Hiện tượng “từ chối thai kỳ”: Khi người mẹ không biết mình mang thai

Cứ 500 phụ nữ thì có một người chỉ nhận ra mình đang mang thai vào tháng thứ năm, trong khi cứ 2.500 phụ nữ thì có một người không nhận ra cho đến tận thời điểm sinh con. Những câu chuyện về những người phụ nữ không nhận biết điều gì đang xảy ra trong cơ thể mình, và cả việc gia đình, bạn bè cũng không nhận ra, cho thấy một thực tế đầy phức tạp.

Francesca nghĩ rằng mình bị đau quặn thận. Cô đến bệnh viện trong tình trạng đau lưng dữ dội và tìm kiếm một lời giải thích thông thường cho một điều mà cho đến lúc ấy hoàn toàn nằm ngoài dự đoán. Vài phút sau, cô sinh một đứa trẻ mà chính cô chưa bao giờ nghĩ mình đang mang thai; chồng cô cũng không hề biết.

“Không có những tháng ngày để lựa chọn tên cho con, chuẩn bị phòng trẻ em hay hình dung mình sẽ trở thành một người mẹ”, bà Alessandra Bramante, nhà tâm lý học, nhà trị liệu tâm lý và chuyên gia tội phạm học lâm sàng, người đã đồng hành với người phụ nữ này và nhiều trường hợp khác sau đó, kể lại. Tất nhiên, Francesca là tên giả.

“Trong một khoảnh khắc duy nhất, tất cả cùng xuất hiện: chẩn đoán, chuyển dạ, sinh con, sợ hãi và kinh ngạc. Rồi một nhiệm vụ khác bắt đầu: giúp người mẹ xây dựng mối liên kết với đứa trẻ mà cho đến thời điểm ấy chưa từng có chỗ trong tâm trí của cô.”

Flavia, trong khi đó, chưa tròn 18 tuổi. Từ nhỏ, cô luôn nghe gia đình nói rằng “con cái chỉ được sinh ra trong hôn nhân”. Theo thời gian, niềm tin ấy trở thành một nguyên tắc tuyệt đối. Cô có quan hệ tình dục, nhưng trong thế giới quan của mình, việc mang thai đơn giản là điều không thể xảy ra. Vì thế, việc chậm kinh được cho là do căng thẳng; bụng to lên được giải thích là tăng thêm vài cân; những chuyển động của thai nhi được nghĩ là các vấn đề về đường ruột. Cho đến khi cô một mình sinh con trong phòng tắm tại nhà. Và đứa trẻ qua đời.

“Cuối cùng, vẫn luôn còn đó một câu hỏi: làm thế nào mà không ai nhận ra điều gì?”, bà Bramante nói tiếp.

Đây là trường hợp từ lâu đã định hình cuộc tranh luận công chúng sau vụ Chiara Petrolini, người phụ nữ trẻ ở Traversetolo, bị kết án hồi tháng 4 vừa qua 24 năm 3 tháng tù vì cái chết của hai trẻ sơ sinh, được sinh cách nhau khoảng một năm rưỡi: em thứ nhất sinh ngày 12 tháng 5 năm 2023, em thứ hai ngày 7 tháng 8 năm 2024. Cả hai lần mang thai đều được giữ kín với gia đình, bạn bè và người bạn trai của cô vào thời điểm đó; thi thể các em sau đó được chôn trong khu vườn của gia đình.

Giáo sư Bramante là luật sư bào chữa cho người phụ nữ trẻ này, người gần đây đã nộp đơn kháng cáo bản án sơ thẩm, đồng thời tại tòa ủng hộ giả thuyết về “từ chối thai kỳ”, một hiện tượng lâm sàng đã được nghiên cứu trong nhiều thập niên nhưng cho đến nay vẫn còn ít được hiểu rõ.

Theo các tài liệu khoa học quốc tế, hiện tượng này cần được phân biệt với việc che giấu thai kỳ. Trong trường hợp che giấu thai kỳ, người phụ nữ biết mình mang thai nhưng chủ ý không tiết lộ. Còn trong trường hợp “từ chối thai kỳ”, người phụ nữ không nhận thức thai kỳ như một thực tại. Đây không phải là một chiến lược che giấu, cũng không nhất thiết là một nỗ lực nhằm trốn tránh trách nhiệm. Đó là sự đứt gãy sâu sắc giữa những gì xảy ra trong cơ thể và những gì tâm trí có thể tiếp nhận.

Chính khía cạnh này khiến hiện tượng trở nên khó hiểu, bởi nó buộc người ta phải đặt câu hỏi về một niềm tin gần như phổ quát: rằng mọi phụ nữ tất yếu đều nhận biết tình trạng của chính mình. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy một thực tế phức tạp hơn. Những nghiên cứu dịch tễ học ước tính rằng khoảng một trong 500 trường hợp mang thai chỉ được nhận biết sau tuần thứ 20, trong khi những trường hợp không được phát hiện cho đến tận lúc sinh chiếm khoảng một trong 2.500 trường hợp. Đây không phải là những con số không đáng kể. Tuy nhiên, các trường hợp này hầu như chỉ được chú ý khi trở thành những câu chuyện gây chấn động trên truyền thông.

Thai kỳ không lời

Không có một khuôn mẫu cố định nào cho người phụ nữ trải qua hiện tượng từ chối thai kỳ. Đó có thể là một thiếu nữ hoặc một phụ nữ trưởng thành, một người đã làm mẹ hoặc lần đầu mang thai; có thể là người dễ bị tổn thương về mặt xã hội, nhưng cũng có thể là người hoàn toàn hòa nhập với gia đình và công việc.

Sẽ là sai lầm nếu quy tất cả hiện tượng này vào một căn bệnh tâm thần nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm lâm sàng của bác sĩ Bramante, một số yếu tố thường xuyên xuất hiện hơn: “Sự non nớt về cảm xúc, sự cô lập, một nền giáo dục quá cứng nhắc, khó xử lý những biến cố được cảm nhận như mối đe dọa về mặt cảm xúc, trầm cảm, mất mát người thân, sang chấn, bạo lực, lạm dụng. Những yếu tố này không phải là nguyên nhân tất yếu, nhưng là những điểm yếu có thể khiến một người không thể tiếp nhận thai kỳ về mặt tâm lý. Trong những trường hợp này, dường như tâm trí vô thức chọn cách không nhìn thấy điều mà cơ thể đang trải qua.”

Có lẽ đây là khía cạnh gây hoang mang nhất đối với những người quan sát từ bên ngoài. Làm thế nào một người phụ nữ có thể không nhận thấy mình bị mất kinh, bụng lớn lên hay thai nhi cử động?

“Thai kỳ không được đón nhận như một thực tại, vì thế người phụ nữ không lập tức nhận thức chủ quan về những gì đang xảy ra. Những phụ nữ này không cảm thấy mình đang mang thai. Và khi thai kỳ không được tâm trí thừa nhận, cơ thể có thể không biểu hiện những dấu hiệu mà người ta thường chờ đợi. Hoặc những dấu hiệu ấy có thể bị bỏ qua hay được giải thích theo cách khác.”

Việc chậm kinh có thể được quy cho căng thẳng; ngược lại, bất kỳ tình trạng ra máu nào cũng có thể được hiểu là kinh nguyệt. Những chuyển động của thai nhi có thể không được nhận ra hoặc bị giải thích là rối loạn đường ruột hay đau lưng. Bụng tròn lên có thể được giải thích là tăng cân hoặc phù nề.

Vì sao không ai nhận ra?

Có lẽ đây là câu hỏi đau đớn nhất. Bởi thường không chỉ người phụ nữ không nhận ra thai kỳ, mà cả những người xung quanh cũng không nhận biết, như trong trường hợp Traversetolo, tiếp tục giải thích những thay đổi ấy bằng những lý do có vẻ hợp lý: mệt mỏi, căng thẳng, tăng thêm vài cân hay các vấn đề về đường ruột.

Nhưng còn có một tầng sâu hơn. Bà Bramante nhận xét: “Sự vật tồn tại cũng bởi vì có người giúp chúng ta nhận ra chúng. Nếu không ai nhìn thấy, không ai gọi tên và không ai trao cho người phụ nữ hình ảnh về một thai kỳ có thể xảy ra, thì thực tại ấy có thể vẫn bị treo lơ lửng, không được nói ra và không được nghĩ đến.”

“Trong tất cả những trường hợp này, điều khó chấp nhận nhất luôn giống nhau: thai kỳ không phải là điều được giữ kín, mà là một thực tại không được biểu đạt. Nó không có lời nói, không có hình ảnh, không có sự xác nhận. Nó dường như không tồn tại, cho đến khi cơ thể, một cách dữ dội, buộc mọi người phải đối diện với nó.

Và chính lúc ấy, người phụ nữ thấy mình cô độc một cách bi thảm và theo hai nghĩa: trước hết vì cô đã không được nhìn thấy, rồi sau đó vì cô không được tin.”

Thấu hiểu không có nghĩa là miễn trách nhiệm

Hiện tượng từ chối thai kỳ tiếp tục đặt ra những thách đố cho y khoa, tâm lý học và pháp luật, nhưng vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Hiểu được hiện tượng này không có nghĩa là giảm nhẹ bất kỳ trách nhiệm hình sự nào, đặc biệt khi vụ việc được đưa ra trước tòa án và những mạng sống đã bị hủy hoại.

Đối với bác sĩ Bramante, điều đó có nghĩa là tránh những cách giải thích đơn giản hóa, chỉ quy tất cả về sự dối trá hay một hành vi quái dị, mà không xem xét điều gì có thể đang xảy ra trong tâm trí của một con người.

“Chúng ta cần đào tạo các chuyên gia y tế, quan tâm đến những dấu hiệu gián tiếp, xây dựng các trung tâm tư vấn có khả năng đón nhận con người mà không phán xét, giáo dục người trẻ và xây dựng những chương trình hỗ trợ dành cho các gia đình.

Điều cũng hết sức quan trọng là phải tạo ra một không gian để thấu hiểu: biết phân biệt, biết lắng nghe, đánh giá hoàn cảnh và lịch sử của từng cá nhân, đồng thời tránh những phản ứng đạo đức mang tính tự động và những phán xét vội vàng.

Nói về điều này không có nghĩa là xóa bỏ trách nhiệm, đặc biệt khi có tiến trình pháp lý, nhưng là nhìn nhận rằng một số câu chuyện không thể được hiểu chỉ bằng những phạm trù như ý chí, dối trá hay sự quái dị.

Hiện tượng từ chối thai kỳ buộc chúng ta nhìn nhận thiên chức làm mẹ vượt ra ngoài những khuôn mẫu định kiến: một thai kỳ không phải lúc nào cũng được mong muốn, lên kế hoạch hay đón nhận. Đặc biệt khi thai kỳ ấy bị bao quanh bởi sự cô đơn, cô lập và những mối tương quan thiếu vắng giá trị đích thực và sâu xa.

Chính vì thế, trước hết chúng ta phải học cách nhìn thấy thai kỳ. Và luôn biết nhận ra nó.

https://www.avvenire.it/famiglia/mamme-senza-saperlo-viaggio-nelle-gravidanze-negate-tra-neonati-senza-nome-e-famiglie-ignare_113423