Vì sao Đức Maria ở vị trí trung tâm trong biểu tượng Chúa Thăng Thiên?

Trong nghệ thuật Kitô giáo Đông phương, một chi tiết dễ gây ngạc nhiên nơi biểu tượng Chúa Thăng Thiên là hình ảnh Đức Trinh Nữ Maria đứng ở vị trí trung tâm giữa các Tông đồ, ngay bên dưới Đức Kitô đang lên trời. Điều này khác biệt đáng kể so với nhiều tác phẩm nghệ thuật Tây phương, nơi Đức Maria thường chỉ xuất hiện ở bên cạnh, hoặc thậm chí hoàn toàn vắng mặt.

Sự khác biệt ấy bắt nguồn phần nào từ chính bản văn Kinh Thánh. Các trình thuật về biến cố Chúa Thăng Thiên không trực tiếp nhắc đến sự hiện diện của Đức Maria. Vì thế, trong truyền thống hội họa Tây phương, nhiều họa sĩ không đưa Mẹ vào khung cảnh này.

Ngược lại, trong truyền thống Đông phương Byzantine, Đức Maria luôn hiện diện ở vị trí trung tâm của biểu tượng Thăng Thiên, đứng ngay dưới Đức Giêsu và được các Tông đồ bao quanh.

Điều đó mang một ý nghĩa thần học rất sâu sắc.

Đức Maria – nhịp cầu giữa trời và đất

Trong biểu tượng Đông phương, phần trên của bức họa tượng trưng cho thiên giới: Đức Kitô được nâng lên trong vinh quang, giữa các thiên thần, thường được bao quanh bởi mandorla – quầng sáng hình bầu dục bao quanh toàn thân, dấu chỉ thần tính và vinh quang vượt khỏi thế giới trần gian.

Trong khi đó, phần dưới biểu tượng là mặt đất: núi Ôliu, cây cối, đá tảng và cộng đoàn các Tông đồ.

Đức Maria được đặt chính giữa như chiếc cầu nối giữa trời và đất.

Mẹ là con người độc nhất đã cưu mang chính Thiên Chúa trong cung lòng mình. Đấng đã bước vào thế giới nhân loại qua Mẹ nay trở về cùng Chúa Cha trong vinh quang. Vì thế, nơi Đức Maria, trời và đất gặp gỡ nhau.

Trong ý nghĩa sâu xa hơn, Đức Maria còn tượng trưng cho toàn thể Hội Thánh đang ngước nhìn lên trời trong niềm hy vọng, chờ đợi ngày Đức Kitô trở lại trong vinh quang.

Sự bình an của Đức Maria giữa nỗi bối rối của các Tông đồ

Một chi tiết nổi bật khác trong biểu tượng Thăng Thiên Đông phương là sự tương phản giữa Đức Maria và các Tông đồ.

Trong khi các Tông đồ thường được diễn tả với cử chỉ kinh ngạc, bối rối hoặc chuyển động mạnh, thì Đức Maria lại đứng yên trong sự bình an sâu thẳm.

Mẹ không hoảng sợ trước việc Đức Giêsu rời khỏi thế gian, bởi Mẹ là người có niềm tin mạnh mẽ nhất nơi Con của mình.

Tư thế cầu nguyện của Mẹ cũng nhắc lại hình ảnh Đức Maria luôn “ghi nhớ mọi điều ấy và suy niệm trong lòng”. Mẹ không chỉ chứng kiến biến cố Thăng Thiên, nhưng còn chiêm niệm mầu nhiệm ấy trong đức tin.

Chuẩn bị cho lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống

Biểu tượng Thăng Thiên còn hướng người tín hữu đến lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống.

Trong nghệ thuật Byzantine, biểu tượng Hiện Xuống thường có bố cục tương tự: Đức Maria ở trung tâm, các Tông đồ quây quần chung quanh. Hội Thánh hiện diện quanh Mẹ để chờ đón Chúa Thánh Thần.

Vì thế, biểu tượng Chúa Thăng Thiên không chỉ diễn tả việc Đức Kitô lên trời, nhưng còn mở ra hình ảnh Hội Thánh cầu nguyện và hy vọng cùng với Đức Maria.

Qua Mẹ, các tín hữu được mời gọi ngước nhìn lên trời với niềm xác tín rằng Đức Kitô đã mở đường cho nhân loại bước vào vinh quang Thiên Chúa.

https://aleteia.org/2026/05/16/why-mary-is-at-the-center-of-the-ascension-icon/