Kate Quiñones

Vào lúc bình minh và hoàng hôn, các đan sĩ vẫn thức dậy để hát Phụng vụ Thần vụ, với những giọng hát trầm và khàn vì còn ngái ngủ. Qua từng hơi thở, họ duy trì một truyền thống đã tồn tại hàng nhiều thế kỷ trong các đan viện trên khắp thế giới.

Thế nhưng, tại một góc nhỏ của internet và trên các nền tảng âm nhạc như Spotify, một hình thức ca hát khác đã xuất hiện. Lời bài hát thường là sự pha trộn không đồng nhất của những từ ngữ mang âm hưởng tiếng Latinh; đó là một sự mô phỏng cơ học, không phải do giọng người cất lên, nhưng được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Thánh ca Gregoriano là gì?

Theo các nhà thần học và nhạc sĩ Công giáo, ca hát không phải là một thứ để tiêu thụ như mạng xã hội hay thực phẩm. Trái lại, đó là một hình thức thờ phượng và cầu nguyện.

“Thánh ca Gregoriano không nhằm mục đích trình diễn nghệ thuật, nhưng để điều chỉnh tâm hồn chúng ta dần dần hòa hợp với Chúa,” cha Phillip Alcon Ganir, linh mục Dòng Tên và giảng dạy thánh nhạc tại Đại học Boston College, chia sẻ với EWTN News.

Nhạc sĩ và nhà phụng vụ Ricky Manalo, linh mục Dòng Phaolô, đồng tình với nhận định này và nói thêm:

“Thánh ca Gregoriano không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ; nó là một phần của truyền thống sống động về lời cầu nguyện được hát trong Giáo hội, giống như nhạc Phúc Âm là một truyền thống sống động đối với nhiều người Công giáo Mỹ gốc Phi, hay các giai điệu ngũ cung đối với nhiều người Công giáo Đông Á.”

“Vẻ đẹp của nó không chỉ nằm ở âm thanh, mà còn ở các cội nguồn phụng vụ, Kinh Thánh và văn hóa,” ông nói.

Được đặt theo tên của Thánh Giáo hoàng Grêgôriô Cả, thánh ca Gregoriano là một “sự tổng hợp âm nhạc” giữa thánh ca Rôma và thánh ca Gallican, theo cha Basil Nixen, đan sĩ tại Đan viện San Benedetto in Monte ở Norcia, Ý, nơi các đan sĩ cùng nhau hát thánh ca mỗi ngày.

Những Thánh vịnh được hát này vẫn tiếp tục được cầu nguyện trong Phụng vụ Thần vụ, hay Phụng vụ Các Giờ Kinh, là thực hành hằng ngày của các linh mục, tu sĩ và giáo dân Công giáo.

“Nhiều người có thể cho rằng thánh ca Gregoriano thực sự là sản phẩm của thời Trung cổ hoặc thời kỳ đen tối của Kitô giáo phương Tây,” Giorgio Navarini, người sáng lập và giám đốc ca đoàn Công giáo Floriani Sacred Music, nhận định.

“Tuy nhiên, nguồn gốc của thánh ca Gregoriano bắt nguồn từ Đền Thờ Do Thái. Những Thánh vịnh, bài ai ca và thánh thi được hát là một phần quan trọng trong đời sống phụng vụ của người Do Thái, cả tại hội đường lẫn trong Đền Thờ.”

Cha Nixen giải thích rằng vào thời Trung cổ, hệ thống ký âm chưa từng có trước đó đã xuất hiện, góp phần giúp loại hình thánh nhạc này lan rộng.

“Các giai điệu thánh thiêng của thánh ca được sáng tác bởi những người nam nữ được Chúa Thánh Thần linh hứng, và mỗi khi chúng ta hát chúng, chúng ta cũng để cho Chúa Thánh Thần ngự trong tâm hồn mình, nhờ đó có thể bước vào sự hiệp thông sâu xa hơn với Thiên Chúa trong cầu nguyện,” cha Nixen nói.

“Qua Phụng vụ Thần vụ, tiếng nói của Đức Kitô đang cầu nguyện cùng Chúa Cha được kết hợp với tiếng nói của chúng ta, giúp chúng ta kết hợp tiếng hát của mình với Người và tham dự vào lời chuyển cầu tư tế của Người cho phần rỗi thế giới.”

Chúng ta cầu nguyện qua thánh ca Gregoriano như thế nào?

Bởi vì thánh ca Gregoriano không chỉ đơn thuần là một hình thức thẩm mỹ, nên những câu hỏi liên quan đến nó thực chất là những câu hỏi về mối liên hệ giữa cầu nguyện và ca hát.

“Việc thờ phượng Kitô giáo bao gồm toàn thể con người: thân xác và linh hồn,” cha Nixen nói.

“Ca hát là điều nền tảng trong việc thờ phượng Kitô giáo chính vì lý do đó, bởi nó cho phép chúng ta cầu nguyện không chỉ bằng trí óc mà còn bằng thân xác, trái tim và cảm xúc.”

“Việc thờ phượng là cách diễn tả tự nhiên của tình yêu cao cả nhất, tình yêu chiếm trọn và lôi cuốn chúng ta sâu xa nhất. Vì thế, chúng ta chỉ dành việc thờ phượng cho một mình Thiên Chúa, Đấng chúng ta phải yêu mến hết lòng, hết trí khôn và hết sức lực; nghĩa là bằng thân xác, trái tim, trí óc và linh hồn. Và chúng ta thực hiện điều đó cách hoàn hảo khi chúng ta cất tiếng hát.”

Navarini cho biết âm nhạc là “một loại hình nghệ thuật phản ánh trực tiếp hoạt động nội tâm của linh hồn, khác với các loại hình nghệ thuật khác, và chính điều đó mang lại cho nó sức mạnh đặc biệt để kết hợp với lời cầu nguyện.”

“Ca hát có sức mạnh nâng linh hồn lên tới Thiên Chúa,” ông nói. “Nó khác với bất kỳ loại âm nhạc nào trên thế giới này và thực sự mở ra một cánh cửa, một thoáng nhìn về đời sống mai sau.”

Máy móc có thể cầu nguyện không?

Ca hát của con người được tạo dựng chính cho mục đích đó: mang tính nhân bản với tất cả những bất toàn của nó, từ giọng khàn cho đến những nốt hát chưa chuẩn.

“Ngay cả khi không nói đến AI, một trong những nguy cơ của các bản thu âm thánh nhạc là các ca sĩ thường cố gắng tạo ra những âm thanh hoàn hảo, không tì vết và siêu việt; đó là những điều tốt đẹp và thánh thiện tự thân,” cha Ganir nói.

“Nhưng sự hoàn hảo như thế thường không phản ánh cả một đời sống thờ phượng đều đặn qua việc ca hát.”

Cha Ganir nhận xét rằng các đan sĩ hát mỗi ngày trong các đan viện thường hát với những “giọng hát mệt mỏi”.

“Những lời kinh được hát vào sáng sớm hoặc lúc hoàng hôn thường có âm sắc khác, thường bình an hơn, so với những lời kinh được hát vào ban ngày.”

Điều đó không phải là điều xấu; trái lại, nó là một phần của ý nghĩa sâu xa hơn của việc ca hát.

“Lời cầu nguyện được mời gọi bao trùm và kết nối mọi khía cạnh của cuộc sống,” cha Ganir tiếp tục. “Và âm nhạc, đặc biệt là truyền thống ca hát của chúng ta, có thể trở thành người bạn đồng hành quý giá và mang lại sự sống.”

“Âm nhạc thánh do AI tạo ra có thể có chỗ đứng như một công cụ phục vụ việc học hỏi, chuẩn bị hoặc thậm chí suy niệm cá nhân, nhưng không nên thay thế tiếng nói sống động của Giáo hội, người nhạc công mục vụ được đào tạo, nhà soạn nhạc con người hay sự tham gia bằng tiếng hát của cộng đoàn,” cha Manalo nhận định.

“AI có thể tạo ra những âm thanh giống với các bản thánh ca hoặc bài hát đương đại, nhưng nó không thể thay thế đức tin, hơi thở, thân xác và sự tham gia của cộng đoàn trong phụng vụ.”

“Âm nhạc thánh đòi hỏi chiều sâu thần học, sự nhạy bén mục vụ, nền tảng Kinh Thánh, ý thức phụng vụ và cảm thức về cộng đoàn sẽ hát hoặc lắng nghe nó.”

“Mọi lời cầu nguyện đích thực đều là cuộc gặp gỡ chân thành và cá vị trong niềm tín thác giữa thụ tạo với Đấng Tạo Hóa của mình, là sự nhìn nhận sự lệ thuộc của chúng ta vào Đấng thiện hảo vô cùng,” cha Ezra Sullivan, linh mục Dòng Đa Minh và Giám đốc Học viện Linh đạo Angelicum, nói với EWTN News.

“Có một câu nói xưa rằng: ‘Không ai có thể cho điều mình không có.’ Vì một thuật toán không có sự hiểu biết hay tình yêu dành cho Thiên Chúa, cũng không phải là một con người để có thể tương quan với Ngài, nên nó không thể tạo ra những lời cầu nguyện hay âm nhạc thực sự diễn tả việc linh hồn được nâng lên trong đôi tay yêu thương của Cha chúng ta. Dù nó có thể tạo ra những sự bắt chước khá dễ chịu, linh hồn vẫn vắng mặt trong đó.”

“Một trong những lý do khiến chúng ta thích tìm hiểu tiểu sử của các nhà soạn nhạc hay tác giả là vì khi đọc tác phẩm hoặc nghe âm nhạc của họ, chúng ta có thể kết nối với họ vượt qua thời gian và kết hợp tâm hồn mình với tâm hồn họ để đến gần Thiên Chúa hơn.”

“Trí tuệ nhân tạo có thể đánh lừa chúng ta khiến chúng ta tin rằng nó tạo điều kiện cho những mối tương quan theo chiều ngang và chiều dọc ấy, và chính ở điểm đó nó có thể trở nên nguy hiểm trong lãnh vực đời sống thiêng liêng.”

Trong thông điệp Magnifica humanitas, Đức Giáo hoàng Lêô XIV viết:

“Không một hệ thống tính toán nào, dù tinh vi đến đâu, có thể tạo ra một trái tim biết hiến trao chính mình hay một lương tâm có khả năng phân định điều thiện.”

“Thánh ca Gregoriano là điều linh hồn hát lên với Thiên Chúa; đó là điều người hiền thê hát với Hôn Phu thần linh của mình,” cha Nixen khẳng định.

“Nếu một thụ tạo do AI tạo ra có thể yêu thương và kết hôn, thì nó có thể hát. Nếu nó có thể lãnh nhận bí tích Rửa tội, thì nó có thể hát. Nhưng nếu nó không thể yêu thương, không thể kết hôn, không thể lãnh nhận bí tích Rửa tội hay kết hợp với Thiên Chúa, thì nó không thể hát.”

https://www.aciprensa.com/noticias/126253/canto-gpt-como-responden-los-catolicos-al-canto-gregoriano-generado-con-inteligencia-artificial