ĐTC Lêô XIV tiếp kiến chung 23.09.2026: Tiến bộ phải phục vụ con người

Trong buổi Tiếp kiến chung tại Quảng trường Thánh Phêrô ngày 23 tháng 9, trước khoảng 25.000 tín hữu, Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp tục chu kỳ giáo lý về Hiến chế Mục vụ Gaudium et spes của Công đồng Vatican II. Suy tư về chương nói về “hoạt động của con người trong vũ trụ”, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng tiến bộ khoa học và kỹ thuật chỉ thực sự trở thành tiến bộ nhân bản khi được hướng dẫn bởi đức ái, tôn trọng phẩm giá con người và góp phần cải thiện đời sống của tất cả mọi người, đặc biệt là những người nghèo khổ và dễ bị tổn thương.

Theo Đức Thánh Cha, Gaudium et spes mời gọi con người chia sẻ “tấm bánh của tri thức và của khả năng hành động”, để mỗi người và mỗi dân tộc có thể phát triển những khả năng của mình và cùng nhau, với sự trợ giúp của Thiên Chúa, xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Tiến bộ khoa học, xã hội và kỹ thuật vì thế không phải là điều đối nghịch với đức tin, nhưng có thể trở thành một phương thế phục vụ con người và góp phần làm cho xã hội ngày càng nhân bản hơn.

Đức Thánh Cha nhắc lại rằng con người được tạo dựng theo hình ảnh và giống Thiên Chúa, được ban cho trí tuệ và tự do để khám phá, hiểu biết và cộng tác vào công trình sáng tạo. Tuy nhiên, trong lịch sử tư tưởng hiện đại, đã xuất hiện quan niệm cho rằng sự tiến bộ của con người đòi hỏi phải loại bỏ Thiên Chúa, như thể Thiên Chúa và con người là những đối thủ của nhau. Đức Thánh Cha gọi đây là “thảm kịch của chủ nghĩa nhân văn vô thần”, điều đã được thần học gia Henri de Lubac phân tích sâu sắc.

Thực ra, theo giáo huấn của Công đồng, con người không trở nên tự do hơn khi cắt đứt tương quan với Thiên Chúa. Trái lại, khi phủ nhận tương quan với Đấng Tạo Hóa, con người cũng có nguy cơ đánh mất nền tảng siêu việt của chính phẩm giá mình. Gaudium et spes khẳng định rằng người Kitô hữu không hề đối lập những thành quả của trí tuệ và lòng can đảm con người với quyền năng Thiên Chúa. Những thành tựu chân chính của nhân loại có thể trở thành dấu chỉ cho thấy sự cao cả của Thiên Chúa và hoa trái của kế hoạch khôn ngoan của Người.

Đức Thánh Cha cũng nhấn mạnh rằng Thiên Chúa đã trao thế giới đang trên đường hoàn thành vào tay con người, để con người sử dụng trí khôn và hoạt động cách khôn ngoan mà đưa công trình tạo dựng tiến đến sự viên mãn. Trong Đức Kitô, lao động, tiến bộ và sự tự chủ chính đáng của các thực tại trần thế không bị xóa bỏ hay hấp thụ, nhưng được đón nhận và biến đổi. Chính trong Đức Kitô, con người tìm thấy sự thật và tự do viên mãn.

Một hình ảnh đặc biệt gần gũi với đời sống Kitô hữu được Đức Thánh Cha nhắc đến là bánh và rượu trong Thánh lễ. Đây là hoa trái của đất đai và lao động con người, được dâng lên bàn thờ để trở thành Mình và Máu Đức Kitô. Từ đó, người Kitô hữu hiểu rằng để gặp gỡ Thiên Chúa, con người không cần phải từ bỏ những bổn phận trần thế, nhưng có thể sống trọn ơn gọi của mình bằng cách chu toàn công việc hằng ngày và thánh hóa lao động.

Người Kitô hữu vì thế cùng với mọi người xây dựng thành phố của con người, tham gia vào tiến trình phát triển của khoa học, văn hóa và xã hội, đồng thời hướng tất cả những thực tại ấy về cùng đích là Thiên Chúa. Tiến bộ trần thế không đồng nhất với sự phát triển của Nước Thiên Chúa, nhưng vẫn có giá trị khi góp phần tổ chức đời sống con người cách công bằng, nhân bản và phù hợp với phẩm giá của mỗi người.

Trong bầu khí của buổi Tiếp kiến chung, Đức Thánh Cha cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho những con người đang mang trong mình những vết thương của chiến tranh. Một nhóm phụ nữ Ukraine đã đến Quảng trường Thánh Phêrô và được gặp Đức Thánh Cha. Họ là những người vợ, người chị, người em gái và người yêu đang chờ đợi những người thân bị mất tích hoặc đang bị giam giữ tại Nga.

Trong số đó có Yulia Rostovska, người đã không gặp lại chồng mình là Serhij kể từ khi ông bị bắt tại Mariupol cách đây năm năm. Bà cho biết chồng vẫn còn sống nhưng thường xuyên bị chuyển từ nhà tù này sang nhà tù khác. Những phụ nữ khác cũng mang theo những câu chuyện tương tự: người thân mất tích trong chiến đấu, bị bắt làm tù binh hoặc phải chịu những bản án mà gia đình họ cho là bất công.

Họ đã trao cho Đức Thánh Cha một lá thư và một tác phẩm do người lính Ukraine Ivan Bodnariuk thực hiện tại Kharkiv. Tác phẩm là hình ảnh mô phỏng bức tranh Thánh Phêrô Tông đồ của Rembrandt, được người lính tự tay thực hiện trên vải. Trong thư gửi Đức Thánh Cha, người lính bày tỏ lòng biết ơn đối với những nỗ lực dành cho các quân nhân và gia đình họ, đồng thời nói lên niềm hy vọng rằng tất cả những người đang bị giam giữ sẽ được trở về nhà.

Những người phụ nữ ấy cho biết họ cảm thấy được Đức Thánh Cha và Tòa Thánh nâng đỡ trong những nỗ lực nhân đạo và ngoại giao. Họ tự xem mình như những “đại sứ” của các gia đình đang chờ đợi người thân. Dù sống trong sợ hãi và bất định, họ vẫn khẳng định quyết tâm tìm kiếm những người mất tích và làm mọi điều có thể để những người đang bị giam giữ được trở về với gia đình.

Từ nỗi đau của chiến tranh đến những đau khổ trên các hành trình di cư, lời kêu gọi của Đức Thánh Cha cũng hướng đến những người bé nhỏ và dễ bị tổn thương nhất. Khi kết thúc buổi Tiếp kiến chung, ngài nhắc đến Ngày Thế giới Người Di cư và Tị nạn lần thứ 112, sẽ được cử hành ngày 27 tháng 9, với chủ đề “Dù chỉ một em nhỏ trong những em này”.

Đức Thánh Cha đặc biệt lưu ý đến hàng ngàn trẻ em và thanh thiếu niên buộc phải rời bỏ quê hương, nhiều em phải đối diện với những “đau khổ khôn tả, bạo lực, tra tấn, bóc lột và những hoàn cảnh gây sang chấn” trên hành trình di cư; không ít em còn mất mạng. Ngài kêu gọi trách nhiệm của toàn thể cộng đồng:

“ Tôi kêu gọi trách nhiệm của mọi người: mỗi người hãy cảm thấy mình có liên hệ đến cuộc sống của những em nhỏ này; các em luôn phải được bảo vệ và chăm sóc.”

Đức Thánh Cha nhắc lại rằng phẩm giá của trẻ em di cư thường bị chà đạp không chỉ trên những hành trình đầy nguy hiểm mà cả tại những nơi các em đến, nơi các em có thể bị từ chối, cô lập hoặc gạt ra bên lề xã hội. Trong sứ điệp nhân Ngày Thế giới Người Di cư và Tị nạn được công bố trước đó, ngài kêu gọi đặt việc bảo vệ và phẩm giá của từng trẻ em, từng thiếu niên vào trung tâm, đồng thời tôn trọng nguyên tắc lợi ích tốt nhất của trẻ vị thành niên.

Như thế, từ bài giáo lý về tiến bộ khoa học và kỹ thuật đến cuộc gặp gỡ với những phụ nữ Ukraine và lời kêu gọi bảo vệ trẻ em di cư, buổi Tiếp kiến chung ngày 23 tháng 9 làm nổi bật một xác tín căn bản của đức tin Kitô giáo: mọi tiến bộ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người và sự sống.

Tri thức, khoa học, kỹ thuật, lao động và những thành tựu của xã hội không thể được tách khỏi phẩm giá của con người. Một thế giới thực sự tiến bộ không phải chỉ là thế giới có nhiều khả năng kỹ thuật hơn, nhưng là thế giới biết dùng những khả năng ấy để bảo vệ người yếu thế, chữa lành những vết thương, tìm kiếm hòa bình và mở ra tương lai cho những người đang đau khổ.

Và trong viễn tượng Kitô giáo, chính Đức Kitô là nơi con người khám phá trọn vẹn sự thật về mình. Khi khoa học và lao động được đặt dưới ánh sáng của tình yêu, khi tiến bộ trở thành sự phục vụ, con người không đối nghịch với Thiên Chúa, nhưng cộng tác với Người trong việc xây dựng một thế giới ngày càng phù hợp hơn với phẩm giá mà Đấng Tạo Hóa đã trao ban cho mỗi người.