HUYNH ĐOÀN GIÁO DÂN ĐA MINH Cầu nguyện – hiệp thông – học hành – sứ vụ
Nhân kỷ niệm 500 năm ngày Francisco de Vitoria bắt đầu giảng dạy tại Đại học Salamanca, Cha Bề trên Tổng quyền Dòng Anh Em Giảng Thuyết mời gọi gia đình Đa Minh trở về với những nền tảng của công lý, phẩm giá con người và công ích.
Di sản của Francisco de Vitoria vẫn mang tính thời sự
RÔMA, ngày 18 tháng 10 năm 2026 – Cha Gerard Francisco Timoner III, OP, Bề trên Tổng quyền Dòng Anh Em Giảng Thuyết, đã mời gọi gia đình Đa Minh tái khám phá những nền tảng công lý làm cơ sở cho các quyền con người, qua một bức thư nhân kỷ niệm 500 năm ngày nhà thần học Đa Minh Francisco de Vitoria bắt đầu giảng dạy tại Đại học Salamanca.
Bức thư được đề ngày 1 tháng 10, mang tựa đề Vượt lên trên các quyền: Francisco de Vitoria và việc khôi phục nền tảng công lý. Trong thư, Cha Bề trên Tổng quyền suy tư về cách tư tưởng của nhà thần học Đa Minh có thể soi sáng những vấn đề đương đại như chiến tranh, di cư, quyền lực chính trị và những biến đổi công nghệ. Bức thư cũng đề cập mối liên hệ giữa việc rao giảng Tin Mừng, phục vụ phẩm giá con người và sự hiện diện của Dòng tại Liên Hiệp Quốc.
Dịp kỷ niệm đánh dấu 500 năm ngày Francisco de Vitoria đảm nhận ghế giáo sư thần học chính tại Đại học Salamanca vào năm 1526. Ngày 5 tháng 6 năm 2026, trường đại học này đã truy tặng ngài bằng tiến sĩ danh dự. Thay mặt Dòng đón nhận vinh dự ấy là tu sĩ Đa Minh Pablo Carlos Sicouly, OP, phụ tá của Cha Bề trên Tổng quyền đặc trách đời sống trí thức.
Trong bức thư, Cha Gerard Francisco Timoner III trình bày Francisco de Vitoria như một nhà thần học theo truyền thống Thánh Tôma Aquinô, biết vận dụng sáng tạo tư tưởng của thánh nhân để đối diện với những vấn đề mới nảy sinh từ cuộc tiếp xúc giữa người châu Âu và các dân tộc tại châu Mỹ. Công trình của Vitoria được hình thành qua sự trao đổi liên tục giữa việc nghiên cứu thần học và kinh nghiệm truyền giáo. Sự cộng tác này tiếp tục truyền cảm hứng cho điều mà Dòng gọi là “tiến trình Salamanca”.
Khủng hoảng không chỉ nằm ở các quyền, mà còn ở nền tảng của chúng
Cha Bề trên Tổng quyền nhận định rằng ngôn ngữ về quyền con người ngày nay đã trở nên phổ biến, nhưng sự đồng thuận về những nền tảng làm nên các quyền ấy lại ngày càng khó đạt được.
Trong bối cảnh các bên thường viện dẫn quyền con người và phẩm giá con người để bảo vệ lập trường của mình, những bất đồng vẫn tồn tại về bản chất con người, công lý, công ích và những nghĩa vụ chúng ta phải thực hiện đối với nhau. Vì thế, việc khẳng định một quyền chưa đồng nghĩa với việc làm sáng tỏ cơ sở đạo đức của quyền ấy.
Cha viết: “Cuộc khủng hoảng đương đại trong diễn ngôn về các quyền không chủ yếu là cuộc khủng hoảng của chính các quyền, nhưng là cuộc khủng hoảng của những nền tảng giúp chúng ta hiểu được ý nghĩa của các quyền”.
Theo ngài, Francisco de Vitoria không cung cấp những câu trả lời có sẵn từ thế kỷ XVI để áp dụng nguyên xi cho các vấn đề của thế kỷ XXI. Đóng góp quan trọng của nhà thần học này nằm ở việc khơi lại những câu hỏi căn bản: Con người là ai? Công lý là gì? Chúng ta mắc nợ người khác điều gì? Cộng đồng chính trị tồn tại nhằm mục đích nào? Công ích là gì? Quyền lực chính trị có thẩm quyền đến đâu và đâu là giới hạn của quyền lực ấy?
Cha Bề trên Tổng quyền cũng lưu ý rằng lịch sử tư tưởng về quyền không đơn giản là sự chuyển đổi từ quan niệm khách quan thời Trung cổ sang quan niệm chủ quan thời hiện đại. Tuy nhiên, đã có một sự thay đổi đáng kể trong cách hiểu về quyền: trọng tâm ngày càng chuyển từ điều công bằng phải dành cho người khác sang những gì một cá nhân có thể đòi hỏi, lựa chọn hoặc sở hữu.
Theo truyền thống triết học của Thánh Tôma Aquinô, câu hỏi nền tảng không chỉ là “Tôi có quyền đòi hỏi điều gì?”, nhưng còn là: “Điều gì thực sự công bằng và phải được dành cho tôi, cho người khác cũng như cho cộng đồng mà chúng ta cùng thuộc về?”
Cách tiếp cận này không phủ nhận giá trị đạo đức của các quyền cá nhân. Thay vào đó, nó nhấn mạnh rằng các quyền cần được đặt trong mối tương quan với phẩm giá con người, công lý, những bổn phận đối với tha nhân và công ích.
Bảo vệ phẩm giá con người và nhìn nhận những giới hạn của di sản
Bức thư nhấn mạnh đóng góp của Francisco de Vitoria trong việc bảo vệ các dân tộc bản địa tại châu Mỹ. Theo lập luận của ngài, quyền sở hữu tài sản và thẩm quyền chính trị chính đáng của những dân tộc này không phụ thuộc vào việc họ đã lãnh nhận Bí tích Rửa Tội hay được các nhà cai trị châu Âu công nhận.
Tuy nhiên, Cha Bề trên Tổng quyền cũng cảnh báo không nên lý tưởng hóa di sản của Vitoria. Một số lập luận liên quan đến việc đi lại và thương mại có thể bị sử dụng để biện minh cho công cuộc chinh phục. Vì thế, việc tiếp nhận di sản của ngài đòi hỏi sự trung thực về trí thức: trân trọng những đóng góp có giá trị, đồng thời nhìn nhận những giới hạn trong tư tưởng của quá khứ.
Từ đó, Cha Timoner mời gọi suy xét các vấn đề hiện nay như di cư, chiến tranh và trí tuệ nhân tạo dưới ánh sáng của phẩm giá con người và công ích. Các quyền luôn gắn liền với những trách nhiệm tương ứng, đối với người nghèo, trẻ em, cộng đồng chính trị và tất cả những người chịu ảnh hưởng từ việc thực thi quyền lực.
Ngài cũng khẳng định việc bảo vệ nhân quyền, gìn giữ môi trường và phục vụ người nghèo không phải là những hoạt động tách rời khỏi sứ vụ Đa Minh. Cha viết: “Bảo vệ những gì thuộc về một con người không đơn thuần là hoạt động bảo vệ xã hội; đó còn là một hình thức làm chứng cho chân lý thần học”. Chứng tá ấy bắt nguồn từ niềm tin rằng mỗi người đều được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.
Nhắc lại việc Thánh Đa Minh bán sách để cứu giúp những người đang chịu cảnh đói kém và việc Thánh Martinô de Porres chăm sóc người bệnh, Cha Bề trên Tổng quyền cho thấy phục vụ tha nhân, khi được nuôi dưỡng bởi chiêm niệm và đức ái, chính là một cách thể hiện sứ vụ rao giảng.
Sứ vụ Đa Minh tại Liên Hiệp Quốc
Những xác tín ấy cũng định hướng sự hiện diện của Dòng Anh Em Giảng Thuyết tại Liên Hiệp Quốc. Cha Timoner thẳng thắn nhìn nhận rằng giáo huấn Công giáo không phải lúc nào cũng đồng thuận với những lập trường được đề xuất hoặc thông qua tại tổ chức này.
Ngài giải thích: “Chúng ta không hiện diện ở đó vì đồng ý với mọi điều được đề xuất hoặc thông qua”. Nhưng ngài nhấn mạnh rằng Giáo hội có một đóng góp nền tảng cần được trình bày; đồng thời, truyền thống Đa Minh mang một trách nhiệm đặc biệt là đưa lý trí, chân lý, công lý và phẩm giá con người đến những nơi các vấn đề được tranh luận và các quyết định được đưa ra.
Đối với Cha Bề trên Tổng quyền, việc tham gia vào những diễn đàn quốc tế không đòi hỏi phải đồng thuận với tất cả mọi lập trường. Điều quan trọng là trung thành với sứ vụ làm chứng cho chân lý và bảo vệ phẩm giá của mỗi con người, nhất là khi những vấn đề liên quan đến công lý và công ích đang được quyết định.
Kết thúc bức thư, Cha Bề trên Tổng quyền mời gọi toàn Dòng biến dịp kỷ niệm 500 năm thành cơ hội để đổi mới trách nhiệm trước những đòi hỏi của thời đại. Ngài viết: “Kỷ niệm 500 năm ngày Vitoria bắt đầu giảng dạy tại Salamanca không chỉ đơn thuần là nhớ lại những điều ngài đã giảng dạy, nhưng còn là đổi mới sứ mạng mà tư tưởng của ngài mời gọi chúng ta thực hiện: phân định, với sự trung thực về trí thức và lòng can đảm về luân lý, điều mà công lý đòi hỏi nơi chúng ta trong hoàn cảnh của thời đại hôm nay”.
Đọc toàn văn bức thư
Để tìm hiểu sâu hơn những suy tư của Cha Bề trên Tổng quyền Gerard Francisco Timoner III, OP, về di sản của Francisco de Vitoria và những đòi hỏi của công lý trong thế giới hôm nay, độc giả có thể đọc toàn văn bức thư Vượt lên trên các quyền: Francisco de Vitoria và việc khôi phục nền tảng công lý, được công bố bằng tiếng Anh trên trang web chính thức của Dòng Anh Em Giảng Thuyết.
