bạo lực.
