Việc ông Andy Burnham trở thành Thủ tướng Vương quốc Anh đã đánh dấu một cột mốc lịch sử khi ông là người đầu tiên công khai nhận mình là người Công giáo đảm nhiệm cương vị này. Tuy nhiên, chính ông thừa nhận rằng đức tin Công giáo hiện diện nơi mình nhiều hơn như một bản sắc văn hóa hơn là một đời sống thực hành tôn giáo, dù giáo huấn xã hội Công giáo vẫn có ảnh hưởng sâu sắc đến quan điểm chính trị của ông.

Khi Andrew Murray Burnham trở thành Thủ tướng Vương quốc Anh trong tháng này, nhiều hãng tin đã nhanh chóng gọi ông là vị thủ tướng Công giáo đầu tiên trong lịch sử đất nước. Điều đó đúng ở một khía cạnh: Burnham, sinh ra trong một gia đình có mẹ là người Công giáo gốc Ireland tại vùng Liverpool, luôn nhận mình là người Công giáo.

Đây là một sự kiện đáng chú ý tại Vương quốc Anh, nơi Giáo hội Anh giáo là Giáo hội được thiết lập theo hiến pháp. Cho đến đầu thế kỷ XIX, người Công giáo vẫn bị cấm đảm nhiệm các chức vụ trong Quốc hội, chứ chưa nói đến cương vị Thủ tướng.

Ngày nay, nước Anh là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng mạnh của xu hướng thế tục hóa. Các cuộc khảo sát gần đây tại Anh và xứ Wales cho thấy khoảng 37% dân số cho biết họ “không theo tôn giáo nào”, trong khi chưa đến một nửa tự nhận là Kitô hữu.

Tuy nhiên, những căng thẳng lịch sử giữa người Công giáo và Tin Lành không chỉ giới hạn ở Ireland. Sau khi Vua Henry VIII tách Giáo hội Anh khỏi Rôma, nhiều thế kỷ đối đầu tôn giáo đã diễn ra. Nỗi lo ngại về một nhà lãnh đạo Công giáo từng góp phần dẫn đến cuộc Cách mạng Vinh Quang năm 1688, khiến Vua James II – vị vua Công giáo cuối cùng của Anh – bị phế truất. Sau đó, hàng loạt đạo luật chống Công giáo được ban hành; mãi đến các năm 1829 và 1858, phần lớn những rào cản pháp lý này mới được bãi bỏ.

Trong lịch sử hiện đại của Vương quốc Anh, đã có một thủ tướng gốc Do Thái là Benjamin Disraeli, nhưng ông được nuôi dưỡng trong Giáo hội Anh giáo từ khi còn thiếu niên; một thủ tướng theo Ấn Độ giáo là Rishi Sunak; Boris Johnson được rửa tội theo Công giáo nhưng sau đó gia nhập Anh giáo khi còn học tại Eton; còn Tony Blair chỉ chính thức gia nhập Giáo hội Công giáo sau khi rời nhiệm sở, dù trước đó thường xuyên tham dự Thánh lễ cùng người vợ Công giáo.

Vì thế, xét trên phương diện này, Andy Burnham quả thực là một trường hợp đầu tiên.

Bản sắc văn hóa và giáo huấn xã hội Công giáo

Tuy nhiên, chính Burnham cũng thừa nhận rằng việc mình là người Công giáo hiện nay gắn nhiều hơn với bản sắc văn hóa hơn là việc thực hành đức tin.

Ông từng học tại các trường Công giáo, cùng các anh em phục vụ bàn thờ với tư cách giúp lễ viên. Bà Eileen, thân mẫu của ông – người vẫn công khai mang theo chuỗi Mân Côi khi gia đình chuyển vào dinh Thủ tướng tại số 10 phố Downing – nhớ lại:

“Anh nên thấy cảnh ba anh em nó cãi nhau vào mỗi sáng Chúa nhật. Đứa nào cũng là giúp lễ, nhưng Andy nhất quyết phải là người đứng phía trước cầm đĩa hứng Mình Thánh.”

Trong một cuộc phỏng vấn với báo The Guardian năm 2009, Burnham chia sẻ:

“Ngoài gia đình, có ba điều quan trọng trong cuộc đời tôi: Câu lạc bộ Everton, Công đảng và Giáo hội Công giáo – theo đúng thứ tự ấy.”

Everton là câu lạc bộ bóng đá tại Liverpool mà ông luôn yêu mến.

Ông giải thích thêm:

“Tôi nói như vậy vì tất cả đều gắn liền với bản sắc văn hóa của tôi.”

Dù việc thực hành đức tin dần phai nhạt khi trưởng thành, Burnham vẫn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ giáo huấn xã hội Công giáo.

Ngay từ thời còn giúp lễ, ông đã chăm chú lắng nghe các bài giảng của Đức Tổng Giám mục Derek Worlock của Liverpool, người mạnh mẽ lên tiếng chống lại những bất công xã hội trong thời kỳ chính phủ của bà Margaret Thatcher.

Ngày nay, Burnham coi giáo huấn xã hội Công giáo là nền tảng trong sự nghiệp chính trị của mình.

Ông nói với báo The Telegraph:

“Tôi được nuôi dưỡng trong niềm tin vào giáo huấn xã hội Công giáo, và điều đó đã định hình tôi rất nhiều. Theo cách tôi nhìn nhận, điều gần gũi nhất với những gì tôi được dạy chính là đường lối của Công đảng.”

Trong thời gian làm nghị sĩ Quốc hội cũng như Thị trưởng thành phố Manchester, Burnham nhiều lần có quan điểm khác với giáo huấn của Giáo hội về các vấn đề như tránh thai và đồng tính luyến ái. Tuy nhiên, ông vẫn luôn nhấn mạnh đến việc bảo vệ người nghèo, người vô gia cư và những người dễ bị tổn thương trong xã hội.

Các nhà lãnh đạo Công giáo đang dõi theo

Đức Thánh Cha Lêô XIV, người được cho là đang dự định thực hiện chuyến tông du đến Vương quốc Anh, chắc chắn sẽ theo dõi xem nền tảng Công giáo của Thủ tướng Burnham sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các chính sách của ông.

Đây cũng là điều mà các nhà lãnh đạo Công giáo tại Anh và xứ Wales đặc biệt quan tâm.

Theo nhận định của nhiều nhà quan sát, Chính phủ mới sẽ phải đối diện với nhiều vấn đề nhạy cảm như hợp pháp hóa trợ tử – điều Giáo hội Công giáo kiên quyết phản đối – cũng như chính sách tài trợ cho các trường học tôn giáo.

Đức Tổng Giám mục Richard Moth của Westminster, vị lãnh đạo hàng đầu của Giáo hội Công giáo tại Anh và xứ Wales, chia sẻ với BBC rằng việc là một người Công giáo và Kitô hữu như Burnham sẽ “định hình lương tâm và cách ông suy nghĩ về các vấn đề.”

Ngài bày tỏ hy vọng rằng dưới sự lãnh đạo của Burnham, đất nước sẽ chứng kiến “một sự quan tâm thực sự đến con người, không chỉ ở tầm mức lớn lao mà còn đối với những nhu cầu cụ thể của các gia đình và những người vô gia cư.”

Trong bài phát biểu đầu tiên trước dinh Thủ tướng tại số 10 phố Downing, Burnham cũng tuyên bố nhiệm vụ ưu tiên của mình là chấm dứt tình trạng người vô gia cư phải ngủ trên đường phố tại Vương quốc Anh.

Trong thời khắc mang tính lịch sử này, có lẽ điều mà mọi người Công giáo có thể làm cũng chính là điều bà Eileen Burnham vẫn âm thầm thực hiện mỗi ngày cho con trai mình: cầu nguyện để những cội rễ Công giáo nơi ông sinh nhiều hoa trái tốt đẹp cho đất nước và cho toàn thể người dân.

https://aleteia.org/2026/07/23/andy-burnham-uks-first-catholic-prime-minister-yes-and-no/